Lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu thấp nhất 13 năm, Samsung vượt Apple

Cuộc khủng hoảng chip nhớ vốn bắt nguồn từ cơn sốt đầu tư hạ tầng AI (trí tuệ nhân tạo) tiếp tục lan rộng, khiến giá linh kiện leo thang, buộc các hãng smartphone tăng giá bán và làm nhu cầu tiêu dùng suy yếu.

Theo hãng nghiên cứu thị trường Counterpoint Research, lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu trong quý II/2026 giảm 11% so với cùng kì năm ngoái, xuống mức thấp nhất quý II kể từ năm 2013.

Trong bối cảnh toàn ngành đi xuống, Samsung đã vượt Apple để giành lại vị trí hãng smartphone lớn nhất thế giới. Thế nhưng, Apple là thương hiệu hiếm hoi vẫn duy trì được đà tăng trưởng.

Thị trường smartphone suy giảm quý thứ hai liên tiếp

Đây là quý thứ hai liên tiếp thị trường smartphone suy giảm vì tác động của cuộc khủng hoảng chip nhớ toàn cầu.

Theo Counterpoint Research, nguyên nhân trực tiếp là tình trạng thiếu hụt DRAM và NAND flash kéo dài. Các hãng chip nhớ đang ưu tiên phần lớn năng lực sản xuất cho khách hàng xây dựng trung tâm dữ liệu AI - lĩnh vực sẵn sàng trả giá cao hơn nhiều so với ngành điện tử tiêu dùng. Điều đó khiến nguồn cung chip nhớ dành cho smartphone ngày càng khan hiếm, còn giá linh kiện liên tục tăng.

Khi chi phí sản xuất tăng mạnh, các hãng smartphone gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc nâng giá bán để bảo vệ lợi nhuận. Tuy nhiên, việc giá smartphone tăng lại khiến người tiêu dùng trì hoãn kế hoạch nâng cấp thiết bị, đặc biệt ở phân khúc phổ thông và tầm trung.

Kết quả là lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu trong quý II/2026 giảm tới 11%, mức thấp nhất kể từ quý II/2013.

Diễn biến này cũng nối tiếp xu hướng đã xuất hiện từ đầu năm. Trong quý I/2026, lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu đã giảm 6% do giá DRAM và NAND flash tăng mạnh. Khi bước sang quý II/2026, áp lực chi phí tiếp tục gia tăng khiến thị trường suy yếu hơn nữa.

Samsung vượt Apple để lấy lại ngôi đầu

Trong bức tranh ảm đạm của toàn ngành, Samsung là hãng có kết quả khả quan nhất.

Counterpoint Research cho biết Samsung đã vượt Apple để giành lại vị trí số một thế giới với 24% thị phần smartphone toàn cầu trong quý II/2026.

Thành công này đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là doanh số khả quan của dòng Galaxy S26. Bên cạnh đó, Samsung có nguồn cung ổn định hơn nhiều đối thủ và kiểm soát mức tăng giá tốt hơn tại các thị trường quan trọng như Ấn Độ và Trung Đông, giúp công ty Hàn Quốc duy trì sức cạnh tranh trong bối cảnh chi phí linh kiện leo thang.

Việc Samsung trở lại vị trí dẫn đầu cũng phản ánh đặc điểm quen thuộc của thị trường smartphone. Apple thường bứt phá vào quý bán ra iPhone mới, còn Samsung lại chiếm ưu thế trong các quý tiếp theo nhờ danh mục sản phẩm đa dạng và mạng lưới phân phối rộng khắp.

Apple đi ngược xu hướng của toàn ngành

Nếu Samsung là hãng dẫn đầu về quy mô thì Apple lại là điểm sáng hiếm hoi về tăng trưởng.

Theo Counterpoint Research, lượng iPhone xuất xưởng trong quý II/2026 tăng 3%, bất chấp thị trường chung giảm mạnh. Nhờ đó, Apple nâng thị phần smartphone toàn cầu lên 20%, mức kỉ lục của hãng trong quý II/2026.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là Apple vẫn giữ nguyên giá bán iPhone trong khi nhiều đối thủ đã phải điều chỉnh tăng giá để bù đắp chi phí linh kiện.

Ngoài ra, phân khúc smartphone cao cấp cũng chịu tác động từ cuộc khủng hoảng chip nhớ ít hơn so với nhóm điện thoại giá rẻ. Người dùng mua các mẫu smartphone cao cấp thường ít nhạy cảm với biến động giá hơn, giúp Apple duy trì doanh số ổn định.

Tuy nhiên, lợi thế này có thể không kéo dài lâu. Khi giá chip nhớ tiếp tục tăng, Apple nhiều khả năng cũng sẽ phải điều chỉnh giá bán iPhone trong những tháng tới nếu muốn duy trì biên lợi nhuận.

