KOL – Hào quang, hệ lụy và trách nhiệm Bài 3: Sức ảnh hưởng càng lớn, trách nhiệm càng cao
Sự nổi tiếng trên không gian mạng có thể mang lại hàng triệu lượt theo dõi, cơ hội kinh doanh và nguồn thu lớn, nhưng cũng kéo theo trách nhiệm pháp lí ngày càng cao.
Hàng loạt KOL, người bán hàng livestream và nhân vật nổi tiếng trên mạng bị khởi tố thời gian qua, cho thấy khoảng cách giữa sức ảnh hưởng và trách nhiệm còn nhiều điều đáng nói.
Dùng sức ảnh hưởng để kinh doanh trên không gian mạng – một thách thức
Theo ông Nguyễn Thanh Đảo – Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam, việc KOL, KOC chuyển sức ảnh hưởng thành hoạt động kinh doanh là một xu hướng tự nhiên của kinh tế số. Lợi thế của họ là đã xây dựng được cộng đồng người theo dõi và tạo dựng niềm tin trên không gian mạng lẫn trên thực tế. Từ đó, có thể phát triển sản phẩm, quảng bá thương hiệu và trực tiếp tham gia thị trường.
“Điều này cũng cho thấy ranh giới giữa truyền thông, thương mại và kinh doanh trên môi trường số ngày càng gần nhau. Tuy nhiên, khi KOL, KOC chuyển từ quảng bá sản phẩm của người khác sang tự sản xuất, kinh doanh, bản chất hoạt động đã thay đổi” - ông Đảo nói.
Theo ông, khi đó KOL, KOC không còn chỉ chịu trách nhiệm về nội dung truyền thông, mà trở thành một chủ thể kinh doanh, với trách nhiệm về chất lượng, nguồn gốc, an toàn sản phẩm, quyền lợi người tiêu dùng, thuế và các nghĩa vụ pháp lí khác.
“Một KOL, KOC có thể rất giỏi xây dựng hình ảnh và thu hút hàng triệu người theo dõi. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với năng lực vận hành doanh nghiệp. Nếu thiếu kiến thức và hệ thống quản trị, rủi ro có thể rất lớn”
Ông Nguyễn Thanh Đảo - Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam
Một sản phẩm không bảo đảm chất lượng, trước hết ảnh hưởng đến người tiêu dùng. Sau đó, có thể làm tổn hại uy tín của chính KOL, KOC. Khi niềm tin của cộng đồng suy giảm, tác động không chỉ dừng lại ở một thương hiệu, mà còn có thể lan rộng đến môi trường kinh doanh trên nền tảng số.
Sức hấp dẫn của mạng xã hội nằm ở khả năng, đưa một người bình thường trở thành nhân vật được hàng triệu người biết đến, trong thời gian ngắn. Nhưng chính tốc độ đó cũng tạo áp lực phải liên tục duy trì sự chú ý. Khi lượt xem và tương tác trở thành mục tiêu, một số người có thể tìm đến nội dung gây sốc, tranh cãi; hoặc thậm chí thông tin không có thật để giữ khán giả.
Ông Nguyễn Tất Hồng Dương - Phó chánh văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cho rằng: Thách thức trên không gian mạng hiện nay, không chỉ nằm ở tính chính xác của thông tin, mà còn ở sự suy giảm niềm tin của người dùng đối với những gì họ nhìn thấy, nghe thấy và tiếp nhận.
Theo ông Dương, chỉ 37% người dùng còn tin vào những gì họ nhìn thấy, nghe thấy và tiếp nhận trên không gian mạng. Đây là mức thấp nhất trong 15 năm kể từ khi chỉ số này được nghiên cứu. Nó cho thấy niềm tin trên môi trường số đang đứng trước một thách thức lớn. “Con số này không chỉ đáng lo ngại, vì nó thấp, mà còn, vì đây là mức thấp nhất trong 15 năm” - ông Dương nói.
Ông Dương cho biết, trước đây người dùng thường có xu hướng tin vào những gì mình trực tiếp nhìn thấy hoặc nghe thấy. Một khuôn mặt, một giọng nói hay một đoạn video được xem như những dấu hiệu để xác nhận thông tin là thật. Nhưng sự phát triển của AI và DeepFake đang làm thay đổi cách con người tiếp nhận thông tin.
“Khuôn mặt có thể được làm giả, giọng nói có thể được làm giả, hình ảnh và video cũng có thể được tạo ra ngày càng tự nhiên, thậm chí chân thực hơn cả những gì chúng ta nhìn thấy ngoài đời”, ông Dương phân tích.
