Liên Hợp Quốc muốn viết luật chơi toàn cầu cho AI như thế nào?

AI for Good 2026, WSIS Forum và UN Global Dialogue on AI Governance là gì?

AI for Good Global Summit là hội nghị thường niên lớn nhất của Liên Hợp Quốc về AI, do Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) tổ chức với sự tham gia của hơn 50 cơ quan Liên Hợp Quốc. Khác với các hội nghị AI thiên về sản phẩm hoặc nghiên cứu, AI for Good Global Summit tập trung vào câu hỏi: AI có thể giúp giải quyết những vấn đề lớn nhất của nhân loại như thế nào?

Hội nghị năm nay diễn ra từ 7 đến 10/7, quy tụ lãnh đạo chính phủ, doanh nghiệp công nghệ, nhà khoa học, startup và các tổ chức quốc tế. Nội dung trải rộng từ robot, AI y tế, giáo dục, nông nghiệp, khí hậu, ứng phó thiên tai cho đến tiêu chuẩn kỹ thuật, chính sách và phát triển nguồn nhân lực AI. Chủ đề xuyên suốt là khai thác AI để phục vụ các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs), thay vì chỉ chạy đua về sức mạnh mô hình ngôn ngữ lớn.

Không giống các hội nghị AI gần đây thường tập trung vào những mô hình ngôn ngữ lớn mới, robot hay các cuộc cạnh tranh giữa OpenAI, Google, Anthropic với các hãng công nghệ khác, chuỗi sự kiện năm nay mang màu sắc hoàn toàn khác. Chủ đề xuyên suốt không còn là "AI mạnh đến đâu mà là AI cần được quản trị như thế nào để phục vụ toàn nhân loại".

Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy của Liên Hợp Quốc cũng như cộng đồng quốc tế, khi AI đang phát triển với tốc độ nhanh hơn nhiều so với khả năng xây dựng các quy định và cơ chế giám sát.

WSIS Forum là diễn đàn chính thức của Liên Hợp Quốc về xã hội thông tin và chuyển đổi số. Không chỉ bàn về AI, WSIS Forum còn thảo luận nhiều chủ đề rộng hơn như hạ tầng số, quản trị Internet, an ninh mạng, chính phủ số, chuyển đổi số, kỹ năng số, phát triển bền vững.

WSIS Forum được xem là diễn đàn đa bên lâu đời nhất của Liên Hợp Quốc trong lĩnh vực công nghệ số, nơi chính phủ, doanh nghiệp, giới học thuật và xã hội dân sự cùng xây dựng các chính sách phát triển xã hội số toàn cầu.

UN Global Dialogue on AI Governance (Đối thoại Toàn cầu của Liên Hợp Quốc về Quản trị AI) là cuộc đối thoại cấp chính phủ đầu tiên về quản trị AI được tổ chức theo ủy nhiệm của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Phiên họp đầu tiên diễn ra ngày 6 - 7/7 tại Geneva, trước khi AI for Good Global Summit khai mạc. Mục tiêu không phải là đàm phán một hiệp ước quốc tế ngay lập tức, mà là xây dựng nền tảng hợp tác để các quốc gia thống nhất những nguyên tắc chung về quản trị AI.

Liên Hợp Quốc muốn xây dựng khuôn khổ quản trị AI toàn cầu như thế nào?

Ngay trước lễ khai mạc AI for Good Global Summi và WSIS Forum, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres đã đưa ra lời cảnh báo mạnh mẽ rằng AI đang phát triển nhanh hơn rất nhiều so với tốc độ xây dựng các quy định quản lý. Theo ông, nếu thế giới không nhanh chóng thống nhất các nguyên tắc chung, AI có thể tạo ra những rủi ro chưa từng có với trẻ em, quyền riêng tư, an ninh mạng và thậm chí là ổn định xã hội.

Antonio Guterres nhấn mạnh AI cần được phát triển với những cơ chế an toàn ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi các sự cố nghiêm trọng xảy ra mới tìm cách khắc phục. Một trong những đề xuất đáng chú ý là AI Child Safety Pledge, cam kết yêu cầu các doanh nghiệp phải chứng minh công nghệ AI của mình an toàn với trẻ em trước khi phát hành rộng rãi.

