Cuộc đời nhà khoa học

Jensen Huang (kì 1):Cú sốc của đứa trẻ rời Đông Nam Á tới Mỹ

Bùi Tú • 13/11/2026 12:06

Sinh ra vào năm 1963, thời điểm IBM ra mắt cỗ máy System/360 khai sinh kỉ nguyên vi tính và huyền thoại Michael Jordan chào đời, Jensen Huang bước vào thế giới giữa những biến động địa chính trị dữ dội của Đông Á.

Từ kí ức thơ ấu tươi đẹp của Jensen Huang tại Thái Lan bị đứt quãng bởi tiếng súng đảo chính, đến những năm tháng tôi luyện bản năng sinh tồn khắc nghiệt tại một trường nội trú miền quê nghèo Kentucky, hành trình của cậu bé gốc Đài Loan không bắt đầu bằng ánh hào quang công nghệ. Đó là câu chuyện về một vết cắt thời đại, nơi bản lĩnh của gã ngông Silicon Valley tương lai được nhào nặn từ sự cô đơn, kỷ luật sắt đá và khát vọng vươn lên từ đáy vực.

Vết cắt lịch sử và hành trình di cư của đứa trẻ 10 tuổi

Năm 1963 không hẳn chỉ là một mốc thời gian trên tờ lịch cũ. Trong biên niên sử của văn hóa và công nghệ loài người, đó là một điểm hội tụ kì lạ của định mệnh. Đó là năm huyền thoại bóng rổ Michael Jordan cất tiếng khóc chào đời, cũng là đêm trước khi tập đoàn IBM công bố cỗ máy System/360, cột mốc khai sinh kỉ nguyên điện toán thương mại hiện đại. Và tại Đài Bắc, Đài Loan, vào đúng ngày 17 tháng 2 năm 1963 ấy, một đứa trẻ gốc Hoa có tên Jen-Hsun Huang (sau này là Jensen Huang) ra đời. Một sự trùng hợp như được sắp đặt trước: cuộc đời của Jensen Huang sau này sẽ là sự kết hợp hoàn hảo giữa tinh thần thi đấu kiên cường của một vận động viên đỉnh cao và bộ óc đại tài định hình lại toàn bộ kiến trúc vi tính toàn cầu.

Thế nhưng, bức tranh tuổi thơ của Jensen không được tô vẽ bằng những thuật toán hay phím bấm máy tính. Nó bắt đầu bằng sự dịch chuyển liên tục giữa những biến động địa chính trị dữ dội của châu Á thời hậu chiến. Năm Jensen 5 tuổi, cha cậu, một kỹ sư hóa chất tài năng, nhận nhiệm vụ sang Thái Lan để đặt nền móng cho một nhà máy lọc dầu. Gia đình Huang chuyển đến sống tại vùng đất xứ Chùa Vàng. Trong kí ức tuổi thơ nguyên sơ của Jensen, Thái Lan là một thiên đường rực rỡ nắng vàng, nơi có những con người hiền hòa, ẩm thực phong phú và những ngày tháng rong chơi êm đềm.

Nhưng cơn bão lịch sử thập niên 1970 không cho phép những giấc mơ thơ dại kéo dài. Năm 1973, bạo động chính trị và các cuộc đảo chính quân sự bùng nổ dữ dội tại Thái Lan. Tiếng súng, sự bất ổn và nỗi sợ hãi bao trùm các con phố. Đứng trước sự đe dọa trực tiếp đến tương lai của các con, cha mẹ Jensen đã đưa ra một quyết định dũng cảm nhưng vô cùng xé lòng: gửi hai đứa con trai, Jensen khi đó mới 10 tuổi và anh trai lớn hơn vài tuổi sang Mỹ. Đó là một canh bạc đưa chim non rời tổ sớm khi chưa đủ lông cánh, tách rời những đứa trẻ khỏi sự bọc lót an toàn của gia đình để tìm kiếm một con đường sống tại nửa bên kia bán cầu.

Cổng vào miền đất hứa của hai anh em là thành phố Tacoma, tiểu bang Washington, nơi người cậu họ đang định cư. Nhưng vì bất đồng ngôn ngữ và sự thiếu thông tin, một sai lầm định mệnh đã xảy ra. Khi tìm trường học cho hai cháu, người cậu nghe nói về một ngôi trường tư thục ở vùng nông thôn Kentucky có tên Oneida Baptist Institute. Cho rằng đó là một trường nội trú danh giá dành cho giới thượng lưu, người cậu đã nộp đơn cho hai anh em nhập học.