Khi công nghệ khiến việc phân biệt thật - giả ngày càng khó, sức ảnh hưởng của KOL, KOC cũng đi kèm trách nhiệm lớn hơn. Một KOL, KOC sở hữu cộng đồng hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu người theo dõi, không chỉ tạo ra lượt tương tác, mà còn có khả năng định hình nhận thức, hành vi và niềm tin của cộng đồng.
Khi niềm tin ấy bị khai thác để phục vụ thông tin thiếu kiểm chứng, quảng bá sai lệch hoặc nội dung gây tranh cãi. Hậu quả có thể lan rộng hơn rất nhiều so với một bài đăng hay một phiên livestream.
Thượng tá Đỗ Minh Kim - Phó trưởng phòng 3 - Cục A05 (Bộ Công an) - nhấn mạnh: Việc xây dựng một môi trường số lành mạnh cần sự phối hợp của nhiều chủ thể: Từ cơ quan quản lí, các nền tảng xuyên biên giới và trong nước, đến giới công nghệ, KOL, KOC và những người có sức ảnh hưởng. Sự kết nối này không chỉ tạo thêm không gian để những giá trị tích cực được chia sẻ rộng rãi, mà còn đặt ra yêu cầu rõ hơn về trách nhiệm của mỗi cá nhân. Hãy tử tế đối với thông tin, sản phẩm và thông điệp được đưa lên mạng xã hội.
“Làm sạch không gian mạng không thể là đơn độc một chiến tuyến của riêng ai. Nó cần sự chung tay của các nhà công nghệ, nhà sáng tạo nội dung, nền tảng số và cơ quan quản lí, để cùng lan tỏa những điều tốt đẹp, kiến tạo niềm tin cho cộng đồng”
Thượng tá Đỗ Minh Kim - Phó trưởng phòng 3 - Cục A05
“Dọn rác” không gian mạng bằng những nội dung tử tế
Minh Vẹo (@minhveoo) đang sở hữu khoảng 356,8 nghìn người theo dõi và 8,6 triệu lượt thích trên TikTok, cùng khoảng 407 nghìn người theo dõi trên Instagram. Những con số này cho thấy một nhà sáng tạo nội dung có thể xây dựng được cộng đồng đáng kể trên không gian mạng.
Nhưng phía sau lượng người theo dõi là một câu hỏi khác: Khi có hàng trăm nghìn người lắng nghe, người sáng tạo sẽ sử dụng sức ảnh hưởng đó như thế nào?
Trong “Hành trình tạo niềm tin số”, Minh Vèo triển khai một chuỗi nội dung được thực hiện theo dự án, với các video được đánh số từ 015 đến 094. Cách làm này đặt việc sáng tạo nội dung trong một hướng tiếp cận khác - không chỉ tìm kiếm lượt xem và tương tác, mà chủ động tạo ra những nội dung có giá trị cho cộng đồng.
Đây cũng là một biểu hiện của công dân số. Một người có trách nhiệm trên mạng không nhất thiết phải là người có hàng triệu người theo dõi. Đó có thể là bất kỳ ai biết kiểm chứng trước khi chia sẻ, không tiếp tay cho thông tin sai lệch, tôn trọng người khác và hiểu rằng mỗi lượt đăng tải đều có thể tạo ra tác động ngoài phạm vi màn hình.
Với KOL/KOC, trách nhiệm ấy càng lớn bởi sức lan tỏa của họ rộng hơn nhiều người dùng thông thường. Một thông tin sai có thể được nhân lên bằng hàng nghìn lượt chia sẻ; ngược lại, một câu chuyện đẹp, một thông tin hữu ích cũng có thể tạo ra hiệu ứng tích cực tương tự.
Nhà báo – nhà thơ Nguyễn Phong Việt nhìn nhận không gian mạng đang trở thành một phần ngày càng quan trọng của đời sống. Khoảng 80% dân số Việt Nam sử dụng smartphone và thời gian trung bình dành cho internet khoảng 6–7 giờ mỗi ngày. Khi một phần đáng kể đời sống diễn ra trên môi trường số, những gì xuất hiện trên đó không còn là chuyện riêng của “thế giới ảo”.
Cùng với tốc độ lan truyền thông tin là sự xuất hiện của tin giả, nội dung giật gân, câu like và những thông tin thiếu kiểm chứng. Theo ông Nguyễn Phong Việt, đây là một dạng "hỗn loạn nội dung”, đặt ra câu hỏi ai sẽ “dọn rác” trên không gian mạng ? Ai sẽ góp phần dẫn dắt dòng chảy thông tin theo hướng văn minh ?
