Giới công nghệ đổ về VivaTech, châu Âu lo phụ thuộc AI Mỹ

Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo công nghệ châu Âu ngày càng lo ngại về sự phụ thuộc vào AI (trí tuệ nhân tạo) của Mỹ, trong khi những lựa chọn thay thế vẫn còn rất hạn chế.

Những cuộc thảo luận này diễn ra chỉ vài ngày sau khi Mỹ siết chặt việc tiếp cận hai mô hình AI tiên tiến nhất của Anthropic là Claude Fable 5 và Claude Mythos 5 với công dân nước ngoài. Động thái đó làm nổi bật điểm yếu của châu Âu: Chỉ cần một thay đổi chính sách từ Mỹ cũng có thể ảnh hưởng đến tham vọng xây dựng các công ty AI hàng đầu trong khu vực.

"Chủ quyền công nghệ sẽ là chủ đề được nhắc đến nhiều nhất tại VivaTech tuần này", bà Ana Paula Assis, Phó chủ tịch cấp cao của IBM, nói với hãng tin Reuters.

Theo Ana Paula Assis, để đạt được chủ quyền, các tổ chức ở châu Âu cần hiểu rằng điều quan trọng không phải công nghệ đến từ đâu mà là có quyền kiểm soát những thành phần cốt lõi hay không.

Cuộc tranh luận này phản ánh một bài toán lớn hơn mà châu Âu đang đối mặt: Làm thế nào để duy trì sự tự chủ chiến lược trong khi vẫn phải phụ thuộc vào các hãng công nghệ Mỹ đang thống trị các lĩnh vực điện toán đám mây, thiết kế chip bán dẫn và nghiên cứu AI tiên tiến.

Các nước thuộc nhóm G7 đang họp tại Évian-les-Bains (Pháp). Tại đây, họ gặp gỡ lãnh đạo các công ty AI lớn như Anthropic, OpenAI, Google và Mistral AI để thảo luận về năng lực cạnh tranh AI, các quy định quản lý cũng như sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong nguồn cung khoáng sản chiến lược.

Trong khi đó, tại Paris (thủ đô Pháp), hơn 180.000 khách tham quan, startup, nhà đầu tư, quan chức và lãnh đạo doanh nghiệp, gồm cả Jeff Bezos - nhà sáng lập Amazon, dự kiến sẽ tham dự VivaTech. Các cuộc thảo luận tại đây được cho là sẽ xoay quanh địa chính trị và chính sách nhiều không kém các công nghệ mới.

Mistral AI và tham vọng AI của châu Âu

Mistral AI được xem là niềm hy vọng lớn nhất của châu Âu trong cuộc đua AI. Startup này đang đẩy mạnh hợp tác với các doanh nghiệp trong khu vực, đặc biệt ở những ngành mà châu Âu cho rằng mình có lợi thế cạnh tranh.

Song bất chấp hàng tỉ euro đầu tư, các công ty AI châu Âu vẫn phụ thuộc rất lớn vào hạ tầng do Mỹ kiểm soát, từ dịch vụ đám mây, chip cho tới các mô hình AI nền tảng.

Châu Âu muốn xây dựng đám mây và chip "cây nhà lá vườn"

Pháp là một trong những quốc gia thúc đẩy mạnh mẽ nhất ý tưởng chủ quyền công nghệ châu Âu. Chính phủ nước này ngày càng có xu hướng thay thế các nhà cung cấp công nghệ Mỹ trong các dịch vụ công.

"Chúng ta không thể phụ thuộc vào các công cụ do những cường quốc nước ngoài phát triển. Pháp phải có những công cụ của riêng mình", Thủ tướng Sébastien Lecornu phát biểu hôm 16/6.

Ủy ban châu Âu đang đánh giá tác động thực tế của các biện pháp kiểm soát xuất khẩu AI từ Mỹ, đồng thời cho rằng các quy định này không nên mang tính phân biệt đối xử với các đối tác.

Ngày càng nhiều nhà hoạch định chính sách châu Âu xem AI là vấn đề liên quan trực tiếp đến kinh tế và an ninh quốc gia. Ủy ban châu Âu gần đây đã công bố kế hoạch xây dựng các "siêu nhà máy AI" và hạ tầng tính toán quy mô lớn nhằm giúp khu vực có quyền tiếp cận năng lực tính toán một cách độc lập.

Liên minh châu Âu (EU) cũng đề xuất nhiều đạo luật nhằm thúc đẩy ngành điện toán đám mây, AI và bán dẫn trong nước, đồng thời giảm phụ thuộc vào các tập đoàn công nghệ Mỹ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng châu Âu vẫn đang tụt lại phía sau Mỹ nhiều năm.

Tập đoàn viễn thông Orange (Pháp) nhận định: "Giờ đây, đã quá rõ ràng rằng châu Âu cần được tiếp cận một dịch vụ AI mà họ có thể kiểm soát và sẽ không bị tắt chỉ vì quyết định bất ngờ nào đó".

Chủ quyền công nghệ có cái giá không nhỏ

Dù vậy, việc tăng cường chủ quyền công nghệ đi kèm với một cái giá nhất định.

Bà Karine Brunet, Giám đốc vận hành Capgemini, cho biết các doanh nghiệp phải cân nhắc giữa chi phí và mức độ rủi ro mà họ cảm nhận được. Theo bà, các dịch vụ đám mây của châu Âu hiện có thể đắt hơn tới 40% so với các lựa chọn phổ biến từ Mỹ.

