Mạng xã hội: Một cú click có thể là vực thẳm hoặc cây cầu

Mạng xã hội ra đời như một phép màu của thời đại số, giúp kết nối con người, xóa nhòa khoảng cách địa lý, trao cho mỗi cá nhân một tiếng nói và sức lan tỏa chưa từng có. Chỉ với một chiếc điện thoại nhỏ bé, một người bình thường cũng có thể chạm đến hàng triệu trái tim, khởi xướng một phong trào, hay thay đổi số phận của một con người. Nhưng cũng chính nơi ấy, con người ta dễ dàng bộc lộ cả phần đẹp đẽ nhất lẫn phần tăm tối nhất của mình. Mạng xã hội không tự tạo ra điều tốt hay xấu, mà chính cách chúng ta sử dụng mới viết nên câu chuyện.

Giữa hai bờ vinh quang và vực thẳm ấy, tuổi trẻ Việt Nam đang phải lựa chọn mỗi ngày. Có thể bạn đang đọc những dòng này trong một buổi tối bình yên, sau một ngày mệt mỏi. Có thể bạn vừa lướt qua một bài đăng và cảm thấy bức xúc. Có thể bạn vừa gõ một bình luận và trong khoảnh khắc ấy, bạn không nghĩ rằng ở đầu bên kia màn hình, có một người đang run lên vì sợ hãi. Bài viết này không viết để lên án ai, mà dành cho tất cả chúng ta, những con người đang sống trong một thời đại mà chỉ một cú click cũng có thể cứu một mạng người, hoặc hủy hoại một cuộc đời.

Khi màn hình che khuất trái tim

Hãy thử một lần tưởng tượng: Bạn là một người mẹ có đứa con mới 18 tuổi, đang học đại học, vừa trượt một kỳ thi quan trọng. Trong lúc tuyệt vọng, con đăng lên mạng một dòng trạng thái buồn. Ngày hôm sau, hàng nghìn người bạn không quen biết ùa vào, gọi con bạn là "đồ vô dụng", "đồ thất bại", "loại người không đáng sống".

Đêm đó, con bạn khóc và thời gian sau không còn sống trên cõi đời này nữa.

Hãy thử tưởng tượng: Bạn là một người cha. Cả đời bạn làm lụng, dành dụm, mở một quán ăn nhỏ, ai đó quay clip, cắt ghép, đăng lên mạng với nội dung đầy phẫn nộ. Bạn trở thành "kẻ mất dạy" trong mắt thiên hạ. Không ai hỏi bạn câu chuyện thật sự là gì. Quán đóng cửa, vợ bạn khóc, con bạn bị bạn bè trêu chọc. Bạn ngồi trong căn nhà trống, tự hỏi: Mình đã làm gì nên tội?

Có một nghịch lý đau lòng: Càng xa cách, người ta càng dễ tàn nhẫn. Màn hình như một tấm khiên, che đi tất cả những gì thuộc về con người. Ngồi sau bàn phím, người ta không thấy đôi mắt đỏ hoe của người mẹ mất con, không nghe tiếng nấc nghẹn của cô gái bị sỉ nhục tập thể, không chứng kiến bàn tay run rẩy cầm chai thuốc ngủ và cảnh một người cha tuyệt vọng vì mất việc chỉ sau một đêm vì bài đăng bị bóp méo. Họ là những con người giống hệt bạn.

Theo UNICEF, cứ 5 trẻ em và thanh thiếu niên ở Việt Nam thì có khoảng 1 em từng là nạn nhân của bắt nạt trên môi trường mạng. UNICEF cũng cho biết 89% trẻ em Việt Nam từ 12 đến 17 tuổi sử dụng Internet, trong đó tỷ lệ ở nhóm 14-15 tuổi lên tới 93%.

Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Khoa học và Giáo dục năm 2025, khảo sát 1.582 học sinh tại 23 trường ở Thừa Thiên Huế, Bà Rịa - Vũng Tàu, Hà Nội, Đồng Nai và TP.HCM, cho thấy 25,5% học sinh tự nhận là nạn nhân của bắt nạt trực tuyến; 5,9% vừa là nạn nhân vừa là người thực hiện bắt nạt trực tuyến; 76,4% cho biết không liên quan đến bắt nạt trực tuyến.

Những con số ấy không chỉ là thống kê. Đằng sau mỗi con số là một cuộc đời, một gia đình, một tương lai có thể đã bị hủy hoại chỉ vì vài dòng bình luận vô tâm.

Ảo giác quyền lực và bóng tối

Đám đông trên mạng xã hội đôi khi tạo ra một cảm giác quyền lực rất lớn. Chỉ với vài bình luận, lượt chia sẻ hoặc một đoạn video lan truyền, nhiều người có thể tin rằng mình đang đứng về phía công lý và đang “thay trời hành đạo”. Song liệu có thể gọi đó là công lý khi một người bị phán xét chỉ dựa trên đoạn clip cắt ghép, một câu chuyện một chiều hoặc những thông tin chưa được kiểm chứng?

