HAGL khiếu nại, bóng đá Anh thừa nhận tổ VAR sai
HAGL yêu cầu kiểm tra dữ liệu âm thanh, đường kẻ việt vị và các góc máy VAR sau trận thua Hải Phòng. Cùng thời điểm, bóng đá Anh thừa nhận tổ VAR xử lý sai bàn thắng quyết định ở derby Manchester và đình chỉ hai trọng tài.
Ngày 14/9, HAGL gửi đơn đến Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF), Ban Kỷ luật, Ban Trọng tài và Công ty VPF, khiếu nại công tác trọng tài trong trận thua Hải Phòng 1-3 tại vòng 2 V-League.
CLB bóng đá phố núi nêu sáu tình huống mà họ cho rằng trọng tài chính Võ Hoài Thương cùng tổ VAR xử lý chưa chính xác, gồm ba tình huống liên quan đến phạt đền, bàn thắng của Hải Phòng ở phút 18, bàn không được công nhận của Nay Di Đan và quả phạt đền dành cho HAGL sau đó bị VAR hủy.
Điều đáng chú ý, HAGL đề nghị kiểm tra dữ liệu âm thanh trao đổi giữa trọng tài chính và tổ VAR, đặt câu hỏi vì sao đường kẻ việt vị kỹ thuật không được trình chiếu trên truyền hình và yêu cầu cung cấp các góc máy VAR để làm rõ căn cứ của các quyết định.
Đúng ngày HAGL gửi đơn, bóng đá Anh cũng xử lý một sự cố VAR ở trận đấu đáng chú ý nhất vòng 4 Ngoại hạng Anh.
Manchester City thắng Manchester United 1-0 tại Old Trafford ngày 13/9 là bàn duy nhất của Erling Haaland. Sau trận, cơ quan quản lý trọng tài chuyên nghiệp Anh Pro Ref thừa nhận bàn thắng đó lẽ ra không được công nhận. Tổ VAR gồm Matt Donohue và trợ lý Blake Antrobus bị đình chỉ công tác.
Dữ liệu đúng, quyết định vẫn có thể sai
Bàn thắng của Haaland ban đầu bị xác định việt vị. Tổ VAR kiểm tra và cho thấy tiền đạo Man City thực tế ở vị trí hợp lệ. Ở phần xác định vị trí của Haaland, công nghệ đã làm đúng.
Nhưng trước lúc bóng đến với Haaland, Enzo Fernandez lao vào đón đường chuyền từ vị trí việt vị. Anh không chạm bóng, nhưng việc hành động đó có ảnh hưởng đến khả năng tranh chấp của Lisandro Martinez hay không lại cần trọng tài đánh giá.
Tổ VAR cho rằng Enzo không ảnh hưởng đến pha bóng và công nhận bàn thắng. Sau trận, Pro Ref thừa nhận VAR đã bỏ qua tác động của Enzo đối với Martinez và lẽ ra phải đề nghị trọng tài Michael Oliver ra màn hình xem lại tình huống.
Theo quy trình của Hội đồng Luật Bóng đá Quốc tế (IFAB), những vấn đề mang tính dữ kiện như vị trí việt vị, bóng đã ra ngoài sân hay chưa, điểm phạm lỗi nằm trong hay ngoài vòng cấm thường có thể được VAR hỗ trợ xác định. Nhưng những tình huống mang tính nhận định như mức độ phạm lỗi, bóng chạm tay hay cầu thủ ở vị trí việt vị có tác động tới đối phương lại phù hợp với việc trọng tài trực tiếp xem lại màn hình. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về trọng tài.
Máy quay có thể cho biết cầu thủ đứng ở đâu. Phần mềm có thể dựng đường việt vị. Nhưng việc cầu thủ ấy có tác động đến đối phương hay không vẫn cần con người đọc tình huống và áp dụng luật.
Sai sót ở trận derby Manchester cho thấy giới hạn của VAR: Dữ liệu có thể chính xác, nhưng quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào cách trọng tài sử dụng và diễn giải dữ liệu đó.
