Giáo hoàng Leo XIV đề cao vai trò nghệ sĩ trong thời đại AI
Trong cuộc gặp các nghệ sĩ, Giáo hoàng Leo XIV cho rằng trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra những sản phẩm giống nghệ thuật dựa trên hàng triệu hình ảnh của con người, nhưng giữa hai loại sản phẩm tồn tại một khác biệt mang tính nền tảng.
Theo Giáo hoàng Leo XIV, nghệ thuật đích thực bắt nguồn từ “tia sáng của con người” và khả năng đặt câu hỏi, tìm kiếm ý nghĩa, những điều mà thuật toán không thể thay thế.
Giáo hoàng Leo XIV: Giáo hội cần các nghệ sĩ
Cuối tuần qua, Giáo hoàng Leo XIV có cuộc gặp với các nghệ sĩ và giám tuyển tại Điện Tông tòa ở Vatican trong khuôn khổ sự kiện mang chủ đề “The Art of Possibility: Weaving Together” do Bộ Văn hóa và Giáo dục của Vatican tổ chức.
Trong cuộc gặp, Giáo hoàng dành phần lớn bài phát biểu để nói về vai trò của nghệ thuật trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng bởi trí tuệ nhân tạo.
Ông mở đầu bằng một thông điệp trực tiếp: “Giáo hội cần các bạn”. Theo Giáo hoàng Leo XIV, nhu cầu này càng trở nên cấp thiết trong thời đại AI, khi xã hội phải đối mặt với câu hỏi ngày càng khó: Đâu là nghệ thuật do con người sáng tạo và đâu là sản phẩm do thuật toán tạo ra từ những tác phẩm đã có?
Theo bài phát biểu được Vatican công bố, Giáo hoàng cho rằng giữa nghệ thuật của con người và sản phẩm do AI tạo ra tồn tại một “khác biệt bản thể”, thậm chí có trước cả khác biệt về mặt thẩm mỹ. Ông dẫn lại quan điểm trong thông điệp về AI Magnifica Humanitas, cho rằng thuật toán thiếu “tia sáng của con người”, trong khi văn hóa và nghệ thuật đích thực bảo tồn tia sáng đó.
Nghệ thuật đích thực thúc đẩy hành trình tìm kiếm chân lý
Giáo hoàng Leo XIV còn nhắc tới Thánh Augustine và hình ảnh về “sự thao thức của trái tim con người trong hành trình tìm kiếm chân lý”. Theo ông, nghệ thuật đích thực cũng được thúc đẩy bởi sự thao thức đó.
Đây là lý do Giáo hội chưa bao giờ xem nghệ thuật như một thứ trang trí thuần túy. Nghệ thuật, trong cách nhìn của Giáo hoàng Leo XIV, có thể trở thành một phương thức giúp con người lắng nghe chính mình và thế giới xung quanh.
Một tác phẩm nghệ thuật có thể khiến người xem đối diện với những câu hỏi không có câu trả lời ngay lập tức: Con người là ai? Điều gì là công bằng? Vì sao con người đau khổ? Cái đẹp có ý nghĩa gì? Chúng ta đang tìm kiếm điều gì trong cuộc sống?
Theo Giáo hoàng, nghệ thuật có khả năng làm hiện lên những khát vọng và vết thương của con người, cũng như “cơn khát cái đẹp, công lí và hòa bình” và hành trình tìm kiếm ý nghĩa.
Đó cũng là lí do Giáo hoàng kêu gọi các nghệ sĩ chống lại sự đồng nhất hóa. Một tác phẩm có giá trị không nhất thiết phải dễ tiêu thụ, dễ hiểu ngay lập tức hoặc phù hợp với thị hiếu số đông. Đôi khi giá trị của nó nằm ở khả năng buộc người xem dừng lại trước một điều không thể lập tức biến thành hàng hóa hay nội dung giải trí.
AI chỉ thay đổi nghệ thuật, không xóa vai trò của người nghệ sĩ
Quan điểm của Giáo hoàng Leo XIV không nhất thiết đồng nghĩa với việc Giáo hội phủ nhận AI hay cho rằng mọi sản phẩm do AI hỗ trợ đều không có giá trị nghệ thuật. Điều ông nhấn mạnh là cần phân biệt giữa khả năng tạo ra hình ảnh và hoạt động sáng tạo của con người.
AI có thể trở thành một công cụ mới trong tay nghệ sĩ, giống như máy ảnh, máy tính hay những công nghệ từng gây tranh luận khi mới xuất hiện. Nhưng công cụ và chủ thể sáng tạo không phải là một. Đây cũng là lí do Leo XIV kêu gọi Giáo hội “làm mới liên minh” với giới nghệ sĩ và các tổ chức văn hóa.
Ông nhắc lại một phát biểu nổi tiếng của người tiền nhiệm, Giáo hoàng Paul VI, trong Thánh lễ dành cho các nghệ sĩ năm 1964. Khi đó, Giáo hoàng Paul VI từng nói Giáo hội cần các nghệ sĩ và cần sự hợp tác của họ. Theo ông, sứ mệnh của Giáo hội là làm cho thế giới tinh thần, thế giới của những điều vô hình, khó diễn đạt và về Thiên Chúa trở nên có thể tiếp cận, có thể hiểu và có khả năng truyền cảm hứng. Trong công việc đó, nghệ sĩ là những người có khả năng chuyển những điều vô hình thành các hình thức mà con người có thể cảm nhận.
Hơn 60 năm sau, thông điệp ấy được Giáo hoàng Leo XIV đặt vào một bối cảnh hoàn toàn khác: Thời đại của AI tạo sinh. Nếu trước đây máy tính chủ yếu hỗ trợ con người thực hiện những công việc kĩ thuật, thì ngày nay AI đã tiến vào những lĩnh vực từng được xem là biểu hiện đặc trưng của trí sáng tạo con người. Một hệ thống có thể viết một bài thơ, tạo một bức tranh theo phong cách của một họa sĩ, sáng tác nhạc hoặc tạo ra một video chỉ từ vài câu lệnh.
