Halving là gì mà cả thị trường Bitcoin phải chờ đợi bốn năm?

Cuối năm 2025, giám đốc đầu tư của công ty quản lí tài sản mã hóa Mỹ Bitwise Matt Hougan tuyên bố chu kì bốn năm đã chết. Chưa đầy một năm sau, Bitcoin lại đi qua một quỹ đạo quen thuộc đến bất ngờ, lập đỉnh rồi mất khoảng một nửa giá trị.

Halving thực chất làm gì với Bitcoin

Halving không do chính phủ, ngân hàng trung ương hay bất kì công ty nào quyết định. Cơ chế này được viết vào mã nguồn từ khi mạng lưới ra đời, quy định cứ sau mỗi 210.000 khối dữ liệu được khai thác, số BTC trả cho thợ đào sẽ giảm một nửa. Với thời gian tạo một khối trung bình khoảng 10 phút, mỗi lần cắt thưởng cách nhau gần bốn năm.

Bitcoin khởi đầu năm 2009 với khoản thưởng 50 BTC mỗi khối. Ngày 28/11/2012, con số giảm còn 25 BTC, tháng 7/2016 còn 12,5 BTC, tháng 5/2020 còn 6,25 BTC. Lần gần nhất diễn ra ngày 20/4/2024 tại khối 840.000, đưa mức thưởng xuống 3,125 BTC. Theo tính toán của Galaxy Research, lượng phát hành mỗi ngày qua đó giảm từ khoảng 900 xuống gần 450 BTC, kéo tốc độ tăng nguồn cung hằng năm từ 1,7% về 0,85%.

Đến nay gần 19,8 triệu trong tổng số tối đa 21 triệu BTC đã được khai thác. Lần cắt thưởng tiếp theo dự kiến rơi vào khoảng năm 2028 tại khối 1.050.000, khi mức thưởng xuống 1,5625 BTC và mạng lưới chỉ còn tạo ra 225 BTC mỗi ngày. Tỉ lệ tăng cung khi đó về khoảng 0,4%, thấp hơn tốc độ khai thác vàng mới trên toàn cầu. Quá trình kéo dài tới khoảng năm 2140, thời điểm khoản thưởng gần như biến mất và thợ đào phải sống bằng phí giao dịch.

Đây là nền tảng cho câu chuyện khan hiếm của Bitcoin. Thợ đào phải chi tiền điện, máy móc và hạ tầng nên thường xuyên bán một phần coin kiếm được để trang trải, vì vậy khi thu nhập của họ giảm, nguồn cung mới chảy ra thị trường cũng nhỏ đi.

Tuy nhiên, halving chỉ tác động lên lượng Bitcoin mới được tạo ra, trong khi gần 19,8 triệu coin đã tồn tại vẫn có thể được nhà đầu tư, doanh nghiệp hay chính thợ đào bán bất cứ lúc nào. Giá chỉ đi lên khi nhu cầu đủ lớn để hấp thụ toàn bộ lượng coin được đưa ra bán, chứ không riêng phần vừa được đào. Thị trường thường bỏ qua khoảng cách này khi kể câu chuyện về halving.

Ba chu kì tạo nên một quy luật gần như hoàn hảo

Dù halving không bảo đảm điều gì, lịch sử giá lại khiến người ta rất khó phớt lờ nó. Sau lần cắt thưởng năm 2012, Bitcoin bước vào đợt tăng dữ dội rồi lập đỉnh cuối năm 2013. Sau sự kiện năm 2016, giá tiến tới gần 20.000 USD vào tháng 12/2017. Halving năm 2020 được nối tiếp bởi đỉnh quanh 69.000 USD vào tháng 11/2021. Và sau mỗi cơn hưng phấn lại là một năm lao dốc, lần lượt vào 2014, 2018 và 2022, tạo nên mô hình quen thuộc gồm cắt thưởng, tăng giá, lập đỉnh, sụp đổ rồi tích lũy chờ vòng sau.

Nhịp thời gian mới là thứ khiến giới đầu tư ấn tượng nhất. Sau halving 2016, thị trường mất khoảng 17 tháng để chạm đỉnh, chu kì tiếp theo là 18 tháng. Công ty dịch vụ tài chính chuyên về Bitcoin NYDIG mô tả quy luật này theo cách khái quát hơn, rằng các đỉnh lớn thường xuất hiện ở khoảng một phần ba quãng đường giữa hai lần halving, còn đáy rơi gần mốc hai phần ba. Nhiều nhà đầu tư dùng nó như một cuốn lịch làm việc.

Nhưng sức tăng thì yếu dần qua từng vòng. Bitcoin từng nhân hàng nghìn phần trăm trong những năm đầu, tới chu kì 2017 đã thấp hơn nhiều, và từ đỉnh 69.000 USD năm 2021 lên mức trên 126.000 USD tháng 10/2025 thì khoảng cách giữa hai đỉnh chỉ còn hơn 80%.

Bản thân cú sốc nguồn cung cũng teo lại theo cấp số nhân. Lần halving đầu tiên kéo lượng phát hành từ khoảng 7.200 xuống 3.600 BTC mỗi ngày. Năm 2024, mức cắt chỉ còn 450 BTC. Đến 2028, con số bị cắt thêm vỏn vẹn 225 BTC. Tỉ lệ lúc nào cũng đúng một nửa, song một nửa của con số ngày càng nhỏ thì tác động cũng ngày càng mờ nhạt.

ETF khiến thị trường không còn chỉ nhìn vào halving

Bước ngoặt xuất hiện trước cả lần cắt thưởng gần nhất. Tháng 1/2024, Mỹ cho phép một loạt quỹ ETF Bitcoin giao ngay bắt đầu giao dịch, giúp nhà đầu tư tiếp cận Bitcoin qua hệ thống tài chính truyền thống mà không cần tự mở ví, giữ khóa riêng hay mua bán trên sàn tiền số.