Điều HAGL muốn biết
Việc HAGL có bị xử bất lợi hay sáu quyết định mà CLB khiếu nại đúng đến mức nào cần chờ kết luận chuyên môn của VFF và Ban trọng tài. Tuy nhiên, những yêu cầu HAGL đưa ra đáng được nhìn ở góc khác. Âm thanh trao đổi giữa VAR với trọng tài chính, hình ảnh từ các góc máy và đường kẻ việt vị đều cho phép cơ quan chuyên môn kiểm tra cách một tình huống được xử lý.
Không chỉ xem quyết định cuối cùng đúng hay sai, người kiểm tra còn có thể biết tổ VAR đã chọn khung hình nào, sử dụng góc máy nào, xác định cầu thủ nào tham gia tình huống, trao đổi gì với trọng tài chính và vì sao quyết định trên sân được giữ nguyên hoặc thay đổi.
Vụ derby Manchester cho thấy việc kiểm tra quá trình này quan trọng thế nào. Công nghệ xác định Haaland không việt vị không phải phần gây ra sai sót. Sai xuất hiện ở bước tiếp theo, khi tổ VAR đánh giá ảnh hưởng của Enzo Fernandez. Bởi nếu chỉ nhìn đường kẻ xác định vị trí của Haaland, người xem có thể nghĩ VAR đã xử lý chính xác toàn bộ tình huống.
Không chỉ xem lại, còn phải giải thích
VAR ở Ngoại hạng Anh vẫn có thể mắc lỗi. Điểm đáng chú ý là cách những quyết định ấy được kiểm tra sau trận.
Hội đồng KMI, viết tắt của Key Match Incidents, được Ngoại hạng Anh thành lập từ mùa 2022-2023 để đánh giá độc lập những quyết định quan trọng trong từng trận. Hội đồng gồm năm thành viên: Ba cựu cầu thủ hoặc HLV, một đại diện Ngoại hạng Anh và một đại diện Pro Ref.
Từ mùa 2026-2027, kết quả đánh giá của hội đồng được công bố hàng tuần trên website và ứng dụng của Ngoại hạng Anh. Những tình huống liên quan đến bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ, việt vị và VAR được xem lại, sau đó quyết định của trọng tài được đánh giá đúng hoặc sai.
Ngoại hạng Anh còn duy trì chương trình Match Officials Mic'd Up. Howard Webb, người phụ trách công tác trọng tài, sử dụng hình ảnh cùng các đoạn trao đổi thực tế giữa trọng tài và VAR ở những tình huống được lựa chọn để giải thích vì sao quyết định được đưa ra.
Quy định hiện nay của IFAB chưa cho phép phát trực tiếp toàn bộ trao đổi của VAR trong trận đấu. Nhưng Ngoại hạng Anh có thể công bố âm thanh ở những tình huống được lựa chọn sau trận, kèm phân tích của người phụ trách trọng tài.
VAR chỉ giúp chỉ ra sai ở đâu, quyết định được đưa ra như thế nào và trách nhiệm thuộc về ai.
V-League phải kiểm tra cách dùng VAR, làm rõ quyết định
VAR không còn mới với bóng đá Việt Nam. Công nghệ này được đưa vào các giải chuyên nghiệp từ cuối mùa 2023 và vận hành chính thức từ mùa 2023-2024. Tháng 8 vừa qua, FIFA ghi nhận Việt Nam là quốc gia có kinh nghiệm triển khai và vận hành VAR sau ba mùa áp dụng.
Vài năm trước, câu hỏi còn là V-League có đủ xe VAR, thiết bị, trọng tài và điều kiện kỹ thuật để triển khai công nghệ hay không. Sau ba mùa, những điều kiện ấy đã được cải thiện rõ rệt.
Vấn đề hiện nay không chỉ là có thêm thiết bị hoặc tăng số trận sử dụng VAR. Chất lượng của hệ thống còn phụ thuộc vào việc các quyết định gây tranh cãi có được kiểm tra, giải thích và rút kinh nghiệm theo một quy trình rõ ràng hay không.
Đơn khiếu nại của HAGL xuất hiện đúng lúc bóng đá Anh cho thấy ngay cả hệ thống VAR được đầu tư lớn vẫn có thể xử lý sai. Công nghệ không loại bỏ sai sót của trọng tài, bởi nhiều tình huống vẫn cần con người đọc hình ảnh và áp dụng luật.
