Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh: Tự chủ tài chính không dựa vào y đức dễ chệch hướng

Tự chủ tài chính tại các bệnh viện công lập không đơn thuần là những con số trên bảng cân đối kế toán, mà là cuộc cách mạng quản trị đầy gai góc.

Khi dòng ngân sách nhà nước không còn bao cấp chi thường xuyên, các cơ sở y tế phải "tự bơi" trong cơ chế thị trường để tồn tại và phát triển. Làm thế nào để các nhà quản lí vừa giải được bài toán "cơm áo gạo tiền", vừa giữ vững ngọn lửa y đức, bảo đảm chất lượng chuyên môn và sự công bằng cho người bệnh là câu hỏi lớn mang tính sống còn của toàn ngành y tế.

Áp lực khung pháp lí và hành trình bước ra biển lớn

Hành trình dịch chuyển cấu trúc từ cơ chế bao cấp sang tự chủ tài chính của hệ thống y tế công lập Việt Nam là một chặng đường dài đầy thử thách. Từ những viên gạch đầu tiên của Nghị định 43 năm 2006 đến Nghị định 60 năm 2021, và gần đây nhất là Luật Khám bệnh, chữa bệnh sửa đổi kết hợp cùng Nghị định 111, hành lang pháp lí đã mở rộng quyền chủ động rất lớn cho các đơn vị sự nghiệp công lập. Bản chất của sự thay đổi này là trao quyền tự quyết trong tổ chức nguồn lực, sử dụng kết quả tài chính và cải tiến dịch vụ kĩ thuật.

Tuy nhiên, đi đôi với quyền lực gia tăng chính là gánh nặng trách nhiệm nặng nề về tính minh bạch và năng lực giải trình của ban giám đốc. Mô hình tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh (TP.HCM) cho thấy sự khắc nghiệt của thực tế này khi bắt đầu bước vào con đường tự chủ nhóm hai từ năm 2016. Với quy mô ban đầu hơn 560 giường kế hoạch và lưu lượng tiếp đón lên tới hàng nghìn lượt khám mỗi ngày, bệnh viện phải tự bảo đảm 100% chi thường xuyên nhưng lại chưa thể tự quyết định toàn diện mọi yếu tố đầu vào.

Theo BSCKII Trần Văn Khanh – Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh, rào cản lớn nhất nằm ở chỗ giá khám chữa bệnh và cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế vẫn nằm trong khung pháp lí cố định; trong khi các thủ tục đầu tư, mua sắm công hay ràng buộc về định biên nhân sự vẫn đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt. Biên độ hẹp giữa áp lực thị trường và sự quản lí nhà nước đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải tìm ra công thức quản trị bền vững: Cân đối thu chi bằng hiệu quả vận hành thực tế, chứ tuyệt đối không được phép cắt giảm chất lượng chuyên môn để đánh đổi lấy lợi ích kinh tế.

Động lực đổi mới hay cạm bẫy thương mại hóa y tế?

Phân tích của BSCKII Trần Văn Khanh cho thấy, cơ chế tự chủ tài chính tự thân nó mang một sức mạnh kép, vừa là bệ phóng thúc đẩy tư duy đổi mới, vừa tiềm ẩn những rủi ro chực chờ nếu người đứng đầu thiếu đi một cái đầu lạnh và một trái tim nhân hậu.

“

Tự chủ chính là áp lực khổng lồ về tăng trưởng doanh thu để duy trì bộ máy. Khi gánh nặng tài chính đè nặng, một số cơ sở y tế rất dễ sa vào cạm bẫy coi người bệnh là nguồn thu thuần túy, dẫn đến hệ lụy nguy hiểm như lạm dụng chỉ định cận lâm sàng không cần thiết hoặc đẩy chi phí điều trị lên cao. Đáng sợ hơn là xu hướng cắt giảm chi phí thiếu hợp lí như tiết kiệm tiền bảo trì thiết bị, hạ chuẩn vật tư tiêu hao hay giảm chi phí đào tạo để tối ưu hóa lợi nhuận ngắn hạn. Điều này vô tình bào mòn uy tín cốt lõi của đơn vị.

BSCKII Trần Văn Khanh

“Về mặt tích cực, cơ chế này xóa bỏ hoàn toàn sức ì của mô hình quản lí truyền thống, buộc các bệnh viện phải chuyển mình, năng động hóa để hướng tới sự hài lòng của người bệnh. Ban giám đốc có thể chủ động đầu tư vào kĩ thuật chuyên sâu, cải tiến quy trình để nâng cao năng suất lao động và tạo nguồn thu hợp pháp nhằm tái đầu tư, đồng thời nâng cao thu nhập xứng đáng cho đội ngũ nhân viên y tế.

Mặt trái của 'tấm huy chương' tự chủ chính là áp lực khổng lồ về tăng trưởng doanh thu để duy trì bộ máy. Khi gánh nặng tài chính đè nặng, một số cơ sở y tế rất dễ sa vào cạm bẫy coi người bệnh là nguồn thu thuần túy, dẫn đến hệ lụy nguy hiểm như lạm dụng chỉ định cận lâm sàng không cần thiết hoặc đẩy chi phí điều trị lên cao.