Thực chất, Oneida Baptist Institute ở Clark County, Kentucky thời điểm bấy giờ lại là một ngôi trường đặc biệt, nơi tiếp nhận rất nhiều thiếu niên bất hảo, những đứa trẻ có hành vi lệch chuẩn hoặc bị gia đình từ bỏ gửi đến để "rèn giũa" kỷ luật.

Ở tuổi 10, chưa nói thạo một câu tiếng Anh hoàn chỉnh, cậu bé Jensen Huang nhỏ thó bị đẩy thẳng vào một môi trường sinh tồn khắc nghiệt giữa vùng núi cô lập Appalachian. Mới hôm qua còn là một đứa trẻ sống trong nhung lụa và sự yêu thương ở Đông Nam Á, hôm nay Jensen phải đối mặt với những người bạn cùng phòng xăm trổ, mang theo dao bấm, cùng thứ văn hóa "ma cũ bắt nạt ma mới" tàn nhẫn.

Đối mặt với cú sốc văn hóa và sự đe dọa bạo lực thường trực, bản năng sinh tồn trong Jensen bùng cháy. Thay vì thu mình khóc lóc hay gục ngã, cậu chọn cách đối đầu bằng sự nhẫn nại và thích nghi tuyệt đối. Nhà trường giao cho mỗi học sinh những công việc chân tay nặng nhọc: Jensen được phân công dọn dẹp và lau chùi toàn bộ khu nhà vệ sinh nam của kí túc xá. Cậu làm việc đó không một lời than phiền, chùi rửa từng chiếc bồn cầu sạch sẽ đến mức không một vết bẩn. Cậu hiểu rằng, trong một môi trường hỗn loạn, cách duy nhất để không bị đè bẹp là phải kiểm soát hoàn toàn phần việc của mình với một kỷ luật sắt đá.

Nội tâm của Jensen trong những năm tháng Kentucky là một cuộc đấu trí lặng lẽ. Cậu quan sát thế giới xung quanh bằng sự tò mò thay vì sợ hãi. Người bạn cùng phòng của Jensen là một thiếu niên 17 tuổi ngỗ ngược, thân hình lực lưỡng, không biết đọc và đầy phẫn uất với đời. Thay vì xa lánh, Jensen đề nghị dạy người bạn này học đọc và học viết. Đổi lại, thiếu niên kia dạy cậu bé 10 tuổi cách tập tạ, chống đẩy và tự vệ trước những kẻ bắt nạt. Trong sự cô đơn cùng cực của một đứa trẻ di dân, Jensen đã học được bài học đầu tiên về sự thấu hiểu con người: đằng sau vẻ ngoài thù địch đôi khi chỉ là sự tổn thương và giao dịch dựa trên giá trị trao đổi là chìa khóa để tồn tại.

Sau hai năm chịu đựng và lớn lên trong "lò bát quái" Kentucky, hai anh em mới được đoàn tụ với cha mẹ khi gia đình chính thức di cư sang Mỹ, tạm trú tại Tacoma rồi chuyển xuống sinh sống tại tiểu bang Oregon. Tại Oregon, người cha của Jensen tìm được công việc là một kỹ sư đo lường và điều khiển (instrumentation engineer). Ông tham gia thiết kế, xây dựng các nhà máy sản xuất giấy và đặc biệt là những nhà máy chế tạo bán dẫn (fabs) sơ khai, những thánh đường công nghệ đầu tiên của làn sóng vi mạch.

Hình ảnh người cha mẫn cán, miệt mài bên những bản vẽ kĩ thuật phức tạp đến đêm muộn đã để lại dấu ấn vĩnh viễn trong tâm trí Jensen. Cha cậu không chỉ truyền cho con trai tình yêu mãnh liệt với toán học và khoa học tự nhiên, mà còn thẩm thấu vào cậu một triết lí sống: tri thức là công cụ duy nhất để thay đổi số phận. Hành trình của gia đình Huang là hình ảnh thu nhỏ của làn sóng di dân trí thức Á Đông sang Mỹ thập niên 1970. Họ mang theo nỗi khát khao đổi đời mãnh liệt, một kỷ luật lao động phi thường và niềm tin kiên định rằng sự ưu tú về học thuật sẽ là tấm hộ chiếu vượt qua mọi rào cản chủng tộc.

