Luật Phát triển đô thị: ‘Chìa khóa’ pháp lí để TP.HCM mở chuẩn mới
Luật Phát triển đô thị mở thêm không gian để TP.HCM chủ động đặt ra những chuẩn cao hơn, phù hợp hơn.
Nhưng phía sau quyền tự chủ ấy là câu chuyện lớn hơn: làm sao để mỗi quy chuẩn mới thực sự đi vào công trình, doanh nghiệp và đời sống người dân.
Khi đô thị lớn cần một chiếc “áo” vừa vặn hơn
TP.HCM đang thay đổi với tốc độ mà nhiều quy định cũ khó theo kịp. Những tuyến đường mới mở, những khu đô thị mới hình thành, những công trình ngày càng cao và phức tạp, cùng yêu cầu về môi trường, công nghệ, an toàn… đang đặt ra những chuẩn mực mới cho một đô thị đặc biệt.
Trong bối cảnh ấy, Điều 7 Luật Phát triển đô thị mở ra một khoảng không pháp lí đáng chú ý: HĐND, UBND thành phố có thể ban hành văn bản quy phạm pháp luật phù hợp với yêu cầu của đô thị đặc biệt, kể cả quy định khác với quy định chung của cơ quan Trung ương trong những trường hợp luật cho phép.
Điều này có ý nghĩa hơn một sự thay đổi về thẩm quyền. Nó cho phép TP.HCM tìm một “chiếc áo” vừa vặn hơn với chính mình. Bởi một tiêu chuẩn phù hợp với địa phương này chưa chắc đã đủ cho một đô thị có quy mô, mật độ và tốc độ phát triển như TP.HCM. Nhưng quyền được làm khác cũng đặt ra yêu cầu phải làm đúng, làm chắc và có trách nhiệm. Cơ chế đặc thù chỉ thực sự có giá trị khi giúp thành phố đi nhanh hơn mà không đánh đổi an toàn, chất lượng và tính minh bạch.
Tinh thần ấy được thể hiện rõ tại điểm đ khoản 3 Điều 29, khi Luật Phát triển đô thị trao cho TP.HCM thẩm quyền ban hành quy chuẩn kỹ thuật địa phương (QCĐP), công bố tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) trong những lĩnh vực cần yêu cầu cao hơn hoặc chưa có tiêu chuẩn quốc gia; đồng thời tạo cơ sở để áp dụng những tiêu chuẩn tiên tiến của nước ngoài, quốc tế theo quy định.
Nhưng từ một quy định của luật đến một quy chuẩn áp dụng trên thực tế luôn là một hành trình dài. Và chính quá trình góp ý dự thảo đã cho thấy những “điểm gợn” cần được giải quyết trước khi chiếc chìa khóa đặc thù thực sự mở được cánh cửa phát triển.
.webp)
Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thuộc Bộ KH - CN đã đặt vấn đề về việc TP.HCM dự kiến bỏ bước “lập kế hoạch xây dựng quy chuẩn” để rút ngắn quy trình. Cơ quan này đề nghị thành phố rà soát kĩ, bởi việc quy định khác với trình tự chung tại Nghị định 22/2026/NĐ-CP và Thông tư 15/2026/TT-BKHCN phải có căn cứ pháp lí cụ thể từ Luật Phát triển đô thị.
Phản biện này chạm đúng vào một câu hỏi rất đời thường của quản lí đô thị: rút ngắn một bước liệu có đồng nghĩa với nhanh hơn, hay có thể khiến một mắt xích kiểm soát bị bỏ quên?
TP.HCM giữ phương án rút gọn nhưng thay “lập kế hoạch” bằng phê duyệt Đề cương nhiệm vụ. Như vậy, mục tiêu, phạm vi, yêu cầu kĩ thuật và nguồn lực vẫn phải được xác định. Điều thành phố muốn cắt giảm là thời gian chờ đợi, chứ không phải những yêu cầu bảo đảm chất lượng.
Một góp ý khác cũng đáng chú ý: dự thảo có xu hướng hướng nhiều đến tiêu chuẩn nước ngoài, quốc tế, trong khi tiêu chuẩn trong nước có nguy cơ bị đặt ở phía sau. TP.HCM đã tiếp thu, bổ sung “tiêu chuẩn quốc gia” làm căn cứ xây dựng QCĐP. Sở Nông nghiệp và Môi trường đồng thời đề nghị chuẩn hóa tên gọi và cấu trúc văn bản. Từ đó, tên gọi được thống nhất thành “Quy chuẩn kỹ thuật địa phương TP.HCM” (QCĐP), các khái niệm về tiêu chuẩn quốc tế, khu vực và nước ngoài cũng được phân định theo Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.
