Khi Gen Z tiếp cận lịch sử bằng công nghệ
Công nghệ thực tế ảo đang mở thêm một cách kể lịch sử trực quan, sinh động, giúp Gen Z không chỉ tìm hiểu mà còn trải nghiệm những thời khắc quan trọng của dân tộc.
Nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám (19/8/1945 - 19/8/2026) và Quốc khánh 2/9 (2/9/1945 - 2/9/2026), dưới sự chỉ đạo của Đài Tiếng nói Việt Nam, Báo Điện tử VTC News phối hợp với Viện Công nghệ Thông tin và Truyền thông CDIT, thuộc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, tổ chức chương trình Trở về thời khắc thiêng liêng tại Dinh Độc Lập, TP.HCM, từ ngày 19 - 21/8.
Chương trình ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), tái hiện không gian Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, đưa người tham gia trở về thời khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Chương trình mở cửa miễn phí, dự kiến phục vụ khoảng 10.000 lượt người trong ba ngày.
Trước khi đến TP.HCM, Trở về thời khắc thiêng liêng từng thu hút hơn 35.000 lượt trải nghiệm tại Triển lãm thành tựu đất nước nhân kỷ niệm 80 năm Quốc khánh Việt Nam, sau đó tiếp tục được tổ chức tại Quảng Ninh và Nghệ An.
Một cuộc gặp đặc biệt giữa hai thời khắc lịch sử
Tại TP.HCM, Trở về thời khắc thiêng liêng diễn ra tại Dinh Độc Lập từ 8 giờ đến 18 giờ. Mỗi lượt có 20 người trải nghiệm trong khoảng 5 phút với sự hỗ trợ của nhân viên kỹ thuật. Ngay sáng 19/8, chương trình đã thu hút gần 1.000 lượt người, trong đó có đông học sinh, sinh viên, các gia đình trẻ và du khách quốc tế.
Sức hút của chương trình thể hiện rõ ở sự hiện diện của giới trẻ. Nhiều nhóm bạn rủ nhau đến Dinh Độc Lập, các cuộc hẹn trải nghiệm cũng xuất hiện trên mạng xã hội ngay từ ngày đầu. Với thế hệ quen môi trường số, việc đeo kính VR, quan sát không gian 360 độ và trực tiếp “đứng” giữa Quảng trường Ba Đình năm 1945 mang lại cảm nhận khác với nhìn ảnh tư liệu hay đọc các mốc sự kiện.
Dinh Độc Lập tạo nên sự kết nối đặc biệt giữa hai dấu mốc lịch sử. Quảng trường Ba Đình là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Dinh Độc Lập gắn với ngày 30/4/1975, khi miền Nam được giải phóng, đất nước thống nhất. Tại địa danh của ngày thống nhất, người trẻ hôm nay có thể trở về bằng công nghệ với thời khắc khai sinh nước Việt Nam mới cách đó 30 năm.
Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh tại lễ khai mạc rằng Quảng trường Ba Đình đánh dấu sự ra đời của Nhà nước Việt Nam mới, còn Hội trường Thống Nhất gắn với thời khắc giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Theo ông, hai địa danh cùng nhắc nhớ chặng đường đấu tranh bền bỉ vì độc lập, tự do và thống nhất của dân tộc Việt Nam.
Qua chiếc kính VR, lớp công chúng trẻ được nối từ mùa xuân thống nhất trở về mùa thu độc lập năm 1945. Hai dấu mốc lớn của dân tộc được cảm nhận trong cùng một không gian bằng phương thức gần với cách Gen Z tiếp nhận thông tin hôm nay.
Gen Z tiếp cận lịch sử theo cách của mình
Trong dòng người đến Dinh Độc Lập, nhiều học sinh, sinh viên đi theo nhóm bạn, cùng chờ đến lượt trải nghiệm và trao đổi về những gì vừa chứng kiến. Có bạn trẻ đến từ sáng sớm, sẵn sàng chờ nhiều giờ để được tham gia. Sự hiện diện đông đảo của lớp công chúng trẻ cho thấy những hình thức kể chuyện lịch sử bằng công nghệ có khả năng tạo sức hút rõ rệt.
Phạm Bình Phương Thảo, 19 tuổi, sinh viên Đại học Quốc tế Hồng Bàng, cho biết trải nghiệm bằng VR mang lại cảm giác khác với những lần học hoặc xem tư liệu về ngày 2/9/1945 trước đây.