Vết cắt tuổi thơ năm 1973 tại Thái Lan và những năm tháng sinh tồn tại trường nội trú Kentucky không hề làm suy uyển tâm hồn Jensen Huang. Trái lại, nó đã tước bỏ khỏi cậu sự ủy mị, tôi luyện nên một con người có bản năng chịu đựng nghịch cảnh phi thường. Cậu bé 10 tuổi đơn độc chùi rửa nhà vệ sinh giữa núi rừng Kentucky ngày nào không thể ngờ rằng, chính cái vốn sống khắc nghiệt và khả năng giữ bình tĩnh trước tai họa được nhào nặn từ thuở thiếu thời ấy sẽ trở thành giáp trụ tinh thần giúp cậu chèo lái Nvidia vượt qua những đợt sóng ngầm suýt nhấn chìm tập đoàn sau này.

Bàn bóng bàn, quán ăn Denny's và bản năng của sự tỉ mỉ

Rời khỏi "lò luyện" khắc nghiệt ở Kentucky để đoàn tụ cùng cha mẹ tại Oregon vào giữa thập niên 1970, Jensen Huang bước vào một thế giới hoàn toàn khác. Vùng Tây Bắc nước Mỹ những năm ấy đang chuyển mình lặng lẽ: bên cạnh những cánh rừng thông bạt ngàn và các nhà máy giấy truyền thống là sự nhen nhóm của "Rừng Silicon", nơi những nhà máy chế tạo bán dẫn sơ khai bắt đầu mọc lên, và cũng là nơi cha của Jensen miệt mài làm việc với tư cách một kỹ sư đo lường. Với một thiếu niên gốc Á từng đi qua biến động chính trị ở Thái Lan và những đêm cô độc nơi kí túc xá miền Nam nước Mỹ, sự bình yên của ngoại ô Oregon lại vô tình đẩy cậu thu mình sâu hơn vào thế giới nội tâm khép kín.

Thuở thiếu thời tại Oregon, thế giới của Jensen gói gọn trong hai từ: học tập và thể thao. Ngoài những giờ miệt mài bên trang sách, cậu bé nhút nhát ấy gần như không bước chân ra khỏi nhà, ngoại trừ những vòng xe đạp lặng lẽ dọc theo các con phố sương mù. Để giải tỏa nguồn năng lượng tuổi trẻ và tìm kiếm một điểm tựa tinh thần, Jensen tham gia đội bơi lội, đội bóng đá và chơi quần vợt. Thế nhưng, thứ thực sự đánh thức bản năng chinh phục bên trong cậu lại là quả bóng bàn nhỏ bé chỉ nặng chưa đầy ba gam.

Năm 13-14 tuổi, bóng bàn từ một trò tiêu khiển bỗng trở thành một nỗi ám ảnh kỷ luật đối với Jensen. Suốt ba đến bốn năm liền tại Oregon, cậu tập luyện gần như không nghỉ một ngày nào, đều đặn bảy ngày mỗi tuần. Trong khi những thiếu niên Mỹ đồng trang lứa bị cuốn vào các môn thể thao đòi hỏi thể hình vạm vỡ như bóng bầu dục hay bóng rổ, bóng bàn lại là một đấu trường công bằng tuyệt đối dành cho một cậu bé Á Đông nhỏ thó. Đó là môn cờ vua chơi ở tốc độ siêu thanh, nơi từng độ nghiêng của mặt vợt, từng cú xoáy của cổ tay và khả năng phán đoán quỹ đạo trong tích tắc quyết định tất cả.

Bên chiếc bàn màu xanh lục ấy, Jensen học được một chân lí sẽ theo ông suốt phần đời còn lại: sự xuất chúng không bao giờ đến từ những khoảnh khắc ngẫu hứng, mà là lãi kép của hàng vạn cú đánh lặp đi lặp lại đến mức hoàn hảo. Sự khổ luyện điên cuồng đã đưa cậu thiếu niên Oregon vươn tới đẳng cấp quốc gia, góp mặt tại những giải đấu danh giá như US Open và US Closed. Nhiều thập kỉ sau, ngay cả khi đã đứng trên đỉnh cao quyền lực của ngành công nghệ thế giới và không còn trực tiếp cầm vợt, Jensen vẫn giữ thói quen theo dõi các trận đấu bóng bàn với niềm say mê nguyên vẹn.

Dẫu vậy, những chiến thắng trên bàn bóng bàn hay điểm số xuất sắc ở trường vẫn chưa đủ để phá vỡ bức tường tâm lí lớn nhất của Jensen: sự rụt rè đến cực đoan trước đám đông. Cậu sợ giao tiếp, lúng túng trước người lạ và thường xuyên né tránh các tương tác xã hội. Người nhìn thấu sự khép kín ấy không ai khác chính là anh trai của Jensen, một chàng trai có tính cách hoàn toàn trái ngược, cởi mở, hoạt bát và luôn khao khát hòa nhập với mọi người xung quanh.

