GDP bình quân đầu người Việt Nam sẽ vượt Indonesia trong năm nay?

Đà tăng trưởng kinh tế, dòng vốn đầu tư nước ngoài và vai trò ngày càng lớn trong chuỗi cung ứng công nghệ cao đang giúp Việt Nam tiến gần hơn đến nhóm nền kinh tế có thu nhập cao hơn trong khu vực.

Đầu tư công và sản xuất công nghệ cao thúc đẩy tăng trưởng

Việt Nam được dự báo sẽ lần đầu vượt Indonesia về GDP bình quân đầu người trong năm 2026, đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong tương quan kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn tại Đông Nam Á.

Theo dự báo của IMF, GDP danh nghĩa bình quân đầu người của Việt Nam sẽ tăng 8,9% trong năm nay, lên 5.259 USD, gần gấp đôi so với một thập niên trước. Trong khi đó, Indonesia được dự báo đạt 5.153 USD. Nếu kịch bản này thành hiện thực, Việt Nam sẽ đứng thứ năm trong ASEAN về chỉ số này, chỉ sau Thái Lan trong nhóm các nền kinh tế được so sánh ở phía trên.

Động lực tăng trưởng của Việt Nam đến từ sự kết hợp giữa đầu tư công, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và hoạt động xuất khẩu ngày càng mở rộng. Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất 10% trong năm 2026. GDP thực tế trong quý kết thúc vào tháng 9 tăng 9,95%, cho thấy nền kinh tế đang duy trì tốc độ mở rộng mạnh mẽ.

Đầu tư công đóng vai trò quan trọng trong việc tạo động lực cho tăng trưởng ngắn hạn. Theo số liệu được công bố, giải ngân đầu tư công trong chín tháng đầu năm tăng 46% so với cùng kì. Việt Nam dự kiến dành khoảng 1 triệu tỉ đồng, tương đương 38,7 tỉ USD, cho đầu tư công trong cả năm, tập trung vào hệ thống đường bộ, sân bay và các công trình hạ tầng quan trọng.

Bà Mai Fujita, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu các nền kinh tế đang phát triển (IDE-JETRO), nhận định đầu tư công tích cực của Chính phủ đang hỗ trợ tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Việc đẩy nhanh xây dựng hạ tầng không chỉ tạo thêm nhu cầu cho các ngành xây dựng, vật liệu và dịch vụ, mà còn cải thiện khả năng kết nối giữa các trung tâm sản xuất, logistics và thị trường tiêu thụ.

Bên cạnh đầu tư trong nước, Việt Nam tiếp tục hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong chín tháng đầu năm, vốn FDI thực hiện tăng 12%, đạt 21,1 tỉ USD. Đáng chú ý, vốn FDI đăng kí mới và điều chỉnh, cùng các hình thức đầu tư được thống kê, đạt tổng cộng 50,3 tỉ USD, tăng 76%, cho thấy sức hấp dẫn của thị trường đối với nhà đầu tư quốc tế.

Các tập đoàn điện tử lớn đang tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Foxconn, tập đoàn sản xuất điện tử Đài Loan có tên chính thức là Hon Hai Precision Industry, gia tăng sản xuất tại khu vực phía Bắc. Samsung Electronics cũng duy trì các cơ sở sản xuất quy mô lớn, cung ứng điện thoại thông minh và nhiều thiết bị điện tử cho thị trường quốc tế.

Xu hướng này cho thấy Việt Nam đang ngày càng trở thành lựa chọn thay thế Trung Quốc trong một số công đoạn sản xuất công nghệ cao, bao gồm điện tử và bán dẫn. Lợi thế về vị trí địa lí, lực lượng lao động và mạng lưới các hiệp định thương mại giúp Việt Nam có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Xuất khẩu cũng phản ánh sự mở rộng của năng lực sản xuất. Trong chín tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu tăng 25% so với cùng kì, đạt 434,3 tỉ USD. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào các doanh nghiệp FDI cũng đặt ra yêu cầu tăng cường năng lực của doanh nghiệp nội địa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng tỉ lệ giá trị gia tăng được giữ lại trong nước.