Người có quyền lực càng cao, trách nhiệm càng nặng
Nhà báo - nhà thơ Nguyễn Phong Việt
Từ góc nhìn này, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên cơ quan quản lí hay các nền tảng. Người sáng tạo nội dung cũng là một mắt xích quan trọng.
“Người có quyền lực càng cao, trách nhiệm càng nặng” là thông điệp được ông Nguyễn Phong Việt nhấn mạnh. Với KOL/KOC, quyền lực ấy không đến từ một chức danh mà đến từ khả năng thu hút sự chú ý và tác động đến nhận thức của cộng đồng.
Do đó, trở thành một công dân số tử tế, trước hết là biết mình đang có ảnh hưởng đến người khác. Không biến sự thiếu hiểu biết của công chúng thành cơ hội câu tương tác; không sử dụng nỗi sợ hãi, sự phẫn nộ hay thông tin chưa kiểm chứng để tạo lưu lượng; đồng thời chủ động đưa những nội dung có ích vào dòng chảy thông tin.
Trong cuộc cạnh tranh về sự chú ý, những nội dung tử tế cũng cần đủ hấp dẫn để được lựa chọn. Theo tinh thần được ông Nguyễn Phong Việt đặt ra, muốn hạn chế nội dung rác, không thể chỉ trông chờ vào việc xóa bỏ, mà phải tạo ra nhiều hơn những nội dung sạch, có giá trị để người dùng có thêm lựa chọn.
Không nên cố tình thêu dệt thông tin để câu like, câu view
Ông Ngô Minh Hiếu (tức Hiếu PC)– Giám đốc Dự án Chống lừa đảo, chuyên gia Hiệp hội an ninh mạng quốc gia, cho rằng: Người có số lượng người theo dõi lớn, trước hết cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình và tuân thủ pháp luật.
Ông Hiếu nói: “KOL, KOC cần trang bị kiến thức về pháp luật, bảo vệ thông tin và dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, thương mại điện tử và những quy định liên quan đến hoạt động quảng bá, kinh doanh trên môi trường số”. Theo Hiếu PC, khi quảng bá sản phẩm, người làm nội dung cần hiểu rõ sản phẩm, tốt nhất là có trải nghiệm thực tế trước khi chia sẻ. Người có sức ảnh hưởng, hay nói cách khác, một công dân số tử tế, không nên vì lợi ích trước mắt mà quảng bá sản phẩm mình chưa hiểu, hoặc đưa ra những thông tin chưa được kiểm chứng…
“Không nên cố tình thêu dệt thông tin, tạo nội dung quá tiêu cực hoặc không có thật chỉ để câu like, câu view” - ông Hiếu PC lưu ý. Những nội dung này không chỉ tác động đến môi trường mạng, còn ảnh hưởng đến nhận thức, văn hóa và tư tưởng của người trẻ. Vì vậy, sức ảnh hưởng càng lớn, thì yêu cầu về trách nhiệm đối với nội dung đưa đến cộng đồng càng cao.
Trong môi trường số, một video có thể được xem hàng triệu lần trong thời gian ngắn. Một phiên livestream cũng có thể tiếp cận lượng người rất lớn và tạo ra doanh thu đáng kể. Chính khả năng lan truyền này khiến KOL, KOC có tác động đáng kể đến hành vi của người theo dõi, từ lựa chọn sản phẩm đến cách nhìn nhận một vấn đề trong xã hội.
Sự nổi tiếng có thể đến rất nhanh, nhưng để giữ được niềm tin của cộng đồng, cần một quá trình dài.
Ông Ngô Minh Hiếu - Giám đốc chống lừa đảo - Hiệp hội an ninh mạng quốc gia
Bởi vậy, trách nhiệm không chỉ nằm ở việc tránh các hành vi vi phạm pháp luật mà còn bắt đầu từ cách người làm nội dung kiểm chứng thông tin, lựa chọn sản phẩm và cân nhắc tác động của những gì mình đưa lên mạng.
Với KOL, KOC, xây dựng thương hiệu cá nhân vì thế không chỉ là câu chuyện làm sao để được nhiều người biết đến, mà còn là khả năng kiểm soát nội dung, hiểu sản phẩm mình giới thiệu và chịu trách nhiệm với những gì mình đưa ra công chúng.
(Còn tiếp)
.jpg)