Đáng sợ hơn là xu hướng cắt giảm chi phí thiếu hợp lí như tiết kiệm tiền bảo trì thiết bị, hạ chuẩn vật tư tiêu hao hay giảm chi phí đào tạo để tối ưu hóa lợi nhuận ngắn hạn. Điều này vô tình bào mòn uy tín cốt lõi của đơn vị”, ông Khanh chia sẻ.

Nói về ranh giới mong manh này, BSCKII Trần Văn Khanh bày tỏ quan điểm sâu sắc: "Tự chủ tài chính là động lực lớn để nâng cao chất lượng dịch vụ, nâng tầm kĩ thuật chuyên sâu và cải thiện thu nhập cho nhân viên y tế. Nhưng nếu quản trị mà không dựa trên nền tảng y đức thì rất dễ chệch hướng sang thương mại hóa. Người đứng đầu bệnh viện luôn phải tỉnh táo để nhận diện rõ ba điểm nút trọng yếu: Khoảng cách giữa chi phí thực tế với giá viện phí hiện hành, nguồn lực dài hạn để giữ chân nhân tài và quan trọng nhất là niềm tin của người bệnh. Mục tiêu tài chính phải luôn đi sau mục tiêu cứu người và phục vụ cộng đồng."

Giải mã chiến lược quản trị dữ liệu và phân bổ giá trị

Theo Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh, để không rơi vào cái bẫy thương mại hóa, chìa khóa vàng của các bệnh viện tiên phong nằm ở việc tối ưu hóa hiệu quả nội tại trước khi tính đến chuyện tăng thu bằng mọi giá. Quản trị bệnh viện hiện đại không có chỗ cho sự phỏng đoán cảm tính hay kinh nghiệm chủ quan, mà mọi bước đi chiến lược đều phải được dẫn dắt bởi một hệ thống thông tin minh bạch, chính xác và thông suốt.

“

Giải pháp cốt lõi là xây dựng một hệ thống dữ liệu chung đồng nhất, kết nối chặt chẽ giữa hệ thống thông tin quản lí bệnh viện (HIS), dữ liệu thanh
toán bảo hiểm y tế và hệ thống kế toán quản trị.

BSCKII Trần Văn Khanh

Giải pháp cốt lõi là xây dựng một hệ thống dữ liệu chung đồng nhất, kết nối chặt chẽ giữa hệ thống thông tin quản lí bệnh viện (HIS), dữ liệu thanh toán bảo hiểm y tế và hệ thống kế toán quản trị. Bức tranh dữ liệu theo thời gian thực này giúp ban giám đốc bóc tách được các khoảng tối lãng phí, giảm thiểu tối đa tình trạng bỏ sót dịch vụ hoặc bị xuất toán bảo hiểm y tế do sai sót quy trình.

“Khi dòng tiền được minh bạch hóa theo từng khoa phòng và từng dịch vụ kĩ thuật, bệnh viện sẽ có cơ sở vững chắc để bảo vệ nguồn thu hợp pháp và tái đầu tư một cách khoa học. Cơ chế phân bổ ngân sách và thu nhập tăng thêm cho người lao động phải được gắn kết chặt chẽ với chỉ số hiệu quả công việc và mức độ hài lòng của người bệnh. Khi thu nhập của y bác sĩ phản ánh chính xác chất lượng chăm sóc và tinh thần trách nhiệm, động lực tài chính sẽ hòa quyện làm một với y đức, tạo nên sự phát triển bền vững cho toàn hệ thống”, bác sĩ Khanh nhấn mạnh.

Tự chủ tài chính không phải là sự buông trôi của Nhà nước để các bệnh viện tự sinh tự diệt trên thương trường, mà là một cuộc cách mạng quản trị nhằm giải phóng năng lực sáng tạo của ngành y. Những thách thức về cơ chế chính sách, áp lực doanh thu hay bài toán cân đối nguồn lực sẽ vẫn còn tiếp diễn trong tương lai, nhưng đó cũng chính là thước đo bản lĩnh và tầm nhìn của những người đứng đầu.

Bằng tư duy quản trị hiện đại lấy hiệu quả làm gốc, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người bệnh làm trung tâm, các bệnh viện công hoàn toàn có thể biến áp lực tự chủ thành sức bật để vươn lên. Một bệnh viện tự chủ thành công là nơi vừa giữ vững sự vững chãi về tài chính, vừa nâng tầm chất lượng chuyên môn cao cấp, vừa bảo đảm tính công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế cho mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là những người yếu thế trong xã hội.

Triết lí nhân văn của ngành y không mâu thuẫn với quản trị kinh tế, mà chính sự minh bạch là chiếc khiên kiên cố nhất bảo vệ ngọn lửa chữa bệnh cứu người qua thời gian.

Bộ Y tế đề xuất cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử từ năm 2027

Quyết định đổi mới 168 trạm y tế TP.HCM: Người dân được lợi gì?

Thứ trưởng Bộ Y tế: Chuyển trọng tâm chiến lược dân số để thực hiện toàn diện hơn

Mô hình ‘kiềng ba chân’ y tế TP.HCM: Giải bài toán quá tải bệnh viện tuyến trên