Google Search hiển thị Sam Altman qua đời khi Wikipedia bị phá hoại

Hôm 12/8, một số người dùng trên mạng xã hội X và diễn đàn Reddit tìm kiếm Sam Altman trên Google và phát hiện kết quả cho biết giám đốc điều hành OpenAI đã qua đời trong ngày.

Vài giờ sau, Google thừa nhận kết quả này là sai.

Google phản hồi trên X: “Cảm ơn bạn đã thông báo. Thông tin này hiện không còn xuất hiện và không phải do Google trực tiếp thay đổi. Khi ai đó cố tình phá hoại các nguồn thông tin công khai, điều này có thể ảnh hưởng đến thông tin xuất hiện trên Google Search”.

Google Search hiển thị thông tin sai sau khi trang Wikipedia về Sam Altman bị phá hoại?

Một số người dùng cho rằng nguyên nhân có thể xuất phát từ việc Wikipedia bị phá hoại nội dung. Wikipedia định nghĩa hành vi này là việc chỉnh sửa một trang theo cách có chủ ý nhằm gây rối hoặc phá hoại.

Wikipedia là bách khoa toàn thư miễn phí trên Internet, chủ yếu dựa vào cộng đồng tình nguyện viên để chỉnh sửa và cập nhật nội dung.

Lịch sử chỉnh sửa trang Wikipedia về Sam Altman cho thấy hoạt động chỉnh sửa tăng đột biến vào ngày 12/8, với 22 lần cập nhật chỉ trong một ngày. Trong khi đó, từ đầu tháng 8 đến trước 12/8, trang về giám đốc điều hành OpenAI chỉ có tổng cộng 5 lần cập nhật, mỗi lần diễn ra vào một ngày khác nhau.

Lúc 9 giờ 47 phút UTC (Giờ Phối hợp Quốc tế) ngày 12/8, trang Wikipedia bị chỉnh sửa để ghi sai rằng Sam Altman bị ám sát và qua đời cùng ngày. Đến 10 giờ 29 phút cùng ngày, thông tin này đã được hoàn tác, song sau đó tiếp tục xuất hiện nhiều thay đổi khác, trong đó có việc gọi Sam Altman là “người bỏ học”, một lần nữa khẳng định ông đã qua đời và thậm chí đổi họ của ông từ “Altman” thành “Gayman”.

Bản cập nhật mới nhất tại thời điểm viết bài dường như đã khôi phục toàn bộ thông tin chính xác về Sam Altman.

Chia sẻ với trang Insider, người phát ngôn của Wikimedia Foundation, tổ chức vận hành Wikipedia, cho biết lịch sử công khai của trang Sam Altman cho thấy các chỉnh sửa sai lệch hôm 12/8 đã được thực hiện và nhanh chóng bị hoàn tác, chỉ sau 1 đến 43 phút.

“Các tình nguyện viên đã hoàn tác những chỉnh sửa này, đưa ra cảnh báo về hành vi phá hoại và áp dụng chế độ bán bảo vệ cho trang (hạn chế quyền chỉnh sửa để ngăn người lạ tiếp tục phá hoại - PV ). Điều này có nghĩa chỉ những tài khoản đã tồn tại ít nhất 4 ngày và thực hiện ít nhất 10 lần chỉnh sửa mới có thể chỉnh sửa trang”, Wikimedia Foundation cho biết.

Tổ chức này nói thêm rằng các tình nguyện viên Wikipedia thường xuyên theo dõi những chỉnh sửa có vấn đề và “phần lớn hành vi phá hoại được xử lí trong vòng 10 phút”.

Các bảng thông tin xuất hiện ở đầu một số kết quả tìm kiếm Google sử dụng dữ liệu từ nhiều nguồn công khai khác nhau.

Theo Google, Wikipedia là một trong những nguồn thường được sử dụng, nhưng không phải nguồn duy nhất. Gã khổng lồ tìm kiếm cho biết thu thập dữ liệu từ hàng trăm nguồn trên Internet, trong đó có cả dữ liệu cấp phép được sử dụng cho các bảng thông tin về âm nhạc, thể thao và truyền hình.

Công ty Mỹ cũng thông báo họ có hệ thống để người dùng báo cáo thông tin sai lệch và sẽ “xóa thủ công những thông tin vi phạm chính sách mà Google phát hiện”.

OpenAI chưa phản hồi về thông tin trên.

