Hé lộ hành trình chuẩn bị ca ghép tim trẻ em đầu tiên tại TP.HCM
Trả lời phỏng vấn Một Thế Giới, PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch, Phó giám đốc BV Nhi đồng 2 (TP.HCM) đã hé lộ hành trình chuẩn bị cho ca ghép tim trẻ em đầu tiên tại Bệnh viện (BV) Nhi đồng 2 (TP.HCM).
- Xin bác sĩ cho biết lý do khiến BV Nhi đồng 2 quyết tâm theo đuổi kỹ thuật ghép tim vốn được đánh giá là "đỉnh cao" của ngoại nhi?
- PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch: Việc phát triển kỹ thuật ghép tim tại BV Nhi đồng 2 là một bước tiến tất yếu trong lộ trình phát triển y khoa. Thực tế cho thấy có rất nhiều trẻ em mắc các bệnh lý về tim mạch nghiêm trọng như cơ tim phì đại, cơ tim giãn nở khiến chức năng co bóp của tim không còn đảm bảo. Đối với những trường hợp này, khi các biến chứng đã ảnh hưởng sâu đến hệ tuần hoàn thì ghép tim là giải pháp cuối cùng.
Kế đến là nhóm bệnh nhi mắc tim bẩm sinh phức tạp trải qua nhiều cuộc phẫu thuật nhưng tim vẫn không thể hoạt động hiệu quả. Nếu không được ghép tim, các em sẽ không thể đảm bảo chức năng sống tối thiểu. Tại BV, chúng tôi đã có nền tảng vững chắc với khoa Nội tim mạch, khoa Phẫu thuật tim, đơn vị can thiệp nội mạch và hồi sức tim mạch sau mổ. Mảnh ghép cuối cùng còn thiếu là ghép tim. Đó là lý do chúng tôi quyết tâm thực hiện.
- Với một kỹ thuật phức tạp như vậy, BV đã chuẩn bị con người và nền tảng hạ tầng như thế nào?
- PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch: Yếu tố con người luôn được đặt lên hàng đầu. Đội ngũ phẫu thuật viên, bác sĩ hồi sức và các bộ phận liên quan của BV đã được gửi đi đào tạo tại nhiều trung tâm lớn trên thế giới, đồng thời thường xuyên trao đổi chuyên môn với các trung tâm tim mạch hàng đầu tại Việt Nam. Về mặt chuyên môn, chúng tôi đã sẵn sàng và đang cập nhật các chứng chỉ, chứng nhận pháp lý.
Về cơ sở vật chất, ghép tim đòi hỏi hệ thống phòng mổ và trang thiết bị cực kỳ khắt khe. Trước mắt, chúng tôi tận dụng khối phòng mổ tim hiện tại. Khi khu kỹ thuật cao với 16 phòng mổ hiện đại đi vào hoạt động, sẽ có phòng mổ chuyên dụng cho ghép tạng và ghép tim. BV cũng tích cực tham khảo mô hình trang thiết bị từ BV Đại học Y dược TP.HCM để xây dựng hệ thống dụng cụ phẫu thuật tối ưu nhất. Đặc biệt, hệ thống ECMO (tim phổi nhân tạo) và các thiết bị hỗ trợ tuần hoàn đã được chuẩn bị sẵn sàng để xử lý các tình huống suy tim cấp trước và sau ghép. Chúng tôi đã có kinh nghiệm xử lý nhiều ca suy tim cấp bằng ECMO, và từng phối hợp với các đối tác, chuyển bệnh nhân đến nơi có nguồn tạng kịp thời, cứu sống các em.
Khác với ghép gan hay ghép thận có thể lấy một phần từ người cho sống, ghép tim chỉ có một nguồn duy nhất là từ người cho chết não. Đây là một "nút thắt" cực kỳ khó tháo gỡ, đặc biệt là nguồn tạng từ trẻ em chết não lại càng hiếm.
PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch
- Thách thức lớn nhất hiện nay là gì?
- PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch: Nếu nói về kỹ thuật ngoại khoa hay hồi sức, tôi tin rằng với nền tảng hiện có của BV Nhi đồng 2, chúng tôi hoàn toàn có thể đảm đương được. Thách thức cốt lõi và nan giải nhất chính là nguồn tạng. Khác với ghép gan hay ghép thận có thể lấy một phần từ người cho sống (như cha mẹ hiến cho con), ghép tim chỉ có một nguồn duy nhất là từ người cho chết não. Đây là một "nút thắt" cực kỳ khó tháo gỡ, đặc biệt là nguồn tạng từ trẻ em chết não lại càng hiếm.
