KHCN kiến tạo động lực cho kinh tế Cần Thơ phát triển

Trong bối cảnh kinh tế thế giới chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu, TP. Cần Thơ đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá nhờ khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS). Không chỉ là công cụ hỗ trợ quản lý hay nâng cao năng suất lao động, KHCN ngày nay đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, tạo ra của cải vật chất, giá trị gia tăng và động lực phát triển mới cho thành phố trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Nghiên cứu của Viện Mekong, Trường Đại học Cần Thơ cho thấy Cần Thơ sở hữu nền tảng KHCN khá mạnh, có mức độ sẵn sàng chuyển đổi số thuộc nhóm cao trong vùng ĐBSCL. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và mức độ ứng dụng thực tế vẫn còn đáng kể, đặc biệt ở hạ tầng dữ liệu, nguồn nhân lực công nghệ và sự liên kết giữa viện, trường với doanh nghiệp.

Từ tri thức đến của cải vật chất

Theo các nhà nghiên cứu, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất. Những công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), mô hình bản sao số (Digital Twin) và tự động hóa có thể nâng năng suất từ 20 - 40%, đồng thời giảm đáng kể chi phí vận hành trong sản xuất và quản trị đô thị.

Đối với Cần Thơ, lợi thế lớn nhất nằm ở hệ sinh thái khoa học gồm các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm ứng dụng công nghệ và đội ngũ chuyên gia đầu ngành. Đây là nguồn lực quan trọng để chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế.

Trong nông nghiệp, nhiều công nghệ mới đã được nghiên cứu và thử nghiệm như hệ thống cảm biến môi trường, giám sát chất lượng nước, cảnh báo dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc hay mô hình canh tác thông minh. Những giải pháp này đang mở ra cơ hội hình thành nền nông nghiệp số, giúp giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ở lĩnh vực công nghiệp chế biến và logistics, AI, blockchain và IoT được đánh giá có khả năng giảm từ 20 - 40% thời gian vận hành và chi phí logistics nếu được triển khai đồng bộ. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi Cần Thơ đang hướng đến vai trò trung tâm logistics của vùng ĐBSCL.

TS. Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Cần Thơ, nhận định: "Trong giai đoạn phát triển mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà đã trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Mỗi công nghệ được ứng dụng thành công sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động, tạo ra sản phẩm mới, gia tăng giá trị hàng hóa và hình thành các ngành kinh tế mới. Đây chính là quá trình chuyển hóa tri thức thành nguồn lực vật chất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội."

Theo TS. Ngô Anh Tín, việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đang mở ra cơ hội lớn để Cần Thơ xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển kinh tế số.

Đổi mới sáng tạo tạo sức bật cho nền kinh tế

TS. Võ Văn Tuấn, Viện Mekong, Trường Đại học Cần Thơ, cho rằng trong nền kinh tế hiện đại, giá trị gia tăng chủ yếu đến từ công nghệ và sáng tạo thay vì tài nguyên thiên nhiên.

Theo ông, các quốc gia và địa phương phát triển nhanh đều dựa trên năng lực đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp liên tục ứng dụng công nghệ mới, cải tiến quy trình sản xuất và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, năng suất lao động sẽ tăng lên, kéo theo tăng trưởng kinh tế bền vững.

TS. Võ Văn Tuấn cho rằng: "Đổi mới sáng tạo là con đường ngắn nhất để biến tri thức thành của cải. Khoa học công nghệ không chỉ tạo ra sản phẩm mới mà còn tạo ra phương thức sản xuất mới, mô hình kinh doanh mới và thị trường mới. Đó chính là nguồn lực vật chất quan trọng nhất của nền kinh tế tri thức."

Thực tế tại Cần Thơ cho thấy nhiều mô hình khởi nghiệp công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, chế biến thực phẩm, thương mại điện tử và công nghệ môi trường đã bước đầu tạo doanh thu và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo vẫn còn thấp, dưới 20%, trong khi nguồn nhân lực số còn thiếu hụt đáng kể.

Đây là một trong những điểm nghẽn cần được tháo gỡ để TP. Cần Thơ phát huy tối đa tiềm năng KHCN.

Hướng tới trung tâm đổi mới sáng tạo vùng ĐBSCL

Theo nghiên cứu của Viện Mekong, Cần Thơ có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng nhờ lợi thế về giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và vị trí trung tâm kinh tế ĐBSCL.

TS. Võ Văn Tuấn cho rằng, để phát triển nhanh và bền vững, Cần Thơ cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Theo ông, điều quan trọng nhất là tạo cơ chế để các kết quả nghiên cứu từ trường đại học, viện nghiên cứu được chuyển giao nhanh vào thực tiễn sản xuất.

PGS.TS. Văn Phạm Đăng Trí, Viện trưởng Viện Mekong, Trường Đại học Cần Thơ, nhận định: "Trong tương lai, nguồn tài nguyên quý giá nhất không phải là đất đai hay vốn đầu tư mà là tri thức. Địa phương nào biết khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên tri thức sẽ tạo ra năng suất vượt trội và lợi thế cạnh tranh lâu dài."

Các nhà nghiên cứu cũng đề xuất Cần Thơ cần tập trung xây dựng nền tảng dữ liệu liên thông, phát triển mô hình bản sao số cho đô thị và nông nghiệp, thúc đẩy hình thành các nông trại thông minh ứng dụng AI, IoT và robot; đồng thời thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo ĐBSCL để kết nối doanh nghiệp với các cơ sở nghiên cứu.

Bên cạnh đó, việc đổi mới cơ chế đặt hàng nghiên cứu, phát triển quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo và ưu tiên đầu tư hạ tầng số cũng được xem là những giải pháp then chốt giúp khoa học công nghệ đi vào cuộc sống và tạo ra giá trị kinh tế thực chất.

Trong xu thế phát triển mới, khoa học công nghệ không chỉ là chìa khóa nâng cao năng suất mà còn là nguồn lực trực tiếp tạo ra của cải vật chất. Với nền tảng sẵn có cùng quyết tâm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Cần Thơ đang từng bước chuyển hóa lợi thế tri thức thành động lực tăng trưởng mới, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số của toàn vùng ĐBSCL.