Liên Hợp Quốc thông qua bộ quy định đầu tiên cho xe tự lái hoàn toàn

Khung pháp lí mới được kỳ vọng sẽ tạo ra tiêu chuẩn chung về an toàn, giúp các nhà sản xuất đẩy nhanh thương mại hóa xe tự lái trên quy mô toàn cầu, đồng thời củng cố niềm tin của chính phủ và người dân đối với công nghệ đang phát triển rất nhanh này.

Bước ngoặt lớn cho ngành xe tự lái toàn cầu

Trong nhiều năm qua, xe tự lái được xem là một trong những công nghệ có khả năng thay đổi hoàn toàn ngành giao thông vận tải. Tuy nhiên, bên cạnh những tiến bộ về trí tuệ nhân tạo, cảm biến và điện toán, việc thiếu các tiêu chuẩn pháp lí thống nhất vẫn là rào cản lớn khiến quá trình triển khai bị chậm lại.

Thực tế, mỗi quốc gia đang áp dụng những cách tiếp cận khác nhau đối với xe tự hành. Điều này khiến các hãng xe và công ty công nghệ lo ngại rằng một mẫu xe được cấp phép hoạt động tại thị trường này có thể không được chấp nhận tại thị trường khác, làm gia tăng chi phí phát triển và kéo dài thời gian thương mại hóa.

Để giải quyết vấn đề đó, Diễn đàn Thế giới về Hài hòa hóa Quy định Phương tiện thuộc Liên Hợp Quốc đã thông qua bộ quy định quốc tế đầu tiên dành cho các phương tiện được trang bị hệ thống lái tự động hoàn toàn (Automated Driving Systems - ADS). Quyết định được đưa ra tại cuộc họp ở Geneva với sự tham gia của hàng chục quốc gia, các hãng sản xuất ô tô hàng đầu và nhiều tập đoàn công nghệ lớn.

Theo Ủy ban Kinh tế Liên Hợp Quốc về châu Âu (UNECE), đây là dấu mốc mang tính quyết định đối với ngành công nghiệp xe tự hành. Không giống các quy định trước đây chủ yếu tập trung vào các hệ thống hỗ trợ lái xe, khung pháp lí mới được xây dựng dành riêng cho những phương tiện có khả năng vận hành hoàn toàn mà không cần tài xế can thiệp.

Động thái này diễn ra trong hoàn cảnh thị trường robotaxi, các phương tiện tự lái được trang bị hàng loạt cảm biến và hệ thống AI, đang tăng trưởng nhanh chóng. Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), số lượng robotaxi hoạt động tại Mỹ và Trung Quốc đã tăng hơn gấp đôi trong năm 2025, đạt khoảng 8.000 xe tại hơn 20 thành phố lớn.

IEA dự báo đến năm 2035, thế giới có thể có từ 700.000 đến 3 triệu robotaxi hoạt động tại 40 đến 80 đô thị lớn. Những con số này cho thấy xe tự hành đang dần chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai thực tế ở quy mô lớn.

Richard Damm, Chủ tịch Nhóm Công tác về Phương tiện Tự động và Kết nối của UNECE, nhận định việc ban hành tiêu chuẩn chung là bước đi rất quan trọng bởi công nghệ tự động hóa sẽ trở thành một phần không thể thiếu của giao thông trong tương lai.

Tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt và kỳ vọng triển khai từ năm 2027

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của bộ quy định mới là bảo đảm rằng các phương tiện tự lái trên toàn thế giới phải đáp ứng cùng một mức độ an toàn cao, bất kể được sản xuất hay vận hành ở đâu.

Theo quy định được thông qua, các nhà sản xuất phải chứng minh hệ thống lái tự động của mình không tạo ra những rủi ro bất hợp lí đối với người tham gia giao thông. Các bài kiểm tra an toàn cũng phải tuân thủ những tiêu chí nghiêm ngặt về độ tin cậy và khả năng tái kiểm chứng.

Không chỉ dừng lại ở giai đoạn phát triển sản phẩm, doanh nghiệp còn phải xây dựng quy trình quản trị an toàn xuyên suốt vòng đời của hệ thống ADS. Điều này bao gồm việc theo dõi liên tục hiệu suất hoạt động của xe sau khi được đưa vào sử dụng, cũng như triển khai các cơ chế đánh giá và kiểm toán độc lập.

Một yêu cầu đáng chú ý khác là các phương tiện tự lái phải ghi nhận và lưu trữ dữ liệu liên quan đến an toàn. Những dữ liệu này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc điều tra tai nạn, đánh giá hiệu suất hệ thống và cải thiện công nghệ trong tương lai.

Điều đáng chú ý là bộ quy định mới nhận được sự ủng hộ của hầu hết các thị trường ô tô lớn nhất thế giới, bao gồm Mỹ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Anh. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp quá trình triển khai diễn ra nhanh chóng và hiệu quả.

Theo kế hoạch, các quy định mới có thể chính thức có hiệu lực từ tháng 1/2027. Một số nhà sản xuất được cho là đã sẵn sàng đưa các dòng xe tự lái hoàn toàn ra thị trường ngay khi khung pháp lí được áp dụng.

Trong hệ thống quản lí phương tiện quốc tế, bộ quy định được đưa vào hai hiệp định khác nhau. Đối với các quốc gia tham gia Hiệp định năm 1958, xe tự lái được chứng nhận tại một nước thành viên có thể được bán tại các nước thành viên khác mà không cần trải qua các thủ tục kiểm định bổ sung.

Trong khi đó, Mỹ, Canada và Trung Quốc, những quốc gia không tham gia hiệp định này, đã bỏ phiếu thông qua cùng bộ quy định trong khuôn khổ Hiệp định năm 1998. Dù không có cơ chế công nhận lẫn nhau như hiệp định năm 1958, việc áp dụng chung một bộ tiêu chuẩn vẫn giúp giảm đáng kể sự khác biệt về quy định giữa các thị trường.

Theo các chuyên gia, việc thiết lập một chuẩn mực toàn cầu không chỉ giúp thúc đẩy đổi mới công nghệ mà còn góp phần giải quyết bài toán niềm tin, yếu tố then chốt quyết định sự thành công của xe tự lái. Trong nhiều năm qua, các vụ tai nạn liên quan đến hệ thống tự hành đã khiến dư luận đặt câu hỏi về mức độ an toàn của công nghệ này.

Bởi vậy, việc các cường quốc ô tô và các tổ chức quốc tế cùng thống nhất một bộ quy tắc chung được xem là bước đi quan trọng để đưa xe tự lái từ giai đoạn thử nghiệm sang vận hành đại trà. Nếu quá trình triển khai diễn ra đúng kế hoạch, năm 2027 có thể đánh dấu thời điểm thế giới bước vào một kỷ nguyên mới của giao thông thông minh, nơi những chiếc xe không cần tài xế trở thành hình ảnh quen thuộc trên đường phố.