Làm sạch thị trường vàng: Những lỗ hổng tiền tỉ dưới ánh đèn tủ kính

Thị trường vàng: Những lỗ hổng tiền tỉ

Trong suốt nhiều thập kỷ, thị trường vàng Việt Nam tồn tại một mảng xám khổng lồ: vàng trang sức không hóa đơn, không rõ nguồn gốc.

Những đợt ra quân đồng loạt của lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước (NHNN) gần đây đã phơi bày một thực trạng nhức nhối.

Tại những trung tâm giao dịch lớn từ chợ Thiếc (TP.HCM) đến phố Trần Nhân Tông (Hà Nội), hàng loạt tiệm vàng lớn nhỏ đã bị lập biên bản vì bày bán sản phẩm giả mạo các thương hiệu xa xỉ toàn cầu hoặc không chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu.

Thủ đoạn "phù phép" vàng lậu thành vàng trang sức đã trở thành một công thức công khai nhưng đầy rủi ro. Vàng nguyên liệu từ các nguồn không chính thống sau khi "vượt biên" sẽ được đưa thẳng vào các xưởng chế tác thủ công, biến hình thành nhẫn, dây chuyền với nhãn mác sơ sài, thậm chí là giả mạo các biểu tượng lớn như Chanel, Cartier hay Louis Vuitton.

Việc thiếu vắng các chứng từ đầu vào không chỉ giúp doanh nghiệp trốn thuế mà còn tạo kẽ hở cho hoạt động rửa tiền và đầu cơ, gây lũng đoạn mặt bằng giá.

Việc siết chặt kiểm tra nguồn gốc không đơn thuần là một hoạt động kiểm soát hàng hóa thông thường. Theo các chuyên gia kinh tế, đây là một phần trong chiến lược tổng thể để bình ổn giá vàng trong nước vốn đang giữ khoảng cách quá lớn so với thế giới.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM) nhận định: "Cơ quan quản lý đang đánh vào điểm yếu nhất của chuỗi cung ứng vàng phi chính thức. Khi các tiệm vàng không thể hợp thức hóa nguồn vàng 'trôi nổi' vào tủ kính, nhu cầu thu mua vàng lậu sẽ giảm mạnh. Điều này trực tiếp làm suy yếu các đường dây buôn lậu ngoại tệ để nhập lậu vàng, từ đó giảm áp lực lên tỷ giá và ổn định kinh tế vĩ mô".

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo về một "cuộc chiến" cam go. Chuyên gia tài chính Đinh Trọng Thịnh cho rằng, để hạ nhiệt giá vàng, việc kiểm tra chỉ là điều kiện cần.

"Chúng ta cần một kịch bản đồng bộ hơn. Bên cạnh việc siết bằng bàn tay hành chính, Ngân hàng Nhà nước cần sớm cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu dưới sự kiểm soát chặt chẽ. Chỉ khi nguồn cung chính thống dồi dào và minh bạch, giá vàng mới có thể trở về giá trị thực", vị chuyên gia này cho hay.

Nỗi lo của tiểu thương và sự kỳ vọng của người dân

Ghi nhận tại các cửa hàng kinh doanh vàng tư nhân, bầu không khí đang bao trùm một nỗi lo âu hiện hữu. Nhiều chủ cửa hàng thừa nhận, thói quen kinh doanh "mua của người chán, bán cho người cần" từ hàng chục năm nay khiến việc truy xuất nguồn gốc đến tận cùng là điều gần như bất khả thi.

Bà Nguyễn Thị Lan (Chủ một tiệm vàng tại Hà Nội) chia sẻ: "Khách hàng mang vàng trang sức từ đời ông bà để lại đi bán, làm sao họ có hóa đơn từ 20-30 năm trước? Nếu chúng tôi không mua thì khách thiệt, mà mua vào thì khi quản lý thị trường kiểm tra, chúng tôi lại không có chứng từ đầu vào để đối soát. Chúng tôi đang đứng giữa hai làn nước".

Ngược lại, về phía người tiêu dùng, đa số bày tỏ sự ủng hộ đối với nỗ lực làm sạch thị trường của cơ quan quản lý nhà nước. Ông Trần Văn Nam (một nhà đầu tư nhỏ lẻ tại Hà Nội) cho biết: "Tôi mong muốn thị trường vàng phải minh bạch như thị trường chứng khoán.

Khi tôi mua vàng, tôi cần được đảm bảo về hàm lượng, chất lượng và nguồn gốc. Việc siết chặt quản lý có thể khiến giá biến động ngắn hạn, nhưng về lâu dài, nó bảo vệ túi tiền của người dân khỏi những sản phẩm vàng 'thiếu tuổi' hoặc hàng giả, hàng nhái".

Để ổn định thị trường vàng, giới chuyên gia đề xuất các cơ quan quản lý cần bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đối với các giao dịch mua bán vàng là yêu cầu tiên quyết. Điều này giúp dòng tiền và dòng hàng luôn hiển thị rõ ràng trên hệ thống của cơ quan thuế, triệt tiêu động lực kinh doanh vàng lậu.

Xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia về vàng trang sức mỹ nghệ, yêu cầu mọi sản phẩm lưu thông trên thị trường phải có tem nhãn, công bố hàm lượng đạt chuẩn ISO.

Bên cạnh đó, cần có lộ trình và hướng dẫn cụ thể để các hộ kinh doanh cá thể chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, giúp họ tiếp cận nguồn vàng nguyên liệu hợp pháp và chuẩn hóa quy trình kế toán.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, việc xây dựng một thị trường vàng minh bạch, tuân thủ pháp luật chính là "tấm khiên" vững chắc nhất để bảo vệ an ninh tài chính quốc gia. Đây là lúc các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy kinh doanh từ lợi nhuận bằng mọi giá sang phát triển bền vững dựa trên sự minh bạch.