Góc nhìn người trẻ: Học AI từ độ tuổi nào là hợp lí?
Học về AI và tự tay dùng AI là hai chuyện khác nhau. Ranh giới giữa chúng nằm ở độ tuổi để đưa AI vào quá trình học tập. Câu hỏi bao nhiêu tuổi là hợp lí để bắt đầu dùng AI đang nhận về những câu trả lời khác nhau, kể cả từ những người trẻ.
Từ năm học 2026-2027, học sinh Hà Nội từ lớp 1 đến lớp 12 được học 12 tiết về AI mỗi năm. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, nội dung gồm bốn mạch, trong đó “tư duy lấy con người làm trung tâm” và “đạo đức AI” chiếm một nửa thời lượng.
Trong khi đó, bản hướng dẫn về AI tạo sinh trong giáo dục và nghiên cứu mà UNESCO công bố tháng 9/2023 đặt giới hạn 13 tuổi cho việc dùng công cụ AI trong lớp học. Điều khoản sử dụng của OpenAI cũng yêu cầu người dùng ChatGPT ít nhất 13 tuổi, người dưới 18 tuổi phải được cha mẹ hoặc người giám hộ cho phép.
Một độ tuổi hợp lí để bắt đầu tiếp xúc với AI là một vấn đề chưa có lời đáp chung. Một Thế Giới ghi nhận ý kiến của hai sinh viên, một kĩ thuật viên công nghệ và đại diện một công ty mô phỏng kinh doanh Phần Lan về câu hỏi này.
Càng sớm, càng dễ có việc
Anh Nguyễn Duy Triết, sinh viên lớp 24E1, Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng lợi ích lớn nhất của việc tiếp cận AI sớm nằm ở thị trường lao động. “Nhiều ngành nghề ngày càng coi AI là kĩ năng mà mọi nhân viên đều phải có. Nó khá giống Microsoft Office trước đây, ai cũng phải biết dùng Office thì mới được xem là đủ điều kiện để tuyển dụng”, anh nói.
“Các em tiếp cận công cụ AI càng sớm thì càng dễ làm quen với nó, từ đó tăng khả năng có được một công việc tốt sau này", anh Triết nhấn mạnh quan điểm. Dù vậy, anh lưu ý rủi ro lớn nhất là học sinh dùng AI để làm mọi việc. “Các em chỉ cần đưa chữ vào ‘cỗ máy thần kì’ và nó nhả ra đáp án. Như vậy khá tệ, đúng không?”, anh đặt vấn đề.
Theo anh Triết, bên cạnh việc hạn chế thời gian dùng, điều cần theo dõi kĩ hơn là cách trẻ đặt câu lệnh cho AI. Một so sánh cụ thể là xem cách đặt câu hỏi: các em đang bảo “Này AI, làm cái này cho tôi”, hay đang hỏi “Làm thế nào để tôi làm được việc này?”. Anh mong giáo viên hướng dẫn học sinh từ nhỏ cách dùng AI để củng cố tư duy của mình, thay vì để các em làm mọi thứ bằng nó.
Đợi đến 13-15 tuổi
Anh Đức Anh, nhân viên hỗ trợ kĩ thuật tại AVITEC, đơn vị phân phối Zoom, chọn một mốc muộn hơn. “Cho đến một độ tuổi nhất định thì giáo viên cũng nên giới hạn việc sử dụng AI của học sinh. Đến khoảng 13, 15 tuổi thì giáo dục nên đưa AI vào, vì đây là một công cụ có thể giúp học sinh học rất nhanh”, anh chia sẻ.
Theo anh, ở độ tuổi đó, học sinh có thể hỏi AI về những nội dung trong bài giảng mà không cần phải hỏi lại giáo viên. Nếu AI được giới thiệu từ lớp 1, anh cho rằng chương trình phải hướng dẫn luôn cho các em những việc có thể dùng AI để làm, trước hết để tránh lạm dụng. “Thứ hai là để cho các em thấy đây là một công cụ giúp các em học, chứ không phải thứ có thể sử dụng tràn lan”, anh nhấn mạnh.
Sớm cũng được, nhưng phải có người kèm
Anh Đỗ Quốc Khánh, sinh viên Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Đức, Trường Đại học Ngoại ngữ, cho rằng việc học sinh tiểu học dùng AI “vừa có lợi ích vừa có hại”.
“Điểm hại là việc sử dụng AI sớm mà không được giám sát chặt chẽ thì các em có thể học thói quen phụ thuộc vào AI để làm việc, cũng như để giải đáp thông tin, thay vì tự tìm hiểu”, anh phân tích. Ngược lại, AI đang được ứng dụng ngày càng nhiều vào thực tế, nên theo anh, thiếu kiến thức về AI sẽ là một thiệt thòi cho các em về sau.
Anh Khánh còn chỉ ra một chi tiết ít được nhắc tới. Ở các cấp học nói chung và cấp 1 nói riêng, nhiều em có thể thấy thầy cô khá nghiêm khắc, dẫn tới tâm lí ngại hỏi, ngại lên tiếng. “Các em có thể quay sang AI để hỏi đáp các thắc mắc. Như vậy sẽ đỡ ngại hơn, các em có thể thoải mái nói chuyện hơn”, anh nói.
Tuy nhiên, anh lưu ý: “Đó cũng là một điểm hại của AI, khi nó làm khoảng cách giữa học trò và thầy cô trở nên xa hơn”.
Năng lực tự quyết trước kết quả AI đưa ra là quan trọng nhất
Chị Ruby Vũ, Quản lí khu vực Việt Nam của Cesim (Phần Lan), công ty cung cấp phần mềm mô phỏng kinh doanh cho các trường đại học, cho rằng phương pháp mô phỏng hiệu quả vì nó giữ quyền quyết định ở người học.
“Sinh viên có thể sử dụng AI hoặc các công cụ kĩ thuật số khác, nhưng họ vẫn cần tự đưa ra quyết định và phải chấp nhận kết quả từ những quyết định đó”, chị chia sẻ.
Với giảng viên, theo chị, công nghệ phải thực tế. Ở một lớp khoảng 100 sinh viên, nếu công cụ mới đòi hỏi quá nhiều thời gian để tìm hiểu, hoặc buộc giảng viên thiết kế lại chương trình, thì sẽ khó duy trì lâu dài. “Công nghệ cần giúp công việc của giảng viên trở nên dễ dàng hơn, chứ không phải thay thế vai trò giảng dạy của họ”, chị nhấn mạnh.
Với lớp đông, sinh viên có thể nhận hướng dẫn từ AI khi gặp khó khăn, còn giảng viên dành thời gian cho những vấn đề thực sự cần đến mình. “Câu hỏi thực sự không nằm ở việc sinh viên có đang sử dụng AI hay không. Điều quan trọng là liệu những công nghệ này có thực sự hữu ích trong việc giúp sinh viên tư duy, đưa ra quyết định, học hỏi từ kết quả và trở nên tự tin hơn hay không”, chị Ruby Vũ chia sẻ.
