Intel đã góp phần định hình ngành bán dẫn Việt Nam ra sao sau 20 năm?

Hai mươi năm trước, khi Intel quyết định đầu tư vào Khu Công nghệ cao TP.HCM (SHTP), Việt Nam gần như chưa có vị trí đáng kể trên bản đồ bán dẫn toàn cầu. Ngành công nghiệp vi mạch còn ở giai đoạn sơ khai, nguồn nhân lực hạn chế và hệ sinh thái doanh nghiệp hỗ trợ chưa hình thành rõ nét. Đến nay, Intel Products Việt Nam (IPV) đã trở thành cơ sở lắp ráp và kiểm định chip lớn nhất trong mạng lưới toàn cầu của Intel. Nhưng tác động của dự án này không chỉ được đo bằng vốn đầu tư hay kim ngạch xuất khẩu.

Sự hiện diện của hãng công nghệ Mỹ được xem là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy sự hình thành hệ sinh thái bán dẫn tại Việt Nam, từ đào tạo nhân lực, phát triển doanh nghiệp hỗ trợ đến mở rộng năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Khoản đầu tư mở đường cho ngành bán dẫn

Năm 2006, Intel khởi công xây dựng nhà máy tại Khu Công nghệ cao TP.HCM với vốn đầu tư ban đầu 1 tỉ USD. Đây là một trong những dự án công nghệ cao lớn nhất tại Việt Nam thời điểm đó.

Từ vài trăm nhân sự ban đầu, Intel Products Việt Nam hiện tạo việc làm cho khoảng 6.500 lao động trong lĩnh vực công nghệ cao. Tổng vốn đầu tư của Intel tại Việt Nam đã tăng lên hơn 4,1 tỉ USD.

Theo ông Kenneth Tsai, Tổng giám đốc Intel Products Việt Nam, cơ sở tại TP.HCM hiện là nhà máy lắp ráp và kiểm định lớn nhất trong mạng lưới toàn cầu của Intel, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng quốc tế của tập đoàn.

Trong 20 năm hoạt động, Intel Products Việt Nam đã xuất xưởng hơn 4 tỉ đơn vị sản phẩm bán dẫn và đóng góp hơn 110 tỉ USD giá trị xuất khẩu. Riêng năm 2025, doanh nghiệp đạt khoảng 11,67 tỉ USD giá trị xuất khẩu, tương đương 57% tổng kim ngạch xuất khẩu của Khu Công nghệ cao TP.HCM và khoảng 12% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn TP.HCM.

Không chỉ mở rộng quy mô đầu tư, Intel cũng liên tục nâng cấp danh mục sản phẩm sản xuất tại Việt Nam. Hiện nay, nhà máy tham gia sản xuất các dòng vi xử lý tiên tiến, trong đó có Intel Series 3 dành cho AI PC dựa trên công nghệ tiến trình Intel 18A.

Giá trị lớn nhất nằm ở nguồn nhân lực

Nếu các con số về đầu tư và xuất khẩu phản ánh quy mô hoạt động, thì đóng góp dài hạn hơn của Intel nằm ở lĩnh vực phát triển nhân lực.

Ngay từ năm 2010, Intel đã phối hợp với Chính phủ Việt Nam, Đại học Bang Arizona cùng nhiều trường đại học trong nước triển khai Chương trình Liên minh Giáo dục Đại học ngành Kỹ thuật (HEEAP). Đây được xem là một trong những mô hình hợp tác công - tư đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục kỹ thuật tại Việt Nam.

Theo số liệu từ Intel, hơn 9.000 giảng viên và kỹ sư đã được đào tạo thông qua các chương trình này, trong đó hơn một phần ba là nữ giới. Song song đó, doanh nghiệp cũng tham gia thúc đẩy giáo dục STEM và hỗ trợ đào tạo lực lượng lao động kỹ thuật cho nhiều ngành công nghệ cao.

Ông Kenneth Tsai cho rằng một trong những đóng góp bền vững nhất của Intel tại Việt Nam chính là đầu tư cho con người. Dẫn lại câu nói của cựu Chủ tịch Intel Andy Bryant rằng "nguyên liệu chúng tôi bắt đầu là cát, mọi thứ khác đều là giá trị gia tăng bởi con người", ông nhấn mạnh yếu tố con người luôn là nền tảng trong chiến lược phát triển của tập đoàn.

Trong những năm gần đây, Intel tiếp tục mở rộng các chương trình liên quan đến trí tuệ nhân tạo thông qua sáng kiến Intel Digital Readiness, bao gồm AI cho lãnh đạo, AI cho công dân, AI cho lực lượng lao động tương lai và AI cho thế hệ trẻ, nhằm thúc đẩy năng lực số trong bối cảnh AI đang trở thành động lực phát triển mới của nền kinh tế.

