Khi di vật 'lên tiếng', mở lối cho liệt sĩ trở về
Từ những chiếc ví da mục nát, những tấm ảnh phủ kín nấm mốc nằm sâu trong lòng đất hơn nửa thế kỉ, Đội K72 (Bộ Chỉ huy quân sự TP. Đồng Nai) đã tìm thấy những di vật chiến tranh mở ra hi vọng xác định danh tính các liệt sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Nụ cười thanh xuân trở về từ lòng đất
Có những nụ cười tưởng như đã bị thời gian vùi lấp cùng bom đạn. Thế nhưng, từ lòng đất đỏ bazan ở xã Minh Đức (TP. Đồng Nai), chúng đã trở lại theo cách khiến bất cứ ai cũng lặng người.
Đó là bức chân dung được phục dựng hiện lên gương mặt của một người lính rất trẻ. Mái tóc chải gọn, ánh mắt sáng, nụ cười hiền và bình thản. Không ai biết anh tên gì, quê ở đâu, thuộc đơn vị nào. Chỉ biết rằng trước khi trở thành một phần của đất mẹ, anh từng là một chàng trai tuổi đôi mươi với những ước mơ còn dang dở, với gia đình đang chờ đợi và một tương lai chưa kịp viết tiếp.
Tấm ảnh gốc chỉ còn là những mảng màu loang lổ, phủ đầy nấm mốc sau hàng chục năm nằm trong chiếc ví da mục nát. Thời gian đã làm phai mờ từng đường nét, nhưng không thể xóa đi thần thái của người lính. Khi những chi tiết dần được phục dựng, nụ cười ấy lại hiện ra nguyên vẹn, như chưa từng trải qua khói lửa chiến tranh. Đó không chỉ là một bức ảnh được làm rõ. Đó là sự trở về của một gương mặt, một tuổi xuân, một phần kí ức của dân tộc.
Nếu bức chân dung khiến người xem xúc động bởi số phận của một con người, thì bức ảnh tập thể lại kể câu chuyện về cả một thế hệ đã cùng nhau bước vào chiến tranh.
Hơn ba mươi người lính trẻ đứng và ngồi dưới bóng cây, vai kề vai trong màu áo xanh giải phóng. Người đội mũ cối, người để đầu trần, tất cả đều hướng ánh mắt bình thản về phía ống kính. Đó có lẽ là một khoảnh khắc rất đời thường trước khi họ bước vào những trận đánh khốc liệt mà nhiều người không bao giờ trở về.
Qua hơn nửa thế kỉ, tấm ảnh gần như chỉ còn là một mảng màu nhòe nhoẹt. Mặc dù công nghệ chỉ giúp khôi phục được phần nào nhưng cũng có thể trao đi nhiều cơ duyên hội ngộ. Biết đâu, ở nơi nào đó, một cựu chiến binh sẽ nhận ra người đồng đội năm xưa, một người mẹ sẽ nhận ra đứa con đã chờ đợi suốt mấy chục năm, hay một người em sẽ tìm lại được người anh vốn chỉ còn tồn tại trong ký ức.
Điều khiến câu chuyện càng thêm day dứt là những người lính trong bức ảnh ấy được tìm thấy cùng nằm trong một hố chôn tập thể. Bên cạnh họ là chiếc bút khắc hai chữ "Tiến Quy", cùng hình đôi chim bồ câu - biểu tượng của khát vọng hòa bình mà các anh đã chiến đấu bằng cả tuổi xuân để gìn giữ.
Để các anh không còn là những người lính vô danh
Mỗi đường nét được phục hồi hôm nay không đơn thuần là thành quả của công nghệ. Đó là kết tinh của lòng biết ơn, của sự bền bỉ và trách nhiệm mà cán bộ, chiến sĩ Đội K72 đã dành cho những đồng đội chưa một lần gặp mặt.
Một số hình ảnh di vật được tìm thấy. Ảnh: Nguyệt Hà.
Nhiều năm qua, những người lính quy tập vẫn lặng lẽ đi khắp các cánh rừng, bãi đất, lần theo từng nguồn tin, từng lời kể của nhân chứng để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Mỗi chiếc cúc áo, mỗi mảnh tăng võng, mỗi cuốn sổ tay hay một tấm ảnh cũ đều có thể trở thành đầu mối quý giá giúp nối lại hành trình còn dang dở của một con người.
Việc phục dựng những bức ảnh này cũng mang một ý nghĩa đặc biệt. Khi gương mặt đã hiện rõ hơn, hy vọng tìm được danh tính cũng lớn hơn. Một ánh mắt quen, một nụ cười thân thuộc hay một đường nét trên khuôn mặt đôi khi đủ để đánh thức kí ức của những người còn sống.
Các anh đã ngã xuống mà không kịp để lại địa chỉ. Có người chưa lập gia đình. Có người chưa một lần trở về sau ngày nhập ngũ. Hơn nửa thế kỉ trôi qua, gia đình các anh vẫn mong một ngày biết được nơi người thân mình yên nghỉ.
Hôm nay, những gương mặt ấy đã trở về từ lòng đất. Không còn là những vệt mờ trên tấm ảnh mục nát, mà là những khuôn mặt thanh xuân đầy sức sống, mang theo hi vọng về một cuộc đoàn tụ muộn màng nhưng trọn vẹn.
Nếu ai đó nhận ra một gương mặt trong những bức ảnh này, xin hãy lên tiếng. Bởi biết đâu, chỉ một ký ức nhỏ, một cái tên được nhắc lại, cũng đủ để khép lại hành trình tìm kiếm kéo dài hơn nửa thế kỉ. Cũng để những người lính năm xưa không còn mang dòng chữ "liệt sĩ chưa xác định danh tính", được trở về đúng tên mình, đúng quê hương mình, trong vòng tay của gia đình và của Tổ quốc.