Chỉ hai tháng sau, Bitcoin vượt đỉnh lịch sử cũ ngay trước halving tháng 4. Trong ba chu kì trước, giá luôn chỉ phá kỉ lục sau khi thu nhập của thợ đào đã bị cắt. Lần này thứ tự bị đảo ngược, và lịch phát hành thôi giữ vai trò lực dẫn dắt duy nhất.

Quy mô dòng vốn mới giải thích phần còn lại. Theo Fidelity Digital Assets, tới cuối tháng 1/2026, các quỹ Bitcoin giao ngay tại Mỹ nắm gần 1,3 triệu BTC, tương đương hơn 6% nguồn cung lưu hành, còn các công ty đại chúng sở hữu từ 1.000 BTC trở lên nắm thêm hơn 1 triệu BTC. Hai nhóm này cộng lại giữ gần 12% toàn bộ Bitcoin đang lưu hành, trong khi mạng lưới mỗi ngày chỉ tạo ra 450 BTC trị giá chưa tới 30 triệu USD theo mặt bằng giá hiện nay. Một quỹ lớn có thể mua hết lượng coin của cả tuần khai thác chỉ trong vài phiên.

Từ giữa năm 2025, Giám đốc đầu tư Bitwise Matt Hougan lập luận rằng những lực từng tạo ra chu kì bốn năm đang yếu dần, trong khi các động lực mới không vận động theo nhịp halving. Dòng tiền vào ETF là xu hướng kéo dài 5 tới 10 năm, tiến trình pháp lí ở Mỹ chạy nhiều năm, còn quỹ hưu trí cùng quỹ hiến tặng mới bắt đầu cân nhắc tài sản số. Cuối năm 2025, ông xuất bản bản ghi nhớ mang tựa đề "Chu kì bốn năm đã chết" và dự báo Bitcoin lập đỉnh mới ngay trong 2026.

Năm 2025 ban đầu dường như ủng hộ quan điểm đó theo cách không ai mong đợi. Đây là lần đầu tiên năm liền sau một kì halving kết thúc trong sắc đỏ, thay vì mang lại lợi nhuận ba chữ số như các năm 2013, 2017 và 2021.

Chu kì chưa biến mất, nhưng biên độ đã bị nén lại

Bitcoin lập đỉnh trên 126.000 USD vào đầu tháng 10/2025, với mức đóng cửa cao nhất được Galaxy Research ghi nhận là 124.824 USD ngày 6/10. Thời điểm đó rơi vào khoảng 18 tháng sau halving tháng 4/2024, gần như trùng khít với vùng thời gian từng xuất hiện đỉnh ở hai chu kì trước. Sau đó giá đảo chiều và tới giữa tháng 8/2026, BTC chỉ còn quanh 63.000 tới 64.000 USD, tức mất xấp xỉ một nửa so với mức cao nhất. Chiếc đồng hồ cũ vẫn chạy đúng giờ, chỉ là biên độ dao động hẹp lại. Những cú sụp 70 tới 80% từng phổ biến trong quá khứ chưa lặp lại, và đợt tăng vừa qua cũng khiêm tốn hơn hẳn.

Hai bên phân tích lớn đọc diễn biến này theo hai hướng. Fidelity xem đây là dấu hiệu Bitcoin đang trưởng thành, bởi khi vốn hóa lớn hơn, thanh khoản sâu hơn và nhiều tổ chức tham gia hơn thì cả hưng phấn lẫn hoảng loạn đều bớt cực đoan. Galaxy thận trọng hơn, cho rằng dấu vết của chu kì halving vẫn còn nguyên nhưng đang bị nén. Hai cách nhìn thực ra không cách nhau xa, vì ETF và doanh nghiệp không xóa bỏ cơ chế halving mà chỉ làm tăng số lực cùng tham gia định giá.

Diễn biến năm 2026 còn cho thấy dòng tiền tổ chức không chảy một chiều. Strategy, doanh nghiệp nắm Bitcoin lớn nhất thế giới với 840.447 BTC tính tới giữa tháng 8, đã bán ra khoảng 6.916 BTC trong năm nay để thu về 432 triệu USD, toàn bộ đều dưới giá vốn bình quân 75.385 USD, nhằm phục vụ nghĩa vụ trả cổ tức cho cổ phiếu ưu đãi. JPMorgan gọi đây là rủi ro hai chiều, khi một tổ chức có thể chuyển từ vai người mua sang người bán.

Halving 2028 vì thế vẫn đáng theo dõi, nhưng vì lí do khác. Mức thưởng giảm còn 1,5625 BTC sẽ định hình lại bài toán kinh tế của ngành khai thác và đẩy phí giao dịch thành nguồn thu quan trọng hơn. Với giá thì câu hỏi đáng đặt ra là lực cầu khi đó đến từ đâu, lãi suất ở mức nào và các quỹ còn muốn tích lũy nhanh tới đâu. Trong những chu kì đầu, thợ đào và nhà đầu tư cá nhân quyết định cán cân cung cầu. Ngày nay, ETF, doanh nghiệp và các định chế tài chính đã chen vào bàn cân. Họ vẫn nhìn thấy halving, nhưng không nhất thiết giao dịch theo nhịp của nó.

Nga bật đèn xanh cho 3 loại tiền mã hóa

Thuật ngữ "cá voi" trong tiền mã hóa là gì, có sức mạnh ra sao?

Tiền mã hóa Knaken sụp đổ khiến 6.300 khách hàng bất an