Một dấu mốc đáng chú ý khác diễn ra vào tháng 5 vừa qua khi Intel trao tặng hơn 30 thiết bị lắp ráp và kiểm định chip cho Khu Công nghệ cao TP.HCM và Đại học Quốc gia Hà Nội phục vụ đào tạo và nghiên cứu bán dẫn. Đây được xem là bước đi giúp sinh viên và giảng viên tiếp cận trực tiếp với các thiết bị vốn được sử dụng trong môi trường công nghiệp thực tế.

Tác động vượt ra ngoài phạm vi một nhà máy

Sự hiện diện của Intel cũng tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với hệ sinh thái công nghệ trong nước.

Theo Intel Products Việt Nam, doanh nghiệp đã góp phần hỗ trợ hơn 600 nhà cung cấp nội địa tham gia vào chuỗi sản xuất công nghệ cao, đồng thời thúc đẩy việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, đổi mới sáng tạo và vận hành.

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhận định Intel là "dự án hạt nhân" của thành phố khi doanh nghiệp này chiếm khoảng 30% tổng vốn đầu tư đăng ký tại Khu Công nghệ cao TP.HCM. Theo ông Được, đóng góp của Intel không chỉ nằm ở vốn đầu tư hay xuất khẩu mà còn ở việc chuyển giao các thiết bị nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm cho các trường đại học, giúp sinh viên và giảng viên có cơ hội tiếp cận môi trường công nghệ hiện đại ngay tại Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng Intel là doanh nghiệp "mở đường" cho ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam. Theo ông, quyết định đầu tư của Intel vào năm 2006 được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam chưa có nhiều lợi thế về công nghệ, nhưng tập đoàn đã đặt niềm tin vào môi trường chính trị ổn định, khát vọng phát triển của đất nước và tiềm năng của nguồn nhân lực trẻ.

Sau hai thập kỷ, Việt Nam hiện đã thu hút hơn 240 dự án đầu tư trong lĩnh vực bán dẫn với tổng vốn FDI trên 14 tỉ USD, đồng thời hình thành khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch. Những con số này cho thấy ngành bán dẫn trong nước đã bước ra khỏi giai đoạn sơ khai để từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất, thiết kế và đào tạo nhân lực.

Bước tiếp theo của ngành bán dẫn Việt Nam

Dù đánh giá cao những thành tựu đạt được, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng thách thức của giai đoạn tiếp theo không còn là thu hút thêm các dự án sản xuất đơn thuần.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, ngành bán dẫn Việt Nam cần thực hiện ba dịch chuyển chiến lược. Thứ nhất là từ tham gia chuỗi giá trị sang làm chủ nhiều hơn các công đoạn có giá trị gia tăng cao. Thứ hai là từ thu hút đầu tư sang đồng sáng tạo công nghệ thông qua hoạt động nghiên cứu và phát triển. Thứ ba là từ đào tạo nhân lực sang phát triển đội ngũ nhân tài có khả năng dẫn dắt các xu hướng công nghệ tương lai.

Để hỗ trợ quá trình này, Luật Công nghệ cao sửa đổi được xây dựng theo hướng ưu tiên các doanh nghiệp tăng tỷ lệ nội địa hóa, thiết lập trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời tham gia đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong khi đó, bà Melissa A. Brown, Tổng lãnh sự Hoa Kì tại TP.HCM, cho rằng sự phát triển của Intel tại Việt Nam là minh chứng cho hiệu quả của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Hoa Kì trong lĩnh vực công nghệ cao. Theo bà, các doanh nghiệp Hoa Kì như Intel không chỉ đầu tư sản xuất mà còn góp phần nâng cao năng lực công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy các tiêu chuẩn quốc tế tại quốc gia đối tác.

Từ người mở đường đến bài toán 20 năm tiếp theo

Nhìn lại chặng đường hai thập kỷ, Intel Products Việt Nam không chỉ là một dự án FDI quy mô lớn. Doanh nghiệp này góp phần đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ các cơ sở đào tạo tiếp cận công nghệ hiện đại và tạo niềm tin cho các nhà đầu tư quốc tế đối với ngành bán dẫn Việt Nam.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, điện toán hiệu năng cao và các công nghệ số đang làm gia tăng nhu cầu chip bán dẫn trên toàn cầu, Việt Nam đứng trước cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ. Hành trình 20 năm của Intel cho thấy nền tảng ban đầu đã được hình thành. Thách thức tiếp theo là chuyển từ vai trò sản xuất và lắp ráp sang nghiên cứu, thiết kế và đồng sáng tạo công nghệ, những lĩnh vực quyết định vị thế của một quốc gia trong nền kinh tế tri thức.