Khi đó, người anh trai đang làm việc tại một cửa hàng thuộc chuỗi quán ăn bình dân Denny's mở cửa 24/24 ở khu trung tâm thành phố Portland. Nhận thấy em trai mình không thể mãi giam mình trong chiếc kén an toàn, người anh đã chủ động thu xếp một buổi phỏng vấn, kéo Jensen bước ra khỏi vùng thoải mái để nhận công việc làm thuê có trả lương chính thức đầu tiên trong đời.

Quán ăn Denny's ở trung tâm Portland là một lát cắt sống động và trần trụi của xã hội Mỹ. Dưới ánh đèn huỳnh quang sáng trưng suốt đêm thâu là tiếng lách cách của dao nĩa, mùi cà phê khét nhẹ, những tài xế đường dài mệt mỏi, những gia đình bình dân và cả những vị khách khó tính bậc nhất. Bị ném vào giữa dòng chảy ồn ào ấy, cậu bé Jensen nhút nhát bắt đầu hành trình trưởng thành từ vị trí thấp nhất trong gian bếp: Nhân viên rửa bát.

Được anh trai tận tình chỉ bảo từng bước, Jensen dần tiến lên làm nhân viên dọn bàn (busboy) và cuối cùng trở thành một người phục vụ bàn (waiter) thực thụ. Điều làm nên sự khác biệt của Jensen không nằm ở vị trí công việc, mà ở thái độ tôn thờ sự chỉn chu đến mức cực đoan. Dù là đứng bên bồn rửa ngập ngụa bát đĩa, cọ rửa từng khu nhà vệ sinh của quán hay lau dọn mặt bàn, cậu luôn làm với toàn bộ tâm sức của mình. Jensen tự đặt ra một quy tắc sắt đá cho bản thân: trong suốt ca làm việc kéo dài tám tiếng, cậu sẽ không lãng phí dù chỉ một giây, "dốc cạn mọi sức lực trên sân đấu" và luôn bàn giao lại một khu vực sạch bong không tì vết cho ca làm việc kế tiếp.

Chính những bước chân qua lại giữa các dãy bàn tại Denny's đã lột xác nội tâm của Jensen Huang. Công việc phục vụ buộc cậu phải ngẩng cao đầu, nhìn thẳng vào mắt người lạ, học cách mỉm cười, lắng nghe những lời phàn nàn gay gắt khi món ăn lên chậm và xoa dịu sự bực dọc của thực khách. Từ một đứa trẻ sợ hãi thế giới bên ngoài, Jensen dần tìm thấy niềm vui trong việc phụng sự người khác và kiến tạo một trải nghiệm trọn vẹn cho họ. Quan trọng hơn cả, cậu nhận ra một bài toán quản trị tinh tế ngay giữa quán ăn bình dân: Dù "khách hàng luôn đúng", người phục vụ vẫn phải đứng trên lập trường của một người vận hành kinh doanh để tìm ra giải pháp dung hòa lợi ích giữa thực khách và cửa hàng.

Sau này, khi đã trở thành lãnh đạo của một đế chế công nghệ nghìn tỉ USD, Jensen Huang thường xuyên nhắc lại rằng những người truyền cảm hứng sâu sắc nhất cho ông không phải là các nhà tài phiệt phố Wall, mà chính là những người lao động bình dị, những đầu bếp, người làm vườn hay người rửa bát, ngày ngày nâng tầm công việc mưu sinh thành một thứ nghệ thuật. Trong hơi nước nóng hổi của gian bếp Denny's và tiếng bóng nảy đều đặn nơi phòng tập ở Oregon, cậu bé nhập cư rụt rè năm nào đã vĩnh viễn rũ bỏ nỗi sợ hãi, âm thầm rèn đúc hai phẩm chất cốt lõi của một nhà lãnh đạo kiệt xuất: Bản năng cầu toàn của một nghệ nhân và sự khiêm nhường của một người phục vụ.

Căn phòng Lab Đại học Oregon và câu tỏ tình bằng bài tập về nhà

Khi bước vào trung học, niềm đam mê với khoa học và toán học của Jensen, vốn được truyền cảm hứng mạnh mẽ từ người cha kỹ sư, đã tìm thấy một mảnh đất mới để đơm hoa. Trong phòng thí nghiệm của trường trung học thời đó xuất hiện một chiếc máy tính teletype kết nối với máy tính mainframe. Cậu học sinh Jensen lập tức bị mê hoặc bởi cỗ máy gõ chữ tự động phát ra những tiếng lạch cạch huyền bí ấy. Cậu tham gia cả ba câu lạc bộ của trường: Câu lạc bộ Máy tính, Câu lạc bộ Toán và Câu lạc bộ Khoa học. Điều hài hước là cả ba câu lạc bộ ấy thực chất chỉ gồm đúng bốn đứa trẻ giống hệt nhau. Họ gắn bó khăng khít, cùng nhau say mê giải những bài toán khó và khám phá những dòng lệnh máy tính sơ khai.

