Iran trấn áp việc bán thiết bị Starlink, người sử dụng có thể bị tử hình
Trong nỗ lực kiểm soát thông tin sau hơn một tháng chiến sự với Mỹ - Israel, giới chức Iran đã bắt giữ hàng chục người bị cho là nằm trong mạng lưới buôn bán thiết bị đầu cuối Starlink.
Iran đã thu giữ 139 thiết bị Starlink và bắt giữ 46 người liên quan đến việc bán các thiết bị này của SpaceX, hãng thông tấn ISN đưa tin, dẫn lời Cảnh sát trưởng Ahmad-Reza Radan.
Các nhà hoạt động và tổ chức bảo vệ quyền kỹ thuật số ước tính có khoảng 50.000 thiết bị Starlink đang tồn tại trong nước này.
Internet tại Iran đã gần như bị tắt hoàn toàn trong hơn một tháng, theo tổ chức giám sát NetBlocks. Các biện pháp này đã làm gián đoạn mọi thứ, từ liên lạc cá nhân đến việc tiếp cận tin tức độc lập và các hoạt động kinh doanh trực tuyến tại quốc gia hơn 90 triệu dân.
Người dân Iran đang tìm cách vượt qua các hạn chế bằng nhiều phương thức, trong đó có sử dụng các thiết bị internet vệ tinh Starlink của SpaceX. Tuy nhiên, điều này tiềm ẩn rủi ro lớn, vì việc sử dụng các thiết bị như vậy có thể dẫn đến án tử hình, theo các nhà hoạt động nhân quyền Iran.
Việc Iran tập trung vào người dùng Starlink cho thấy chính quyền tiếp tục ưu tiên kiểm soát thông tin công khai trong bối cảnh các cuộc không kích từ Israel - Mỹ đã hạ sát nhiều lãnh đạo cấp cao và gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng của nước này.
“Giới chức Iran đã ban hành nhiều chỉ thị nhằm truy lùng các thiết bị Starlink”, ông Ahmad Ahmadian - Giám đốc điều hành tổ chức phi lợi nhuận về quyền kỹ thuật số Holistic Resilience - cho hay.
Ngày 25.3, Bộ Tình báo Iran thông báo đã bắt giữ hàng chục người bị cáo buộc là gián điệp Mỹ và Israel, đồng thời tịch thu 7 bộ thiết bị Starlink cùng súng và đạn dược, theo hãng tin Tasnim.
Iran là một trong số ít quốc gia sử dụng biện pháp gây nhiễu để ngăn chặn truy cập vào hệ thống internet vệ tinh trên quỹ đạo Trái đất thấp, chẳng hạn Starlink, trong các đợt ngắt kết nối năm 2025.
“Không có khả năng xác định toàn bộ thiết bị Starlink trên toàn quốc”
Chiến lược trấn áp người bán thiết bị Starlink của chính phủ Iran đã bị phơi bày thông qua nhóm hacker Void Verge. Nhóm hacker này đang phát tán một phần trong khoảng 750 GB dữ liệu mà họ thu thập được, theo Ahmad Ahmadian.
Sattar Hashemi - Bộ trưởng Công nghệ Thông tin và Truyền thông Iran - gần đây đã ký một văn bản yêu cầu tăng cường các chiến dịch truy lùng thiết bị Starlink, Ahmad Ahmadian tiết lộ, dẫn các tài liệu bị rò rỉ.
“Những nỗ lực của họ thực sự chưa đạt được mức độ như mong muốn. Họ không có khả năng xác định toàn bộ thiết bị Starlink trên khắp đất nước”, Ahmad Ahmadian nhận xét về chiến dịch của chính phủ Iran.
Các thiết bị Starlink từng được sử dụng để truyền tải thông tin về cuộc trấn áp đẫm máu hồi tháng 1, trong đó lực lượng chính phủ đã giết chết hàng nghìn người, theo hãng tin Bloomberg. Chúng cũng giúp đưa hình ảnh các cuộc không kích ra thế giới kể từ khi chiến sự ở Iran bắt đầu hôm 28.2.