- Kích thước tim người lớn liệu có phù hợp với lồng ngực của trẻ em không, thưa bác sĩ?
- PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch: Trong ghép tạng trẻ em, chúng ta thường thấy việc lấy một phần gan trái hoặc một quả thận của người lớn để ghép cho trẻ em và kỹ thuật này đã khá hoàn thiện. Nhưng với tim, việc tìm được một quả tim từ người cho cùng lứa tuổi, ví dụ một bé 9 tuổi cần tim từ một bé 9 tuổi khác, là cực kỳ khó khăn.
Tuy nhiên, y học hiện đại đã có những kỹ thuật để giải quyết vấn đề này. Điều quan trọng nhất không phải là kích thước tuyệt đối mà là sự hòa hợp về miễn dịch.
- Xin bác sĩ chia sẻ thêm về mô hình phối hợp đa chuyên khoa trong ghép tim?
- PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch: Trong ghép tạng nói chung và ghép tim nói riêng, vai trò của phẫu thuật viên rất quan trọng nhưng không phải là tất cả. Đây là một cuộc chiến của tập thể với tinh thần teamwork tuyệt đối.
Trước mổ, chúng tôi cần những bác sĩ nội tim mạch thực sự giỏi để chẩn đoán chính xác và duy trì chức năng tim tối thiểu cho bệnh nhi. Nếu có biến chứng suy tim cấp, bác sĩ hồi sức tim mạch phải vào cuộc ngay lập tức.
Trong và sau khi ghép, bác sĩ gây mê, hồi sức sau mổ giữ vai trò then chốt để kiểm soát các phản ứng thải ghép và nhiễm trùng. Bên cạnh đó, không thể thiếu các chuyên gia về miễn dịch, dinh dưỡng và tâm lý. Sự phối hợp đa chuyên khoa chính là yếu tố tiên quyết quyết định chất lượng sống của bệnh nhi sau khi rời khỏi phòng mổ.
Đối với những trẻ bị suy tim giai đoạn cuối, ghép tim không phải là một dấu chấm hết mà là một sự khởi đầu mới.
PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch
- Khi nào ca ghép tim trẻ em đầu tiên sẽ chính thức được thực hiện tại BV, thưa bác sĩ?
- PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch: Dự kiến từ nay đến cuối năm 2026, BV sẽ nỗ lực để thực hiện ca ghép tim đầu tiên với sự hỗ trợ của các đơn vị tuyến trên. Đây sẽ là một cột mốc lịch sử đối với bệnh viện và là khởi đầu cho lộ trình tự chủ hoàn toàn kỹ thuật này trong vài năm tới.
- Chi phí cho một ca ghép tim là rất lớn, BV có phương án gì để hỗ trợ những bệnh nhi có hoàn cảnh khó khăn?
- PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch: Chi phí cho một ca ghép tim và việc duy trì thuốc chống thải ghép sau đó là một rào cản lớn đối với nhiều gia đình. Tuy nhiên, tin vui là danh mục ghép tim hiện nay đã được Bảo hiểm y tế chi trả một phần đáng kể. Tại BV Nhi đồng 2, chúng tôi đã có kinh nghiệm hàng chục năm trong việc vận động nguồn lực xã hội cho các ca ghép gan, ghép thận.
BV luôn có sự gắn kết chặt chẽ với các Mạnh Thường Quân, nhà tài trợ và các tổ chức từ thiện thông qua phòng Công tác xã hội. Chúng tôi tin rằng, khi cộng đồng nhìn thấy sự thay đổi ngoạn mục của một em bé từ trạng thái suy tim nguy kịch trở nên khỏe mạnh sau khi ghép, họ sẽ sẵn lòng đồng hành.
- Thông điệp lớn nhất mà BV muốn gửi gắm đến cộng đồng là gì, thưa bác sĩ?
- PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch: Đối với những trẻ bị suy tim giai đoạn cuối, ghép tim không phải là dấu chấm hết mà là một sự khởi đầu mới. Ngay cả khi căn bệnh dường như đã lấy đi mọi hy vọng, kỹ thuật ghép tim vẫn có thể giúp các em hồi sinh, trở về với cuộc sống bình thường.
- Xin cảm ơn bác sĩ về những chia sẻ!
