GS.AHLĐ Nguyễn Anh Trí: Bài thơ 'Rễ' có những giá trị thức tỉnh

AI không làm được những câu thơ xuất sắc

Giáo sư (GS), Anh hùng Lao động (AHLĐ) Nguyễn Anh Trí - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam, lâu nay đã được biết tới như một nhà khoa học có nhiều cống hiến cho ngành y.

Một điểm đặc biệt là ngoài công tác quản lý, nghiên cứu khoa học, GS. Nguyễn Anh Trí còn sáng tác nhạc, làm thơ. Vì vậy, khi Một Thế Giới đề cập tới bài thơ “Rễ” được làm bằng ChatGPT, đã đăng trên blog của GS.TS Vật lý Đàm Thanh Sơn (ĐH Chicago), GS.Nguyễn Anh Trí dù rất bận nhưng vẫn dành thời gian trao đổi với phóng viên.

Dưới góc nhìn của mình, GS. Nguyễn Anh Trí chia sẻ: “Đầu tiên, chúng ta đã xác nhận đây là một bài thơ do AI làm. Cá nhân tôi cũng thi thoảng dùng AI làm thơ vì tính tổng hợp của nó rất cao. Hạn chế của thơ do AI làm là nó máy móc, không vần điệu, bài thơ Rễ cũng vậy.

Đặc biệt, để có một câu thơ hay, xuất sắc về tình mẫu tử, tình yêu quê hương đất nước thì AI chưa làm được.

Với tôi, những câu thơ hay, giai điệu hay, thường xuất hiện rất bất chợt trong đầu mà đôi khi ta không hiểu sao có thể làm được. Có lẽ đó là sự kết tinh từ sự trải nghiệm của bản thân tác giả. Ví dụ, tối 2/9/2025, tôi có bài hát Vinh quang ơi Việt Nam được phát trên VTV1. Bài này tôi thai nghén độ 4 năm, tôi sáng tác nhiều lần, xóa đi làm lại mãi không thành. Tuy nhiên, ý nghĩ nung nấu phải sáng tác một bài hát ca ngợi đất nước luôn tồn tại trong suy nghĩ của tôi. Đến một hôm, tôi đi từ bàn làm việc qua giá sách, tôi cầm quyển sách thì tự nhiên giai điệu vang lên. Và chỉ trong 15 phút tôi sáng tác xong bài hát Vinh quang ơi Việt Nam. Bài hát chỉ có 6 câu thôi, nhưng được nhiều anh em ca sĩ, nhạc sĩ đánh giá là 'Hay lắm!'''.

GS.Nguyễn Anh Trí thẳng thắn bày tỏ quan điểm: "Dưới góc độ nghệ thuật, tôi không ưng lắm bài thơ 'Rễ', nhưng nội dung thì hay. Tác giả đã nhấn mạnh tới “gốc rễ”, mọi bước tiến của công nghệ, từ trí tuệ nhân tạo đến máy tính lượng tử... đều được nuôi dưỡng trên nền tảng vững chắc của khoa học cơ bản.

Nhưng điều quan trọng là trong thực tế, tuỳ vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của đất nước, mà chúng ta phải biết lúc nào chú ý tới “rễ” (nghiên cứu cơ bản); lúc nào quan tâm tới ngọn (nghiên cứu ứng dụng)".

Bài thơ Rễ đã thức tỉnh mọi người, nhưng vẫn... thiếu!

Là người có một quá trình dài học tập, nghiên cứu, công tác ở nhiều nước, GS. Nguyễn Anh Trí khẳng định, cái hay nhất của bài thơ "Rễ" là: Thức tỉnh cho mọi người.

"Với điều kiện của Việt Nam ta hiện nay, thì những nghiên cứu ứng dụng vẫn phải tiếp tục làm cho thật hiệu quả, giải quyết cho được những vấn đề thực tế đặt ra.

Tôi ví dụ Nhật Bản, có thời gian phải cỡ 20 năm họ tập trung vào nghiên cứu ứng dụng. Cả một thời gian dài, Nhật Bản không tạo ra những nhà khoa học nổi tiếng về nghiên cứu cơ bản cũng như những thành tựu nghiên cứu cơ bản. Phải tới khoảng từ thập niên 90 thế kỷ trước, Nhật Bản mới bắt đầu tập trung vào cơ bản.

Tôi đánh giá người Nhật thực dụng và rất hợp lý. Đất nước mình giờ đã khá rồi, điều kiện, cơ sở vật chất, các trường đại học, viện nghiên cứu… đã hiện đại. Chúng ta cần bắt đầu quan tâm dần tới khoa học cơ bản.

Nhưng nhớ, chúng ta chưa phải nước cực giàu, cực mạnh, chưa tới giai đoạn tập trung cho khoa học cơ bản. Mà có lẽ cũng không cần thiết phải như vậy. Việt Nam phải đi bằng cả hai chân. Ở góc độ này, bài thơ 'Rễ' bị thiếu ý".

GS. Nguyễn Anh Trí khẳng định: Ngoài việc chăm gốc rễ, Việt Nam vẫn phải chăm ngọn!

“Làm gì thì làm, nếu trồng cây lúa thì phải làm sao cho năng suất cao nhất; trồng cây sầu riêng cho tốt, bán cho được, tuỳ từng giai đoạn mà lựa chọn, đặc biệt là điều kiện của đất nước.

Bây giờ có nhiều phương pháp, ví dụ có những thuốc phun vào lá, phun vào thân, khi đó cây vẫn phát triển tốt, nhiều hoa, nhiều quả", GS. Nguyễn Anh Trí nói.

Phân tích kĩ hơn về quan điểm của mình, GS. Nguyễn Anh Trí nhìn nhận, muốn đi sâu vào nghiên cứu cơ bản, Việt Nam phải có những nhà khoa học được trang bị kiến thức khoa học cơ bản tốt, có máy móc hiện đại. Và điều quan trọng nhất là luôn phải bảo đảm sự hài hoà cân bằng với nghiên cứu ứng dụng.

"Như ngành y, cụ thể là lĩnh vực nghiên cứu về chẩn đoán và điều trị các bệnh ác tính cơ quan tạo máu của tôi, trong giai đoạn đất nước còn rất khó khăn thì mình tập trung nghiên cứu các phác đồ điều trị mới, hiện đại của nước ngoài, nhưng phải phù hợp với điều kiện đất nước mình. Thậm chí chúng tôi còn nghiên cứu thêm thuốc đông y để bổ sung vào đạt hiệu quả, như vậy, người dân mới chịu được chi phí điều trị.

Nhưng tới khi điều kiện mình đầy đủ rồi, có những cán bộ, bác sĩ được đi học tốt rồi, chúng tôi tiến tới phương pháp điều trị hiện đại nhất như Ghép tế bào gốc để điều trị bệnh máu.

Và để Ghép tế bào gốc được, chúng tôi phải mất 5-8 năm để chuẩn bị. Cán bộ phải được cử đi học, máy móc thiết bị phải được mua. Thậm chí, cán bộ của ta phải đi học, đi làm luôn ở các nước khác để đến khi về nước áp dụng là thành công”.

Thơ 'Rễ' nhắc về giá trị của khoa học cơ bản