Khi chiến tranh tiếp diễn, mạng nội bộ quốc gia - vốn được thiết kế để cung cấp thông tin liên lạc do chính quyền Iran phê duyệt - đã bị xuống cấp, Ahmad Ahmadian cho hay.
Phần lớn các trung tâm dữ liệu trong nước và nhiều loại SIM trắng (được cấp cho quan chức) hiện không còn hoạt động.
Các vụ đánh bom, mất điện và dịch vụ khẩn cấp quá tải đều đang gây tổn hại nghiêm trọng.
Vụ hỏa hoạn xảy ra sau vụ nổ tại cơ sở hạ tầng điện Iran đã khiến một trung tâm dữ liệu gần đó bị tê liệt trong đêm, Amir Rashidi - Giám đốc mảng quyền kỹ thuật số của tổ chức phi lợi nhuận Miaan Group - cho biết trên X hôm 31.3.
Dù bị hạn chế về liên lạc, Iran vẫn duy trì sự kiểm soát chặt chẽ với hoạt động qua lại tại eo biển Hormuz, đồng thời tiếp tục phóng tên lửa và drone (máy bay không người lái) nhằm vào Israel, tài sản Mỹ và các đồng minh của nước này.
“Xương sống” của mạng liên lạc kỹ thuật số thời chiến
Hơn 4 năm qua, Starlink trở thành một thành phần trọng yếu trong nhiều cuộc xung đột và khủng hoảng toàn cầu, giúp duy trì việc liên lạc khi mạng internet truyền thống bị phá hủy hoặc phong tỏa. Từ chiến sự ở Ukraine, cuộc phong tỏa internet tại Myanmar, nội chiến kéo dài ở Sudan, cho tới việc internet bị cắt kết nối tại Iran, Starlink ngày càng thể hiện vai trò chiến lược của mình.
Kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện vào tháng 2.2022, Ukraine đã phải đối mặt với nhiều cuộc tấn công kéo dài gây tổn hại nặng nề cho hạ tầng thông tin liên lạc truyền thống. Trong bối cảnh đó, Starlink nhanh chóng được Elon Musk (Giám đốc điều hành SpaceX) kích hoạt tại Ukraine và trở thành “xương sống” của mạng liên lạc kỹ thuật số thời chiến.
Starlink cung cấp kết nối internet vệ tinh khi các đường cáp quang và mạng di động ở Ukraine bị phá hủy bởi pháo kích và tên lửa. Chính phủ, quân đội và cả người dân Ukraine phụ thuộc Starlink để duy trì liên lạc, phối hợp tác chiến, truyền tải thông tin và cập nhật tình hình thực tế từ tuyến đầu. Theo nhiều nguồn tin nội bộ và báo cáo truyền thông, Starlink cung cấp khả năng kết nối ổn định tại nhiều khu vực chiến sự.
Elon Musk từng tuyên bố rằng nếu ông ngắt kết nối Starlink, “tiền tuyến Ukraine sẽ sụp đổ”.
"Tôi từng thách đấu tay đôi với Tổng thống Nga Vladimir Putin để quyết định số phận Ukraine, trong khi hệ thống Starlink của tôi là xương sống của quân đội Ukraine. Toàn bộ tiền tuyến của họ sẽ sụp đổ nếu tôi ngắt kết nối", tỷ phú giàu nhất thế giới nói hồi tháng 3.2025. Đây là nhận định thể hiện mức độ quan trọng mà Starlink đóng vai trò trong cuộc chiến ở Ukraine.
Tuy nhiên, Starlink không hoàn toàn miễn nhiễm với sự gián đoạn. Hồi tháng 9.2025, sự cố mất kết nối Starlink đã ảnh hưởng đến hơn 50.000 người dùng và làm gián đoạn hoạt động của quân đội Ukraine ở tiền tuyến, theo tờ Kyiv Post.
Về mặt công nghệ, Starlink sử dụng vệ tinh quỹ đạo tầm thấp ở độ cao khoảng 550 km, giúp giảm độ trễ xuống mức 20 - 40 mili giây và cung cấp tốc độ từ vài chục đến hàng trăm Mb/giây. Starlink hiện có gần 10.000 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo tầm thấp, phục vụ kết nối Internet.