Vượt Indonesia về GDP bình quân đầu người mới là bước khởi đầu, thách thức nằm ở chất lượng tăng trưởng

Nếu dự báo của IMF trở thành hiện thực, Việt Nam sẽ vượt Indonesia về GDP danh nghĩa bình quân đầu người, dù Indonesia có quy mô dân số và tổng sản lượng kinh tế lớn hơn đáng kể.

Một trong những khác biệt nằm ở cơ cấu tăng trưởng và khả năng thu hút đầu tư. Indonesia vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 5% mỗi năm, đồng thời thu hút FDI vào những ngành công nghiệp mới như xe điện. Tuy nhiên, dòng vốn này chưa tạo ra tác động tương xứng lên việc làm và thu nhập của người dân. Đồng rupiah suy yếu cũng khiến quy mô GDP danh nghĩa của Indonesia tính bằng USD chịu áp lực khi quy đổi.

Trong khi đó, Việt Nam đang hưởng lợi từ sự mở rộng của ngành sản xuất phục vụ xuất khẩu, đặc biệt là điện tử. Thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ cũng trở thành một dấu hiệu đáng chú ý. Theo thống kê của Mỹ, thâm hụt thương mại hàng hóa của nước này với Việt Nam đạt khoảng 160 tỉ USD trong tám tháng đầu năm, vượt cả mức thâm hụt với Trung Quốc và Mexico.

Điều này cho thấy vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong hoạt động cung ứng hàng hóa cho thị trường Mỹ, nhưng đồng thời cũng đặt ra sức ép về cân bằng thương mại và quan hệ kinh tế song phương.

Về dài hạn, Việt Nam đặt mục tiêu nâng GDP bình quân đầu người lên 8.500 USD vào năm 2030, tương đương mức của Thái Lan hiện nay. Đây là mục tiêu đầy tham vọng nếu xét đến việc tăng trưởng thực tế hằng năm của Thái Lan hiện chỉ quanh mức 2%, một phần do gánh nặng nợ hộ gia đình và những hạn chế về động lực kinh tế.

Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng cao của Việt Nam cũng cần được nhìn nhận thận trọng. IMF và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cùng dự báo tốc độ tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2027 vào khoảng 7,5%, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu ít nhất 10% mà Chính phủ đặt ra cho năm 2026.

Điều này cho thấy việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tiếp sẽ khó khăn hơn so với việc đạt được một năm tăng trưởng đột biến nhờ đầu tư công và xuất khẩu. Việt Nam cần tiếp tục cải thiện năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực công nghệ để tránh phụ thuộc quá nhiều vào vốn đầu tư và gia công sản xuất.

Bà Mai Fujita cho rằng Việt Nam cần những nỗ lực hướng đến tăng trưởng dài hạn, chẳng hạn phát triển nguồn nhân lực và công nghệ, bên cạnh các khoản đầu tư hạ tầng có tác dụng thúc đẩy kinh tế trong ngắn hạn.

Đây cũng là bài toán quan trọng khi Việt Nam muốn chuyển từ một trung tâm sản xuất có chi phí cạnh tranh thành mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Thu hút các tập đoàn lớn mới chỉ là bước đầu; khả năng đào tạo kỹ sư, phát triển công nghiệp bán dẫn, nâng cao năng lực nghiên cứu và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng mới quyết định triển vọng dài hạn.

Vượt Indonesia về GDP bình quân đầu người vì vậy không chỉ mang ý nghĩa về thứ hạng kinh tế. Quan trọng hơn, đây sẽ là phép thử đối với khả năng chuyển hóa dòng vốn đầu tư, tăng trưởng xuất khẩu và lợi thế sản xuất thành năng suất, thu nhập và chất lượng sống cao hơn cho người dân Việt Nam.