Luật sư Đặng Văn Cường: Phim do AI tạo ra nhưng con người chịu hoàn toàn trách nhiệm

Cuộc thảo luận diễn ra khi hành lang pháp lí về AI vừa có nhiều văn bản mới. Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 có hiệu lực từ 1/3/2026, còn Nghị định 142/2026/NĐ-CP hướng dẫn luật này, có hiệu lực từ 1/5/2026, quy định bắt buộc gắn nhãn với nội dung AI mô phỏng ngoại hình, giọng nói người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế.

AI là công cụ, con người chịu trách nhiệm

Theo TS. Luật sư Đặng Văn Cường, trong văn hóa nghệ thuật và sản xuất phim, AI là công cụ do con người tạo ra và sử dụng. Sự phát triển của AI là quy luật tất yếu, dù muốn hay không thì nó vẫn tồn tại, nên cần quản lí, kiểm soát bằng pháp luật.

Về việc ai chịu trách nhiệm khi clip AI lan truyền gây hậu quả, ông cho biết có nhiều quan điểm khác nhau. Sản phẩm AI tạo sinh có thể có sự can thiệp ít của con người, nhưng ở góc độ pháp lí hiện nay, AI chưa được coi là chủ thể độc lập trong các quan hệ pháp luật. Do đó, con người phải chịu trách nhiệm, gồm người tạo ra tác phẩm bằng công cụ AI và người đăng tải lên không gian mạng.

Ranh giới bản quyền: dùng "nguyên liệu" khác với lấy nguyên tác phẩm

Về ranh giới giữa "cảm hứng sáng tạo" và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, ông Cường cho biết vấn đề liên quan đến Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và Luật Điện ảnh. Theo ông, dùng tác phẩm làm nguyên liệu đầu vào, dữ liệu huấn luyện hoặc dữ liệu để sáng tạo thì pháp luật không cấm. AI không tự tạo ra được tác phẩm âm nhạc hay phim ảnh mà cần nguyên liệu, dữ liệu, và nguồn đó phải được dùng ở mức có kiểm soát, không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Ranh giới vi phạm nằm ở mức độ và cách sử dụng. Dùng tác phẩm có bản quyền quá chi tiết, như cả đoạn hội thoại, nhạc nền hay một tình huống, là vi phạm. Lấy nguyên kịch bản, hội thoại, tình huống mà người khác đã dày công nghiên cứu qua nhiều năm kinh nghiệm để tạo tác phẩm "mới" của mình mà không xin phép, là điều bất công và vi phạm pháp luật.

Về hậu quả, chủ thể quyền có quyền bảo vệ quyền của mình. Khi việc sử dụng ở mức thương mại, thu lợi, họ có thể đề nghị cơ quan công an vào cuộc. Người dùng AI làm phim tùy tiện, dễ dãi hoặc lạm dụng có thể đối mặt với chế tài. Ông khuyến nghị người làm phim chú ý cách thức, câu lệnh và mức độ sử dụng AI, để tác phẩm có sự hỗ trợ của AI không xâm phạm quyền của tổ chức, cá nhân.

Nội dung bị cấm và nghĩa vụ gắn nhãn

Về nội dung, ông Cường cho biết Luật An ninh mạng có quy định cụ thể về thông tin bị cấm trên không gian mạng, áp dụng cả với tác phẩm điện ảnh do con người hoặc AI tạo ra. Các nội dung bị cấm gồm mô tả tỉ mỉ cảnh giết chóc, tàn bạo; thông tin bịa đặt, sai sự thật; thông tin trái thuần phong mỹ tục; thông tin xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác.

Vi phạm bị xử lí bằng chế tài hành chính hoặc hình sự. Về hành chính, ông dẫn Nghị định 174. Về hình sự, ông cho biết thời gian qua một loạt đối tượng đã bị xử lí về tội đưa thông tin trái phép lên mạng, Điều 288 Bộ luật Hình sự. Khi cá nhân, tổ chức đăng tải hoặc chia sẻ nội dung có dùng AI mà trái thuần phong mỹ tục, trái pháp luật, tùy mức độ sẽ bị xử lí hành chính hoặc hình sự.

Ông cũng nêu nghĩa vụ gắn nhãn theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và Nghị định 142. Các nội dung phải thông báo là do AI tạo ra gồm: bài phát biểu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước; nội dung mô tả hiện trường vụ án, thiên tai, tai nạn giao thông hoặc sự kiện mang tính hiện trường; và deepfake mô tả hoạt động của luật sư, bác sĩ, chuyên gia.

TỌA ĐÀM: Phim ngắn AI trên mạng xã hội - Cơn sốt công nghệ, bẫy thuật toán và chuẩn mực điện ảnh