Các hãng smartphone Trung Quốc chịu áp lực lớn nhất

Trong nhóm 5 nhà sản xuất smartphone lớn nhất thế giới, Xiaomi, OPPO và vivo ghi nhận mức sụt giảm lượng máy xuất xưởng mạnh nhất.

Điểm chung của ba thương hiệu này là phụ thuộc nhiều vào phân khúc smartphone giá rẻ và tầm trung, nơi người tiêu dùng nhạy cảm nhất với việc tăng giá.

Trước đây, khi giá linh kiện tăng, các hãng vẫn có thể cắt giảm chi phí ở màn hình, camera hoặc thành phần khác để giữ giá bán. Tuy nhiên, chip nhớ hiện đã chiếm tỉ trọng quá lớn trong tổng chi phí sản xuất smartphone, nên gần như không còn cách nào để tiết kiệm thêm.

Điều này buộc các hãng smartphone phải lựa chọn giữa hai phương án đều không mong muốn: Tăng giá và chấp nhận doanh số giảm, hoặc giữ giá nhưng hy sinh lợi nhuận.

Theo hãng nghiên cứu thị trường công nghệ Omdia, riêng DRAM và NAND flash hiện có thể chiếm tới khoảng 60% chi phí linh kiện của smartphone dưới 400 USD, thậm chí hơn 64% với các mẫu siêu giá rẻ.

Đây là lí do phân khúc smartphone dưới 400 USD có thể chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong năm 2026. Người tiêu dùng sẽ thấy ít lựa chọn hơn, trong khi giá bán trung bình tiếp tục tăng.

Ngược lại, các mẫu smartphone cao cấp chịu tác động ít hơn vì giá chip nhớ chỉ chiếm tỉ trọng nhỏ hơn trong tổng giá bán và các hãng còn có thể điều chỉnh những linh kiện khác để bù đắp chi phí.

AI đang thay đổi toàn bộ chuỗi cung ứng chip nhớ

Khác với cuộc khủng hoảng bán dẫn giai đoạn 2020 - 2023 chủ yếu do đại dịch COVID-19 làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đợt thiếu hụt chip nhớ hiện nay xuất phát từ một nguyên nhân hoàn toàn khác.

Sự bùng nổ của AI tạo sinh khiến các hãng công nghệ như Microsoft, Google, Amazon, Meta liên tục mở rộng trung tâm dữ liệu, tiêu thụ lượng HBM (bộ nhớ băng thông cao), DRAM và NAND flash khổng lồ để phục vụ việc huấn luyện cũng như vận hành các mô hình AI.

Do HBM mang lại biên lợi nhuận cao hơn rất nhiều so với DRAM truyền thống, ba hãng chip nhớ lớn nhất thế giới là Samsung, SK Hynix và Micron Technology đã ưu tiên năng lực sản xuất cho khách hàng AI thay vì điện tử tiêu dùng. Hệ quả là nguồn cung chip nhớ dành cho smartphone và PC ngày càng eo hẹp, còn giá tiếp tục leo thang.

Đây cũng là lý do cuộc khủng hoảng hiện được nhiều chuyên gia đánh giá là mang tính cấu trúc chứ không chỉ là biến động ngắn hạn của chu kì bán dẫn.

Triển vọng chưa sáng sủa

Counterpoint Research vẫn giữ nguyên dự báo lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu sẽ giảm khoảng 14% trong cả năm 2026.

Đáng chú ý hơn, công ty nghiên cứu này cho rằng tình trạng thiếu hụt chip nhớ có khả năng kéo dài sang năm 2027, đồng nghĩa người tiêu dùng sẽ còn phải đối mặt với mặt bằng giá smartphone cao trong thời gian khá dài.

Không chỉ smartphone, nhiều thị trường điện tử tiêu dùng khác cũng bắt đầu chịu ảnh hưởng. Các hãng PC lớn như Lenovo, HP và Dell đã ghi nhận quý suy giảm đầu tiên sau hai năm tăng trưởng vì cùng nguyên nhân là giá DRAM và NAND flash tăng mạnh.

Trong ngắn hạn, Samsung và Apple sẽ chống chịu tốt nhất nhờ quy mô lớn, sức mạnh thương hiệu và khả năng thương lượng với các nhà cung cấp. Ngược lại, những hãng tập trung vào smartphone phổ thông sẽ tiếp tục chịu áp lực lớn khi người tiêu dùng ngày càng thắt chặt chi tiêu.

Nếu nguồn cung chip nhớ không sớm được cải thiện, 2026 có thể là một trong những năm khó khăn nhất của ngành smartphone kể từ khi smartphone trở thành thiết bị điện tử phổ biến trên toàn cầu.