Lợi thế của các mô hình Trung Quốc trong cuộc chiến token AI

Trong hệ sinh thái AI, token là các đơn vị dữ liệu, văn bản hoặc mã code cơ bản nhất mà các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) xử lý. Đáng chú ý, Trung Quốc đang vươn lên giành lợi thế vượt trội trong cuộc đua giành thị phần của "loại tiền tệ" kỹ thuật số này.

Theo dữ liệu từ OpenRouter (nền tảng theo dõi và định tuyến lưu lượng AI) kể từ tháng 2, các mô hình AI của Trung Quốc được phát triển bởi những tập đoàn như DeepSeek và MiniMax đã chính thức vượt qua các đối thủ từ Mỹ về khối lượng token tiêu thụ. Sự thay đổi này không chỉ là một con số thống kê đơn thuần mà còn chỉ ra một bước ngoặt mang tính nền tảng. Như Giám đốc điều hành Nvidia, ông Jensen Huang, đã nhấn mạnh trong tháng này, chính việc sản xuất và tiêu thụ các đơn vị kỹ thuật số này sẽ là động lực lèo lái toàn bộ nền kinh tế AI trong tương lai. Bởi lẽ các nhà phát triển phải trả tiền cho mỗi token được tạo ra, nó vừa là thước đo chính xác nhất cho mức độ chấp nhận mô hình của người dùng, vừa là một chiến trường khốc liệt về giá cả giữa các gã khổng lồ công nghệ.

Sức mạnh định giá trong kỷ nguyên của các tác tử AI

Tầm quan trọng của chi phí token đang được phóng đại lên gấp nhiều lần bởi sự xuất hiện của các "tác tử AI" (AI agents). Khác với các chatbot thế hệ trước chỉ đơn thuần trả lời câu hỏi, các tác tử AI — ví dụ như những hệ thống được xây dựng trên nền tảng mã nguồn mở OpenClaw — có khả năng tự chủ suy luận, lập kế hoạch và thực hiện hành động. Tuy nhiên, cái giá của sự tự chủ này là mức tiêu thụ token khổng lồ.

Để dễ hình dung, việc tóm tắt tác phẩm kinh điển Hamlet của Shakespeare có thể chỉ tiêu tốn khoảng 30.000 token đối với một chatbot thông thường. Thế nhưng, một tác tử AI có thể "đốt" tới 20 triệu token chỉ để hoàn thành một tác vụ lập trình và sửa lỗi mã code ở quy mô nhỏ. Sự chênh lệch khổng lồ này đang biến khả năng sản xuất token giá rẻ thành vũ khí thay đổi cục diện cạnh tranh toàn cầu, đồng thời mang lại cho Trung Quốc một lợi thế sắc bén.

Will Liang, Giám đốc điều hành của Amplify AI Group (một công ty tư vấn công nghệ có trụ sở tại Sydney) nhận định rằng khi một tác tử AI tiêu thụ hàng triệu token mỗi ngày, ngay cả một sự chênh lệch giá cực nhỏ trên mỗi token cũng sẽ biến thành một gánh nặng tài chính khổng lồ. Ông gọi đây là một "cơn gió thuận cấu trúc" (structural tailwind) dành riêng cho các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc, và lợi thế này sẽ chỉ càng phình to khi mức độ ứng dụng tác tử AI ngày càng mở rộng.

Lợi thế cạnh tranh của các tập đoàn AI Trung Quốc được thể hiện rõ nét qua lăng kính chi phí:

Sự chênh lệch giá lên tới gần sáu lần này đang trực tiếp thay đổi thói quen chi tiêu của giới lập trình viên toàn cầu. Terry Zhang, một nhà phát triển phần mềm làm việc tại Hồng Kông, chia sẻ rằng anh hiện chỉ tiêu tốn khoảng 50 USD mỗi ngày khi sử dụng mô hình Kimi của Moonshot để giải quyết 80% khối lượng công việc thường nhật. Anh chỉ dành riêng mô hình Claude của Anthropic cho những tác vụ yêu cầu độ phức tạp cực cao. Nếu chỉ sử dụng độc lập Claude cho toàn bộ công việc với khối lượng như hiện tại, chi phí của anh có thể đội lên mức 900 USD/ngày — một con số không thể gánh vác đối với các nhà phát triển độc lập.

Xu hướng chuyển dịch này đang trực tiếp biến thành doanh thu thực tế. Mô hình M2.5 của MiniMax hiện đã lọt vào danh sách những mô hình được sử dụng nhiều nhất trên toàn cầu xét theo mức tiêu thụ token. Theo OpenRouter, tính đến ngày 20 tháng 3, lượng token được sử dụng của hệ thống này đã tăng vọt 476% chỉ sau một tháng. Mặc dù OpenRouter chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng lượng tiêu thụ mô hình toàn cầu, nền tảng này vẫn được xem là một phong vũ biểu đáng tin cậy của toàn ngành. Tất nhiên, thị trường Mỹ vẫn đang tiếp tục mở rộng với tốc độ ấn tượng, khi OpenAI, Anthropic và Google đều báo cáo sự tăng trưởng mạnh mẽ. Dù vậy, các mô hình Trung Quốc với chi phí cực thấp đã mở ra được một cánh cửa lớn để giành lấy thị phần từ người dùng trên toàn thế giới.