Những điều chỉnh tưởng như khô khan ấy thực ra lại rất gần với đời sống. Bởi phía sau một thuật ngữ là cách hiểu của hàng loạt cơ quan, doanh nghiệp và người thực hiện. Một chữ không rõ có thể tạo ra nhiều cách hiểu; một quy trình thiếu ranh giới có thể kéo dài thêm nhiều tháng cho một dự án.
Từ bàn giấy đến công trường: chuẩn mới phải sống được
Câu chuyện không dừng ở việc xây dựng một bộ quy chuẩn đẹp trên giấy. Điều khó hơn là đưa nó xuống công trường, đến doanh nghiệp và cuối cùng là vào chất lượng của những con đường, cây cầu, tòa nhà, hệ thống hạ tầng mà người dân sử dụng mỗi ngày.
Đó cũng là lý do Văn phòng UBND TP.HCM đặt vấn đề về tính chất của các quy trình được thiết kế trong dự thảo. Một số quy định về hồ sơ, trình tự biên soạn, thẩm định QCĐP và TCCS có dấu hiệu của thủ tục hành chính, vì vậy đơn vị này đề nghị đánh giá tác động thủ tục hành chính theo hướng dẫn của Bộ Tư pháp.
Cơ quan soạn thảo lại cho rằng đây chủ yếu là quy trình thực hiện nhiệm vụ quản lí nhà nước và phối hợp nội bộ giữa các cơ quan, không trực tiếp giải quyết thủ tục cho người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, thành phố giữ quan điểm không thực hiện đánh giá tác động thủ tục hành chính đối với nhóm quy định này.
Đằng sau cuộc tranh luận là một vấn đề rất thực tế. Một quy trình nội bộ nếu được thiết kế gọn sẽ giúp bộ máy vận hành nhanh hơn. Nhưng nếu một quy trình mang tên “nội bộ” cuối cùng lại khiến doanh nghiệp phải chờ thêm, bổ sung thêm hồ sơ hoặc phát sinh thêm chi phí, thì tác động của nó không còn nằm trong phạm vi nội bộ nữa. Vì vậy, ranh giới này cần được nhìn từ tác động thực tế, thay vì chỉ từ tên gọi.
Ở cấp cơ sở, UBND xã Long Hòa đề nghị làm rõ trách nhiệm của UBND cấp xã trong triển khai, cung cấp thông tin và quản lí hạ tầng công trình đô thị. Đây là một góp ý rất sát với đời sống. Bởi một quy chuẩn được ban hành ở cấp thành phố cuối cùng vẫn phải đi qua những địa bàn cụ thể, nơi có công trình, đường phố và người dân sinh sống.
Dự thảo sau đó được chỉnh lí theo hướng UBND cấp xã phối hợp triển khai, tuyên truyền và phản ánh vướng mắc, nhưng chỉ trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và địa bàn quản lí. Quy định cũng không làm phát sinh thêm bộ máy hành chính cố định cho từng lĩnh vực chuyên ngành. Cách thiết kế này giữ được một nguyên tắc quan trọng: phân cấp phải đi cùng trách nhiệm, nhưng không biến phân cấp thành thêm tầng nấc hành chính.
Một câu chuyện khác liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp là TCCS của TP.HCM có thể được sử dụng để chứng nhận hợp chuẩn. Có ý kiến lo ngại quy định này cần được xem xét kĩ trong tương quan với Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. TP.HCM giải trình rằng đây là cơ chế đặc thù theo Luật Phát triển đô thị và việc chứng nhận hoàn toàn tự nguyện.
Nếu được vận hành đúng, đây có thể là một cách tiếp cận mềm hơn để nâng chuẩn thị trường. Doanh nghiệp không bị ép phải đi theo một chuẩn cao hơn, nhưng nếu chủ động đáp ứng, họ có thêm một cách để chứng minh chất lượng, tạo dựng thương hiệu và tăng sức cạnh tranh. Khi ấy, tiêu chuẩn không còn là những dòng chữ nằm trong văn bản quản lí. Nó trở thành lợi thế trên thị trường.
Có thể nói “chìa khóa pháp lí” đã có, điều còn lại là cách TP.HCM mở cánh cửa ấy để không bỏ lỡ cơ hội, không đánh đổi an toàn và đủ gần đời sống để mỗi quy chuẩn mới thực sự tạo ra một đô thị tốt hơn.
