Luật Phát triển đô thị mở 'không gian mới' cho TP.HCM: Từ TOD đến sandbox AI
Luật Phát triển đô thị trao cho TP.HCM nhiều cơ chế phân quyền mạnh về quy hoạch, đất đai, tài chính, TOD, khoa học công nghệ và thử nghiệm AI. Thành phố có thêm công cụ tháo gỡ điểm nghẽn, huy động nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới.
TP.HCM được mở rộng quyền quyết định trong phát triển đô thị
Sáng 26/8, Thành ủy TP.HCM tổ chức Hội nghị quán triệt, triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với điểm cầu chính tại Hội trường Thành phố.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Phát triển đô thị, đạo luật lần đầu được xây dựng nhằm phục vụ mục tiêu phát triển đô thị đặc biệt trong bối cảnh đất nước hướng đến tăng trưởng hai con số. Luật tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn, giúp tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và hình thành mô hình kinh tế mới.
Luật gồm 5 chương, 66 điều, với 7 nhóm chính sách đặc thù, vượt trội. Một nội dung đáng chú ý là tăng quyền tự chủ trong tổ chức bộ máy và ban hành chính sách.
TP.HCM được quyết định số lượng biên chế công chức, viên chức tăng thêm nhưng không quá 20% so với số biên chế Trung ương giao. Thành phố cũng được ban hành quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở Trung ương, kể cả lựa chọn áp dụng cơ chế, chính sách vượt trội của địa phương hoặc lĩnh vực khác.
Sau khi có ý kiến của cấp có thẩm quyền, thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với vấn đề chưa được pháp luật quy định. Quyền này không áp dụng với quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo. Thời hạn thí điểm tối đa 5 năm.
Trong quy hoạch, TP.HCM sẽ lập duy nhất một Quy hoạch tổng thể. HĐND Thành phố được phân cấp mạnh hơn khi quyết định lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao. Đây là cơ sở để thành phố khai thác thêm nguồn lực dưới lòng đất và trên không.
Luật cũng trao cho TP.HCM thẩm quyền quy định chính sách phát triển đô thị tại khu vực TOD, tức phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Thành phố được lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh phương án tuyến và công trình trên tuyến đường sắt địa phương; quy hoạch khu vực TOD và chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch trong khu vực này.
Với nhà ở xã hội, thành phố được quyết định chỉ định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý mà không phụ thuộc vào một số quy định hiện hành.
Luật Phát triển đô thị mở động lực kinh tế, tài chính và AI cho TP.HCM
Trong lĩnh vực kinh tế, Luật Phát triển đô thị trao cho TP.HCM quyền quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế. Tại đây, nhà đầu tư nước ngoài được miễn thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế và không cần có dự án đầu tư.
Thành phố được phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn; cấp phép ngân hàng đầu tư, tổ chức các giao dịch và dịch vụ tài chính thế hệ mới; đồng thời quy định cơ chế ưu đãi đặc thù cho kinh tế ban đêm.
TP.HCM được tăng quyền điều phối bệnh viện công, kiểm soát an toàn thực phẩm.
Điểm mới nổi bật trong khoa học, công nghệ là quyền thiết lập khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát, hay sandbox, đối với công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các mô hình kinh doanh số chưa từng có tiền lệ. Luật đồng thời cho phép thành phố quy định tiêu chí, cơ chế, chính sách cho khu đô thị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và mức hỗ trợ không hoàn lại từ nguồn chi thường xuyên của ngân sách thành phố.
Về nguồn lực, các khoản thu khác được luật quy định nhưng chưa có trong pháp luật về ngân sách nhà nước sẽ là nguồn thu TP.HCM được hưởng toàn bộ. Thành phố được quyết định chủ trương đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư; quyết định cơ chế, chính sách đặc biệt khác với một số quy định hiện hành để thực hiện một số dự án và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.
TP.HCM cũng được quyết định chỉ tiêu sử dụng đất trong phạm vi địa bàn, trừ đất quốc phòng, an ninh; sử dụng ngân sách địa phương triển khai dự án giải phóng mặt bằng độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án chính.
Ở cấp độ vùng, luật xác lập TP.HCM là hạt nhân điều phối vùng đô thị đặc biệt và vùng Đông Nam Bộ; đồng thời quy định việc đầu tư, quản lý dự án liên kết vùng, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.
Đi cùng phân quyền là yêu cầu kiểm soát quyền lực. Luật quy định cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình. Luật cũng có cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với cán bộ, công chức, viên chức và người làm việc khác khi thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung, gây thiệt hại nhưng được cơ quan có thẩm quyền kết luận không vì vụ lợi và nhằm sự phát triển chung của thành phố.
Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026; các chính sách ưu đãi thuế đặc thù áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027. Theo Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường, Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260 của Quốc hội hết hiệu lực từ ngày 1/4/2027 để chuyển tiếp đồng bộ sang Luật Phát triển đô thị.
Các chương trình, dự án, cơ chế tài chính đã được phê duyệt và đang triển khai trước ngày luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện, không phải phê duyệt lại. Quy định này bảo đảm tính ổn định trong quá trình chuyển tiếp.
Luật Phát triển đô thị mở rộng đáng kể không gian tự chủ của TP.HCM trong quản trị, quy hoạch, huy động vốn và thử nghiệm mô hình mới. Quyền lớn hơn cũng đi cùng yêu cầu cao hơn về thực thi, giám sát và trách nhiệm giải trình.