Giáo dục mở trong kỷ nguyên AI: Làm thế nào để không ai bị bỏ lại phía sau?
Trước nguy cơ gia tăng khoảng cách số và bất bình đẳng trong tiếp cận tri thức, ông Huỳnh Thành Đạt, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng giáo dục mở cần trở thành cam kết chiến lược nhằm xây dựng nền giáo dục không rào cản, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số phải góp phần mở rộng cơ hội học tập cho mọi người.
Giáo dục mở: Không để chi phí và khoảng cách số cản trở cơ hội học tập
Phát biểu tại Hội thảo Giáo dục mở châu Á - Thái Bình Dương 2026 (OpenAP 2026), diễn ra ngày 23/10 tại Hà Nội, ông Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương nhận định, thế giới đang trải qua những biến đổi sâu sắc khi tri thức và công nghệ lan tỏa với tốc độ chưa từng có. Tuy nhiên, những tiến bộ này cũng đặt ra nhiều thách thức, trong đó có khoảng cách giàu nghèo, bất bình đẳng về cơ hội tiếp cận tri thức và nguy cơ gia tăng “đứt gãy số” trong giáo dục.
Theo ông Đạt, trong bối cảnh đó, “tương lai mở” không đơn thuần là một khẩu hiệu hay xu hướng học thuật, mà là cam kết mang tính chiến lược về một nền giáo dục không rào cản. Tài nguyên tri thức cần được chia sẻ rộng rãi, còn những công nghệ tiên tiến như AI và giáo dục số phải được ứng dụng để thu hẹp khoảng cách tiếp cận, thay vì làm sâu sắc thêm sự khác biệt giữa các nhóm người học.
Nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền giáo dục đại học công bằng và bao trùm, ông Huỳnh Thành Đạt cho rằng mọi người cần có cơ hội phù hợp để tiếp cận và thành công ở bậc đại học, không phân biệt hoàn cảnh kinh tế, giới tính hay địa lý.
Tính bao trùm cũng đòi hỏi một môi trường học thuật tôn trọng sự đa dạng, nơi mỗi người đều có cơ hội phát triển bản thân và đóng góp cho xã hội.
Từ thực tiễn Việt Nam, ông đặt ra những vấn đề cần được giải quyết, đó là làm thế nào để sinh viên ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận được nguồn tài nguyên học thuật chất lượng tương đương sinh viên tại các đô thị lớn; làm thế nào để chi phí giáo dục không trở thành gánh nặng khiến những tài năng trẻ phải từ bỏ ước mơ vào đại học.
Một vấn đề khác được ông Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh là làm sao để công nghệ số vừa nâng cao chất lượng đào tạo, vừa bảo đảm tính nhân văn và cơ hội phát triển cho các nhóm yếu thế.
Những câu hỏi này cho thấy mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục không chỉ là đưa học liệu lên các nền tảng số hay tăng cường ứng dụng công nghệ. Điều quan trọng hơn là bảo đảm người học có cơ hội thực sự sử dụng các nguồn tri thức và phát triển năng lực của mình.
Cần sự phối hợp giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp
Theo ông Huỳnh Thành Đạt, để giải quyết những rào cản trong tiếp cận giáo dục đại học, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của một cơ quan hay một quốc gia. Quá trình này cần sự phối hợp giữa Nhà nước, các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác quốc tế.
Ông kỳ vọng OpenAP 2026 sẽ trở thành diễn đàn để các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách trong nước và quốc tế cùng phân tích những rào cản về thể chế, tài chính và công nghệ đang ảnh hưởng đến tính công bằng, bao trùm trong giáo dục đại học.
Bên cạnh việc nhận diện thách thức, hội thảo được kỳ vọng sẽ chia sẻ những mô hình hiệu quả, sáng kiến về giáo dục mở, học liệu mở và ứng dụng công nghệ phục vụ phát triển bền vững; đồng thời đề xuất các khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn đối với Việt Nam và các quốc gia trong khu vực.
Ông Huỳnh Thành Đạt đánh giá việc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) và Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam (VFOSSA) tổ chức hội thảo thể hiện vai trò kết nối học thuật, thúc đẩy các giá trị nhân văn và tăng cường hội nhập quốc tế.
Nhấn mạnh ý nghĩa của giáo dục đối với sự phát triển xã hội, ông cho rằng giáo dục không chỉ là con đường truyền thụ tri thức mà còn là công cụ quan trọng để kiến tạo một xã hội công bằng, nhân văn và thịnh vượng. Vì vậy, xây dựng tương lai giáo dục mở cần hướng tới mục tiêu để mỗi người, bất kể xuất phát điểm, đều có cơ hội phát huy tiềm năng và đóng góp cho cộng đồng.