Wikipedia từng nhiều lần bị lợi dụng để phát tán thông tin sai lệch

Sự cố liên quan đến Sam Altman không phải lần đầu Wikipedia trở thành nguồn phát tán thông tin sai lệch sau khi một trang bị chỉnh sửa trái phép. Trong lịch sử hoạt động, bách khoa toàn thư trực tuyến này từng chứng kiến nhiều vụ phá hoại nhắm vào người nổi tiếng, chính trị gia và các nhân vật đang được dư luận quan tâm.

Đáng chú ý, thông tin sai trên Wikipedia đôi khi được các website hoặc dịch vụ khác sao chép và sử dụng. Vì vậy, một lần chỉnh sửa sai không chỉ ảnh hưởng đến Wikipedia mà còn có thể khiến thông tin sai tiếp tục xuất hiện ở nhiều nơi khác trên Internet.

Một trong những vụ nổi tiếng nhất xảy ra với nhà báo John Seigenthaler (Mỹ) vào năm 2005. Một người dùng đã đưa những thông tin sai lệch và mang tính phỉ báng vào bài viết về ông. Nội dung này tồn tại trong nhiều tháng trước khi được phát hiện và xóa. Vụ việc gây chú ý lớn vì nội dung Wikipedia còn được các trang web khác sao chép, khiến thông tin sai có thể tiếp tục xuất hiện ở những nơi khác. Sự cố sau đó trở thành một trong những ví dụ kinh điển về rủi ro của mô hình bách khoa toàn thư cho phép cộng đồng tự do chỉnh sửa.

Wikipedia từng nhiều lần bị lợi dụng để đăng thông tin giả rằng những người còn sống đã qua đời.

Năm 2017, Wikipedia ghi nhận nhiều vụ phá hoại nhằm vào các chính trị gia Mỹ. Trang của Sean Spicer, khi đó là thư ký báo chí Nhà Trắng, từng bị thay ảnh bằng hình Baghdad Bob, từng là người phát ngôn của chính quyền Saddam Hussein. Những trang khác như Dana J. Boente và Paul Ryan cũng bị sửa theo hướng chế giễu.

Một trường hợp đặc biệt đáng chú ý xảy ra với Thượng nghị sĩ Mỹ Orrin Hatch. Tháng 9/2017, trang Wikipedia của Orrin Hatch bị phá hoại với thông tin giả rằng ông đã qua đời. Đến tháng 7/2018, Google Search lại hiển thị thông tin cho thấy Orrin Hatch đã chết, buộc đội ngũ của thượng nghị sĩ này phải công khai những bằng chứng cho thấy ông vẫn còn sống.

Đây là ví dụ rất gần với sự cố Sam Altman, cho thấy dữ liệu sai trên một nguồn công khai có thể được các hệ thống tự động khác tiếp nhận và khuếch đại.

Wikipedia cũng từng phải đối mặt với những vụ phá hoại có quy mô lớn hơn. Trang của cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush chứa một trong những bài viết bị chỉnh sửa nhiều nhất do chủ đề chính trị gây tranh cãi và lượng người truy cập lớn. Những trang về chính trị gia, sự kiện thời sự và người nổi tiếng thường nằm trong nhóm mục tiêu bị phá hoại nhiều nhất.

Một vụ khác cho thấy hành vi phá hoại thậm chí có thể xuất phát từ máy tính của các cơ quan công quyền. Năm 2014, truyền thông Anh đưa tin một số bài viết Wikipedia đã bị chỉnh sửa từ các máy tính thuộc mạng của chính phủ. Trong đó, trang về người dẫn chương trình thể thao Des Lynam từng bị sửa để đưa thông tin giả rằng ông đã qua đời.

Những trường hợp này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở khả năng Wikipedia bị sửa sai, mà còn ở việc thông tin từ đây có thể được các hệ thống khác tiếp nhận và sử dụng lại. Khi công cụ tìm kiếm, trợ lí AI hoặc các dịch vụ dữ liệu tự động lấy thông tin từ những nguồn công khai, một chỉnh sửa sai có thể nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi của Wikipedia.

Wikipedia có cơ chế giám sát, hoàn tác và hạn chế quyền chỉnh sửa để xử lí phá hoại, nhưng tốc độ lan truyền thông tin trên các nền tảng khác có thể nhanh hơn quá trình kiểm chứng của con người. Vì vậy, với những thông tin đặc biệt nghiêm trọng như nhân vật nổi tiếng qua đời, người dùng không nên chỉ dựa vào một kết quả Google, bảng thông tin hay một trang Wikipedia mà cần kiểm tra thêm từ các nguồn chính thức và uy tín.