Làn sóng AI và công nghệ cao vào Việt Nam: Cơ hội nghìn tỉ USD cho nền kinh tế
Sau nhiều năm được xem là “công xưởng gia công” của thế giới, Việt Nam đang bước vào một kỷ nguyên mới với cuộc cạnh tranh lớn hơn, hướng tới trở thành trung tâm công nghệ cao, AI và bán dẫn của khu vực.
“Tọa độ nóng” của công nghệ toàn cầu
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển mạnh và cuộc đua AI đang bùng nổ trên toàn thế giới, Việt Nam đang nổi lên như một “điểm đến chiến lược” mới.
Các tập đoàn điện tử toàn cầu đến các doanh nghiệp AI, dữ liệu và trung tâm điện toán đám mây, đang đầu tư hàng tỉ USD vào Việt Nam. Đáng chú ý, Samsung tăng đầu tư vào nghiên cứu AI và sản xuất điện tử; Intel mở rộng hoạt động đóng gói chip; Amkor xây dựng nhà máy bán dẫn hàng tỷ USD tại Bắc Ninh; Nvidia hợp tác phát triển AI và trung tâm dữ liệu; Apple tiếp tục dịch chuyển chuỗi cung ứng từ các quốc gia truyền thống sang Việt Nam thông qua các đối tác sản xuất.
Một chuyên gia trong ngành điện tử nhận định: “Đây là lần đầu tiên Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu thay vì trước đây chỉ gia công đơn giản".
Sau sự bùng nổ của ChatGPT và các mô hình trí tuệ nhân tạo tạo sinh, hàng loạt tập đoàn công nghệ bước vào cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu, chip AI và nền tảng điện toán hiệu năng cao. Theo hãng nghiên cứu McKinsey dự đoán, thị trường bán dẫn toàn cầu có thể đạt mốc 1.000 tỉ USD vào năm 2030. Trong khi đó, Goldman Sachs dự báo AI có thể đóng góp thêm 7.000 tỉ USD cho kinh tế thế giới trong thập kỷ tới. Nhiều tập đoàn công nghệ lớn bắt đầu giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và tìm kiếm các trung tâm sản xuất mới tại châu Á mà Việt Nam đang nổi lên nhờ lợi thế chi phí nhân công cạnh tranh; môi trường đầu tư ổn định và có lực lượng lao động trẻ, am hiểu về công nghệ.
Từ “công xưởng giá rẻ” đến trung tâm công nghệ cao
Trong hơn 20 năm qua, Việt Nam thu hút FDI chủ yếu bằng lao động giá rẻ và những ưu đãi về thuế cho doanh nghiệp nước ngoài. Tuy nhiên gần đây khi AI và công nghệ phát triển, cơ hội thu hút đầu tư đang chuyển sang một hướng khác, buộc sự vận hành nền kinh tế cũng phải thích ứng kịp thời. Các doanh nghiệp hiện không chỉ cần công nhân lắp ráp, mà cần đến nhân sự chất lượng cao như: kỹ sư AI; chuyên gia dữ liệu; lập trình viên, tự động hóa…v.v.
Tại TP.HCM, nhu cầu tuyển dụng nhân sự AI tăng mạnh chưa từng có với mức lương cho kỹ sư AI có kinh nghiệm hiện dao động từ 2.000 –5.000 USD/tháng, thậm chí cao hơn ở các công ty đa quốc gia.
Nhiều trường đại học trong nước cũng bắt đầu mở các ngành: khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật bán dẫn, robot và tự động hóa.
Năm 2026, Trường ĐH Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt - Hàn (ĐH Đà Nẵng), tuyển sinh 1.700 chỉ tiêu cho 22 ngành/chuyên ngành; mở mới 4 chuyên ngành gồm quản trị truyền thông số và sự kiện giải trí, đóng gói và kiểm thử vi mạch bán dẫn, thiết bị bay không người lái và kỹ thuật robot và trí tuệ nhân tạo.
Trường ĐH Ngoại thương mở mới 10 ngành, trong đó có trí tuệ nhân tạo (chương trình đào tạo trí tuệ nhân tạo cho đổi mới sáng tạo trong kinh tế và kinh doanh). Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội dự kiến tuyển 8.300 chỉ tiêu cho 71 ngành/chương trình đào tạo, trong đó có 4 chương trình đào tạo mới, trong đó có ngành trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn…
Theo nhiều doanh nghiệp công nghệ, Việt Nam đang thiếu nghiêm trọng kỹ sư chất lượng cao trong lĩnh vực AI và bán dẫn. Không ít công ty phải tuyển nhân sự từ nước ngoài hoặc đào tạo lại từ đầu. Các trung tâm đào tạo lập trình, AI và phân tích dữ liệu cũng đang bùng nổ theo nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, bài toán lớn nhất hiện nay là nguồn nhân lực chưa theo kịp tốc độ phát triển.
AI đang lấn sâu vào nền kinh tế
Không chỉ trong lĩnh vực sản xuất, AI đang len lỏi vào gần như mọi ngành nghề, như: tài chính - ngân hàng, điện lực, bưu chính, truyền thông, báo chí, truyền hình…v.v.
Ở lĩnh vực ngân hàng, AI được dùng để phân tích tín dụng, chống gian lận, chăm sóc khách hàng tự động. Trong TMĐT, AI tối ưu quảng cáo, gợi ý sản phẩm, phân tích hành vi mua sắm. Chẳng hạn, khi người dùng tìm mua giày, thì chỉ trong vài giây, sẽ nhìn thấy nhiều thương hiệu giày xuất hiện trên màn hình.
Ở lĩnh vực logistics, AI đang tối ưu tuyến giao hàng, quản lý kho tự động và có thể dự báo nhu cầu tiêu dùng. Ngay cả ngành nông nghiệp cũng bắt đầu ứng dụng công nghệ cao như dùng Drone AI phun thuốc, AI dự báo thời tiết, camera AI nhận diện sâu bệnh…v.v.
Nhu cầu lao động thay đổi theo xu hướng công nghệ
Hiện nhiều doanh nghiệp Việt xem AI là công cụ sống còn để cạnh tranh. Tuy nhiên, AI cũng đang tạo ra áp lực lớn lên thị trường lao động. Các công việc lặp đi lặp lại như: nhập liệu, chăm sóc khách hàng, kế toán đơn giản hay thiết kế sơ cấp đang có nguy cơ bị thay thế bởi tự động hóa bằng AI. Một số chuyên gia cảnh báo, nếu người lao động không nâng cấp kỹ năng AI, có thể sẽ không tồn tại hoặc bị bỏ rợi lại trong làn sóng AI đang bùng nổ.
Việt Nam hiện có tốc độ tăng trưởng Internet và kinh tế số thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á với gần 80 triệu người dùng Internet. Đây được xem là thị trường cực kỳ tiềm năng cho AI và dịch vụ số. Tuy nhiên, các chuyên gia AI và hạ tầng số nhận định: AI không chỉ là câu chuyện phần mềm, mà còn là cuộc đua về điện về dữ liệu và hạ tầng số.
Để biến cơ hội thành hiện thực, doanh nghiệp phải giải quyết hàng loạt bài toán như: có đủ nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng bộ hạ tầng điện và Internet để làm chủ được công nghệ lõi, từ đó mới có thể đáp ứng được nhu cầu phát triển đang cạnh tranh khốc liệt trong kỷ nguyên số.