Chia sẻ với phóng viên Một Thế Giới, Phương Thảo nói: “Trước đây em đã được học và xem nhiều hình ảnh về ngày 2/9/1945, nhưng khi đeo kính VR, cảm giác rất khác. Em có cảm giác mình đang đứng giữa dòng người ở Quảng trường Ba Đình và cùng lắng nghe Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập. Những kiến thức từng học bỗng trở nên gần gũi hơn. Em nghĩ cách làm này rất phù hợp với người trẻ vì vừa có công nghệ, vừa giúp tụi em cảm nhận lịch sử bằng cảm xúc chứ không chỉ nhớ các mốc thời gian”.
Chia sẻ của Phương Thảo cho thấy một mốc thời gian từng được ghi nhớ qua sách giáo khoa nay được đặt trong không gian có hình ảnh, âm thanh và cảm giác hiện diện. Kiến thức không thay đổi, nhưng cách người học tiếp cận đã khác.
Nguyễn Thị Ngọc Trân, sinh viên Cao đẳng Phát thanh Truyền hình TP.HCM, nhìn trải nghiệm từ góc độ một người trẻ đang học về truyền thông. Với Trân, công nghệ còn mở thêm cách kể những câu chuyện lịch sử cho thế hệ trưởng thành cùng môi trường số.
Ngọc Trân chia sẻ: “Điều em thích nhất là chương trình làm cho lịch sử trở nên rất gần. Khi nghe giọng Bác Hồ và nhìn không gian xung quanh qua kính VR, em hiểu rõ hơn vì sao ngày 2/9 là một thời khắc đặc biệt với nhiều thế hệ người Việt Nam. Là sinh viên học về truyền thông, em thấy nếu những câu chuyện lịch sử được kể bằng nhiều hình thức như VR, video hay các sản phẩm số thì người trẻ sẽ dễ tiếp cận hơn và cũng muốn tìm hiểu thêm”.
Gen Z không nhất thiết đến với lịch sử theo cùng con đường của các thế hệ trước. Một thế hệ quen với video, mạng xã hội, hình ảnh 360 độ và tương tác số có thể bắt đầu sự quan tâm từ những phương tiện quen thuộc, rồi tìm hiểu sâu hơn qua sách, tư liệu, bảo tàng và các nguồn thông tin chính thống.
Thêm một cách kể lịch sử trong thời đại số
Thực tế ảo trong Trở về thời khắc thiêng liêng nằm trong xu hướng ứng dụng công nghệ vào bảo tồn, giới thiệu và giáo dục di sản. Bảo tàng số, mô hình 3D, bản đồ tương tác và nhiều hình thức trình diễn mới đang tạo thêm những con đường để công chúng tiếp cận lịch sử.
Công nghệ phát huy hiệu quả khi giúp nội dung lịch sử được chuyển tải bằng những hình thức phù hợp với cách công chúng hôm nay tiếp nhận thông tin. Một video ngắn có thể dẫn người xem đến bảo tàng, mô hình 3D giúp hình dung rõ hơn một công trình đã mất, còntrải nghiệm VR có thể khơi gợi nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về một nhân vật hay sự kiện lịch sử.
Những phương thức này không thay thế sách, tư liệu hay di tích mà bổ sung thêm cách tiếp cận. Nội dung vẫn phải dựa trên tính chính xác của sử liệu và những giá trị đã được xác lập. Với thế hệ trưởng thành trong môi trường số, công nghệ giúp lịch sử được kể sinh động hơn bằng ngôn ngữ quen thuộc của thời đại.
Trong thời đại số, từ thực tế ảo, bảo tàng số, mô hình 3D đến các nền tảng nội dung trực tuyến, những sự kiện và không gian của quá khứ có thể được tái hiện trực quan, phù hợp hơn với thói quen tiếp nhận của thế hệ mới. Giá trị của công nghệ không nằm ở sự mới lạ của thiết bị mà ở khả năng khơi gợi sự quan tâm, tạo động lực để người trẻ tìm hiểu sâu hơn.
Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ của thời đại nhưng vẫn giữ tính chính xác, chiều sâu và giá trị cốt lõi, công nghệ có thể trở thành cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, góp phần bồi đắp hiểu biết, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với đất nước.