Động lực từ năng lượng sạch, kiến trúc phần mềm và những thách thức chực chờ

Lợi thế về giá token của Trung Quốc không tự nhiên mà có; nó bắt nguồn từ những chiến lược mang tính vĩ mô. Nguyên nhân đầu tiên đến từ khoản đầu tư khổng lồ của quốc gia này vào hạ tầng năng lượng tái tạo. Trong báo cáo công tác chính phủ năm 2026 được công bố tháng này, chính quyền Bắc Kinh đã chính thức chỉ định "sự phối hợp giữa tính toán và điện năng" (computing-electricity synergy) là một ưu tiên chiến lược quốc gia, gắn kết trực tiếp chính sách năng lượng với năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực AI.

Về mặt phần mềm, các kỹ sư Trung Quốc đã nhanh chóng áp dụng và tối ưu hóa các kiến trúc AI mang tính hiệu quả cao, điển hình là thiết kế "hỗn hợp các chuyên gia" (mixture-of-experts). Kiến trúc này giúp giảm thiểu đáng kể nhu cầu tính toán phần cứng, dù đôi khi phải đánh đổi bằng một chút sự sụt giảm về độ chính xác. Trớ trêu thay, động lực thúc đẩy sự chuyển dịch sang các phần mềm tiết kiệm điện toán này lại xuất phát từ tình trạng thiếu hụt trầm trọng các dòng chip tiên tiến tại Trung Quốc, hậu quả trực tiếp từ các lệnh kiểm soát xuất khẩu khắt khe của Mỹ.

Các ông lớn công nghệ Trung Quốc đang chớp thời cơ một cách quyết liệt. Điển hình như đầu tháng này, Alibaba đã công bố việc thành lập Alibaba Token Hub, một nhóm kinh doanh chiến lược mới do chính Giám đốc điều hành Eddie Wu dẫn dắt. Động thái này phát đi tín hiệu rõ ràng rằng Alibaba tin tưởng nền kinh tế token sẽ định hình giai đoạn cạnh tranh tiếp theo của kỷ nguyên AI. Trong một bản ghi nhớ nội bộ, ông Eddie Wu nhấn mạnh rằng nhân loại đang đứng trước ngưỡng cửa của điểm uốn AGI (Trí tuệ nhân tạo tổng quát), nơi hàng tỷ tác tử AI sẽ đảm nhận phần lớn các công việc kỹ thuật số, và tất cả chúng đều được cung cấp năng lượng bởi các token.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn mang màu hồng và vẫn tồn tại những rủi ro kỹ thuật chí mạng. Vào tháng 2, mô hình GLM-5 của Zhipu AI đã có lúc vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng OpenRouter trước khi sự gia tăng đột biến về lưu lượng đánh sập hoàn toàn năng lực điện toán của hệ thống. Sự cố này gây ra tình trạng gián đoạn và suy giảm chất lượng dịch vụ nghiêm trọng, buộc công ty phải công khai xin lỗi và tăng giá sử dụng. Phản ứng của thị trường vô cùng tàn nhẫn: cổ phiếu của Zhipu AI bốc hơi 22% ngay trong ngày, cuốn bay hơn 10 tỉ USD giá trị vốn hóa.

Bài học nhãn tiền này chứng minh rằng, như một nhà phát triển kỳ cựu tại Google đã nhận định: khả năng của mô hình là rất quan trọng, nhưng năng lực tính toán và dịch vụ ổn định cũng là yếu tố không thể thiếu. (Hiện tại, mô hình Gemini 3 Flash của Google đang xếp thứ hai trong top 5 mô hình được sử dụng nhiều nhất tháng này, bám sát Minimax).

Bên cạnh các thách thức kỹ thuật, rào cản địa chính trị vẫn là một đám mây đen che phủ triển vọng dài hạn của các mô hình Trung Quốc. Liệu lợi thế về giá token này có thể được duy trì hay không vẫn là một câu hỏi mở, đặc biệt là khi nhiều tập đoàn đa quốc gia và chính phủ phương Tây vẫn cảnh giác cực độ với việc phụ thuộc vào các mô hình được vận hành trên máy chủ đặt tại Trung Quốc. Các cơ quan quản lý toàn cầu đang ngày càng đặt ra những câu hỏi hóc búa hơn về quyền riêng tư, vị trí lưu trữ dữ liệu và quyền tài phán pháp lý. Những "cơn gió ngược" về mặt chính trị này có thể trở thành bức tường thành khó vượt qua nhất đối với tham vọng vươn ra toàn cầu của ngành công nghiệp AI Trung Quốc.