"Một công nghệ có thể định hình lại nền kinh tế, thay đổi thế giới việc làm, tác động đến các cuộc bầu cử và làm thay đổi cán cân an ninh đang được triển khai với tốc độ nhanh đến mức không ai có thể theo kịp, kể cả những người trực tiếp phát triển nó", Antonio Guterres phát biểu trước các đại biểu tại UN Global Dialogue on AI Governance.

"Đổi mới cần có những cơ chế an toàn. Nếu muốn trở thành một công nghệ đầy sức mạnh thì AI phải được quản trị", ông nhấn mạnh.

Antonio Guterres đề xuất các hệ thống AI không được phép tạo ra hình ảnh khiêu dâm liên quan đến trẻ em. Khi phát hiện một đứa trẻ có dấu hiệu khủng hoảng hoặc đau khổ về tinh thần, hệ thống AI phải dừng tương tác và kết nối bé với con người để được hỗ trợ.

Dù AI mang lại nhiều cơ hội lớn, đặc biệt trong lĩnh vực y tế, Antonio Guterres cho rằng các thể chế hiện nay của thế giới vẫn chưa sẵn sàng đối mặt với những cỗ máy có khả năng tự đưa ra quyết định. Tốc độ phát triển quá nhanh của AI cũng đồng nghĩa các hệ thống này ngày càng đưa ra nhiều quyết định hơn trong khi sự giám sát của con người và chính phủ còn rất hạn chế.

Ông nhấn mạnh: "Internet mất 15 năm để đạt một tỉ người dùng, còn AI chỉ mất hai năm".

AI for Good Global Summit trước đây thường được biết đến với các màn trình diễn robot hình người, robot cứu hộ hay hệ thống AI trong y tế. Trọng tâm hội nghị đã thay đổi rõ rệt trong năm 2026. Hầu hết các phiên thảo luận lớn đều xoay quanh câu hỏi: Ai sẽ xây dựng luật chơi cho AI toàn cầu?

Theo Doreen Bogdan-Martin - Tổng thư ký Liên minh Viễn thông Quốc tế, Tuần lễ Kỹ thuật số Geneva năm nay đánh dấu bước chuyển từ đối thoại sang hành động, kết nối các cuộc thảo luận chính sách với những giải pháp AI phục vụ con người. Thông điệp được bà Doreen Bogdan-Martin nhiều lần nhấn mạnh là AI chỉ thực sự thành công khi mang lại lợi ích cho mọi quốc gia, chứ không chỉ một số nền kinh tế phát triển.

Thành lập ủy ban cấp cao toàn cầu về AI

Một trong những thông báo quan trọng nhất tại Geneva: Liên minh Viễn thông Quốc tế công bố thành lập AI for Good Global Commission - ủy ban cấp cao toàn cầu về AI. Đây được xem là nỗ lực tham vọng nhất từ trước đến nay nhằm xây dựng một cơ chế hợp tác toàn cầu về AI dưới sự điều phối của Liên Hợp Quốc.

Ủy ban này quy tụ hơn 40 thành viên sáng lập, bao gồm nguyên thủ quốc gia, lãnh đạo các cơ quan Liên Hợp Quốc cùng giám đốc điều hành nhiều tập đoàn công nghệ lớn. Đồng chủ tịch AI for Good Global Commission là Tổng thống Rwanda Paul Kagame và CEO Salesforce Marc Benioff, còn Doreen Bogdan-Martin giữ vai trò phó chủ tịch.

Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế, mục tiêu của ủy ban này không phải xây dựng thêm một bộ quy định mang tính hình thức, mà là tìm ra các giải pháp thực tiễn nhằm tăng cường niềm tin vào AI, mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ và bảo đảm các nước đang phát triển có tiếng nói trong quá trình định hình tương lai AI toàn cầu.

Một điểm khác biệt lớn tại hội nghị năm nay là sự xuất hiện của UN Global Dialogue on AI Governance. Đây là lần đầu tiên các chính phủ ngồi lại trong một khuôn khổ chính thức của Liên Hợp Quốc để bàn về các nguyên tắc quản trị AI ở quy mô toàn cầu.