Đến thời điểm chọn trường đại học, nhờ thành tích học tập xuất sắc và việc nhảy hai lớp từ thuở nhỏ, Jensen bước vào ngưỡng cửa đại học khi tuổi đời còn rất trẻ. Khi người bạn thân nhất trong nhóm bạn trung học là Dean Verhiden quyết định nộp đơn vào Đại học Tiểu bang Oregon (Oregon State University - OSU), Jensen cũng thản nhiên gật đầu đi theo. Cậu tin rằng OSU là một lựa chọn tuyệt vời. Dù cha mẹ từng hy vọng Jensen sẽ trở thành một kỹ sư dầu khí giàu có và danh giá, cậu thanh niên trẻ tuổi lại kiên quyết lắng nghe tiếng nói nội tâm: Cậu chọn ngành Kĩ thuật Điện (Electrical Engineering - EE) và Khoa học Máy tính, ngành học kết hợp giữa toán học và khoa học tự nhiên mà cậu yêu thích nhất.

Bước vào giảng đường Đại học OSU, Jensen đối mặt với một môi trường vô cùng thử thách. Lớp học Kĩ thuật Điện cơ bản (EE Fundies) năm ấy có khoảng 250 sinh viên, nhưng chỉ có đúng 4 sinh viên nữ và 246 nam sinh. Jensen không chỉ là sinh viên nhỏ tuổi nhất lớp mà còn rất tự giác về sự khác biệt của mình. Nhưng chính trong phòng thí nghiệm EE Fundies đầy khô khan với vô số dây điện và vi mạch ấy, định mệnh đã cho cậu gặp Lori, người phụ nữ sau trở thành vợ của Jensen.

“

Chị có muốn cuối tuần này chúng mình cùng nhau làm bài tập về nhà không?

Jensen Huang tán Lori

Sở hữu bản tính nhút nhát vốn có, cậu thanh niên Jensen trẻ tuổi không biết cách tán gái theo phong cách lãng mạn thông thường. Thật may mắn, Jensen và Lori được phân công vào chung một nhóm làm bài tập phòng lab. Nhận ra cơ hội vàng, Jensen đã đưa ra một lời đề nghị cưa cẩm mang đậm chất "nerd" công nghệ: "Chị có muốn cuối tuần này chúng mình cùng nhau làm bài tập về nhà không?" Jensen hiểu rất rõ rằng "siêu năng lực" lớn nhất của mình chính là sự chăm chỉ, thông minh và khả năng giải quyết các bài tập kĩ thuật khó nhằn. Lời mời "xem bài tập về nhà" ấy trở thành câu nói cưa cẩm huyền thoại. Mỗi cuối tuần, cả hai lại cùng ngồi lại bên những trang sách kĩ thuật, và tình yêu của họ đã nảy nở tự nhiên từ những dòng công thức khô xơ ấy.

Nhiều thập kỉ sau nhìn lại, Jensen Huang luôn khẳng định rằng việc lựa chọn ngành Kỹ thuật Điện và cuộc gặp gỡ với Lori chính là hai sự kiện quan trọng nhất từng xảy ra trong cuộc đời cậu. Ngành EE đã đặt chiếc chìa khóa công nghệ vào tay cậu, còn Lori trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho các quyết định mạo hiểm sau này. Từng trải qua những biến động di cư, những trận bòn rút sức lực ở Kentucky, những ca làm việc miệt mài tại Denny's và những giờ luyện tập bóng bàn không ngừng nghỉ, Jensen Huang đã chuẩn bị cho mình một hành trang tinh thần hoàn hảo. Đứa trẻ bước ra từ Oregon năm đó đã sẵn sàng dấn thân vào thung lũng Silicon, nơi cuộc cách mạng vi tính đang chờ đợi cậu định hình.

Đón đọc kì tới: Câu chuyện khởi nghiệp của 3 thanh niên

Jensen Huang từ chức CEO kiêm chủ tịch Nvidia, Colette Kress làm CEO tạm quyền

Jensen Huang từ chức CEO Nvidia tác động sâu rộng đến ngành AI, Colette Kress nói gì?