François Bitouzet, Giám đốc điều hành VivaTech, cho rằng giải pháp không đơn giản là thay thế một nhà cung cấp bằng một nhà cung cấp khác.

Theo ông, mục tiêu là xây dựng một chiến lược công nghệ linh hoạt và bền vững hơn, trong đó doanh nghiệp có thể sử dụng các công nghệ châu Âu cho những hệ thống quan trọng nhất, đồng thời vẫn hợp tác với các đối tác toàn cầu ở những lĩnh vực phù hợp.

“Châu Âu chỉ còn 2 năm để tránh trở thành chư hầu AI của Mỹ”

2 năm là khoảng thời gian mà châu Âu có để xây dựng cơ sở hạ tầng AI riêng trước khi trở nên phụ thuộc vĩnh viễn vào các gã khổng lồ công nghệ Mỹ, theo ông Arthur Mensch - Giám đốc điều hành Mistral AI.

"Điều đó sẽ được quyết định trong hai năm tới", Arthur Mensch nói trong một phiên điều trần hồi tháng 5 về chủ quyền kỹ thuật số và AI tại Quốc hội Pháp, trang Insider đưa tin.

Mistral là một trong những startup AI được rót vốn mạnh nhất ở châu Âu và là đối thủ cạnh tranh với OpenAI. Arthur Mensch cho biết lục địa này có nguy cơ mất quyền kiểm soát không chỉ với các mô hình AI, mà còn cả cơ sở hạ tầng năng lượng và điện toán vận hành chúng.

“Một khi nguồn cung bị các công ty Mỹ độc quyền, chúng ta sẽ không còn nguồn lực để chuyển đổi sức mạnh điện toán thành token nữa”, Arthur Mensch nói, đề cập đến quá trình dùng sức mạnh tính toán để tạo ra nội dung AI.

Trong AI, token là đơn vị dữ liệu nhỏ nhất mà mô hình xử lý hoặc tạo ra, có thể là một từ, một phần của từ, hoặc thậm chí là dấu câu. Nhiều công ty sử dụng token như một đơn vị kinh tế để đo lường khối lượng tính toán mà AI thực hiện. Văn bản càng dài thì càng cần nhiều token để xử lý, vì vậy chi phí thường được tính theo số token (trên mỗi nghìn hoặc mỗi triệu token).

Arthur Mensch thậm chí còn nói rằng châu Âu cuối cùng có thể trở thành "quốc gia chư hầu" nếu không phát triển được ngành công nghiệp AI riêng và tiếp tục phụ thuộc vào các dịch vụ số nhập khẩu từ Mỹ.

Arthur Mensch từ lâu đã nhấn mạnh rằng chủ quyền công nghệ và sự độc lập khỏi các công ty AI Mỹ là trọng tâm trong chiến lược mã nguồn mở của Mistral AI. Gần đây, giám đốc điều hành Mistral AI cho rằng các chính phủ ngày càng muốn sở hữu các hệ thống AI mà họ có thể kiểm soát, thay vì phụ thuộc vào những gã khổng lồ công nghệ Mỹ.

Công ty AI có trụ sở tại Paris này tiếp tục nhấn mạnh thông điệp đó trong các thông báo gần đây, gồm cả việc hợp tác với Groupe Caisse des Dépôts - tổ chức đầu tư công do chính phủ Pháp hậu thuẫn. Mục tiêu là tập trung vào việc tăng cường chủ quyền kỹ thuật số của châu Âu thông qua AI tạo sinh và cơ sở hạ tầng điện toán GPU (bộ xử lý đồ họa).

Giữa tháng 5, Arthur Mensch cảnh báo rằng cuộc đua AI ngày càng trở thành cuộc chiến giành quyền tiếp cận năng lượng, chip và trung tâm dữ liệu.

Ông nói thêm rằng các hãng công nghệ Mỹ đã và đang tích cực hành động để giành lấy những nguồn lực đó, còn châu Âu có nguy cơ tụt hậu vĩnh viễn nếu hành động quá chậm.

"Người Mỹ sẽ đầu tư 1.000 tỉ USD trong năm 2027. Ai kiểm soát chip, điện năng và có quyền tiếp cận nguồn năng lượng khổng lồ, người đó sẽ chiến thắng", đồng sáng lập kiêm CEO Mistral AI nhận định.

Được thành lập năm 2023 bởi các cựu nhà nghiên cứu Meta và DeepMind, Mistral AI đã nổi lên như một trong những công ty khởi nghiệp AI hàng đầu châu Âu với giá trị ước tính khoảng 13,6 tỉ USD.

Arthur Mensch tiết lộ Mistral AI đặt mục tiêu xây dựng năng lực điện toán AI đạt quy mô 1 gigawatt vào năm 2029 và nói rằng châu Âu cần đầu tư cho hạ tầng nhiều hơn nữa.

Doanh nhân 33 tuổi người Pháp chỉ trích hệ thống quy định phân mảnh và thị trường vốn kém thống nhất ở châu Âu, khiến các công ty khởi nghiệp khó mở rộng quy mô hơn nhiều so với tại Mỹ.

"Nếu không hành động đủ nhanh, chúng ta sẽ rơi vào tình huống không còn lựa chọn nào khác. Trong một thế giới mà bạn nhập khẩu tất cả dịch vụ kỹ thuật số từ Mỹ, bạn sẽ không còn đòn bẩy nào trước Mỹ nữa", ông nói thêm.