Điều đáng chú ý là cuộc đối thoại này chưa hướng tới một hiệp ước quốc tế mang tính ràng buộc pháp lí. Thay vào đó, mục tiêu trước mắt là xây dựng các nguyên tắc chung về minh bạch, trách nhiệm giải trình, sự giám sát của con người và chia sẻ lợi ích từ AI. Một báo cáo đầy đủ hơn cùng vòng đối thoại tiếp theo sẽ được tổ chức tại thành phố New York (Mỹ) vào năm sau.

Thu hẹp khoảng cách AI và xây dựng luật chơi chung

Chủ đề được nhắc đến liên tục trong các phiên thảo luận là nguy cơ AI ngày càng tập trung vào tay một số ít quốc gia và tập đoàn công nghệ.

Theo số liệu được nêu tại UN Global Dialogue on AI Governance, khoảng 75% năng lực siêu máy tính AI hàng đầu thế giới hiện nằm tại Mỹ, còn Trung Quốc chiếm khoảng 15%. Phần còn lại của thế giới chỉ sở hữu một tỉ lệ rất nhỏ.

Điều này làm dấy lên lo ngại rằng cuộc cách mạng AI có thể khiến khoảng cách phát triển giữa các quốc gia ngày càng lớn nếu không có cơ chế chia sẻ hạ tầng, dữ liệu và năng lực tính toán.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc cũng cảnh báo rằng các hệ thống AI tiên tiến nhất đang tập trung trong tay một số rất ít công ty và quốc gia. Điều này khiến các nước đang phát triển hầu như không có tiếng nói trong quá trình phát triển AI và có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Vì vậy, khái niệm "AI cho mọi người" xuất hiện với tần suất dày đặc tại AI for Good Global Summit. Các diễn giả nhiều lần nhấn mạnh rằng thành công của AI sẽ không được đo bằng số lượng mô hình ngôn ngữ lớn hay số vốn đầu tư hàng trăm tỉ USD, mà bằng việc AI có giúp cải thiện cuộc sống của hàng tỉ người hay không.

Trong khuôn khổ AI for Good Global Summit, hàng loạt dự án được trình diễn xoay quanh AI trong y tế, giáo dục, nông nghiệp, cảnh báo thiên tai, bảo vệ môi trường, giao thông và phát triển bền vững. Thông điệp xuyên suốt là AI phải trở thành công cụ giải quyết các vấn đề của nhân loại, thay vì chỉ là cuộc chạy đua công nghệ giữa các doanh nghiệp.

Song song với AI for Good Global Summit, WSIS Forum cũng thu hút sự quan tâm lớn khi tiếp tục đóng vai trò là nền tảng đa bên lâu đời nhất của Liên Hợp Quốc về phát triển xã hội số.

Năm nay mang ý nghĩa đặc biệt bởi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vừa gia hạn sứ mệnh của WSIS Forum đến 2035. Điều đó đồng nghĩa diễn đàn sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy hợp tác quốc tế về hạ tầng số, quản trị Internet, chuyển đổi số và thu hẹp khoảng cách số giữa các quốc gia trong thập kỉ tới.

Không ít chuyên gia nhận định rằng Tuần lễ Kỹ thuật số Geneva 2026 có thể trở thành cột mốc tương tự như Hội nghị Bletchley Park năm 2023 hay AI Action Summit tại Paris năm 2025, nhưng với phạm vi rộng hơn. Nếu các hội nghị trước chủ yếu tập trung vào nhóm quốc gia phát triển, Tuần lễ Kỹ thuật số Geneva 2026 đặt Liên Hợp Quốc vào vị trí trung tâm, tạo diễn đàn để cả những nền kinh tế nhỏ và các nước đang phát triển tham gia định hình luật chơi AI.

Trong bài bình luận đăng trên tờ FT, hai học giả Wendy Hall và Simon Chesterman cho rằng AI không thể được quản trị chỉ bởi một vài chính phủ hay các tập đoàn công nghệ lớn. Theo họ, Liên Hợp Quốc cần giữ vai trò trung tâm trong việc xây dựng một hệ thống quản trị AI mang tính toàn cầu, đại diện và dựa trên cơ sở khoa học, bởi những rủi ro của AI đều mang tính xuyên biên giới.