Đằng sau mỗi sự việc thường có nhiều góc nhìn và không phải thông tin nào đang lan truyền trên mạng cũng phản ánh đầy đủ sự thật. Thế nhưng, những nội dung gây sốc thường được chú ý trước, trong khi người bị chỉ trích có thể không có cơ hội giải thích. Một khi làn sóng công kích hình thành, danh dự và cuộc sống của một người có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng chỉ trong thời gian rất ngắn. Đáng nói hơn, những tổn thương về tinh thần đôi khi không biến mất ngay cả khi sự việc đã lắng xuống.

Đáng lo ngại hơn là những người cố tình biến nỗi đau thành công cụ kiếm tiền. Họ hiểu rằng tranh cãi có thể tạo lượt xem, sự phẫn nộ có thể kéo theo tương tác và tương tác có thể mang lại doanh thu. Vì vậy, đời tư, những sai lầm trong quá khứ hoặc những câu chuyện gia đình của người khác có thể bị khai thác để thu hút sự chú ý, thay vì được nhìn nhận với sự thận trọng và tôn trọng. Một vụ việc đau lòng có thể bị biến thành nội dung câu kéo người xem, còn một cuộc tranh cãi có thể trở thành cơ hội để tăng lượng người theo dõi.

Trong những trường hợp như vậy, đám đông đôi khi tưởng rằng mình đang tham gia vào một cuộc tranh luận để bảo vệ lẽ phải, nhưng thực tế lại có thể vô tình giúp nội dung gây tranh cãi tiếp tục lan rộng. Mỗi lượt xem, bình luận và chia sẻ đều có thể khiến câu chuyện đi xa hơn, ngay cả khi người dùng không có ý định gây tổn hại cho nạn nhân.

Vì thế, điều quan trọng không phải lúc nào cũng là lên tiếng thật nhanh, mà là lên tiếng đúng lúc và có trách nhiệm. Khi chứng kiến một người bị công kích hoặc bắt nạt trên mạng, chúng ta có thể báo cáo nội dung vi phạm, bảo vệ nạn nhân, cung cấp thông tin chính xác hoặc đơn giản là không tiếp tục chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng. Đôi khi, một bình luận đúng lúc có thể giúp người đang bị tổn thương cảm thấy mình không đơn độc. Nhưng trong những trường hợp chưa rõ sự thật, im lặng để kiểm chứng thông tin cũng tốt hơn là vội vàng phán xét.

Trên mạng xã hội, mỗi người đều có quyền bày tỏ ý kiến, nhưng quyền đó đi cùng trách nhiệm với những gì mình nói và chia sẻ. Đừng để sức mạnh của đám đông biến thành áp lực khiến một người phải chịu thêm tổn thương chỉ vì câu chuyện chưa được kiểm chứng.

Không gian mạng không phải vùng vô pháp

Thời gian qua, nhiều đối tượng lợi dụng mạng xã hội để công kích, bôi nhọ, xuyên tạc đã bị khởi tố, bắt tạm giam, Gần đây, Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố, bắt tạm giam Hoàng Quốc Minh, chủ tài khoản TikTok Minh Sầm Sơn, để điều tra về hành vi đưa lên mạng máy tính, mạng viễn thông những thông tin trái với quy định của pháp luật. Theo cơ quan công an, Minh tổ chức các màn thách đấu, đăng tải nội dung mang tính bạo lực và sử dụng hành vi tự gây sát thương để thu hút người xem, quà tặng và tiền.

Mỗi hành vi, mỗi phát ngôn, mỗi nội dung đăng tải đều có thể dẫn đến hậu quả pháp lý và đạo đức. Khi việc sử dụng mạng xã hội chuyển thành hành vi xúc phạm danh dự, vu khống, đưa thông tin sai sự thật hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Thanh niên Việt Nam chọn viết lại câu chuyện

Nhưng mạng xã hội không chỉ có mặt tối. Giữa những vụ bắt nạt, công kích và những cuộc “phán xét” trên mạng, vẫn có rất nhiều câu chuyện khiến chúng ta tin vào sự tử tế, đặc biệt là ở người trẻ Việt Nam. Trong nhiều năm qua, không ít bạn trẻ đã biến sự nhiệt huyết và mong muốn đóng góp của mình thành những việc làm cụ thể cho cộng đồng. Từ những cá nhân có cùng mong muốn giúp đỡ người khác, nhiều nhóm, câu lạc bộ và hoạt động thiện nguyện đã ra đời. Họ tìm đến người nghèo, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người già neo đơn, người bệnh và đồng bào ở vùng sâu, vùng xa. Những gì họ trao đi không chỉ là tiền bạc hay nhu yếu phẩm, mà còn là sự sẻ chia, động viên và niềm tin.

Đáng chú ý, mạng xã hội đang trở thành một công cụ giúp những việc làm tốt lan tỏa nhanh hơn. Các nhóm thiện nguyện có thể kết nối người cần giúp đỡ với những người sẵn sàng hỗ trợ, từ việc quyên góp nhu yếu phẩm cho đồng bào vùng lũ đến gây quỹ chữa bệnh cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Nhiều bạn trẻ cũng sử dụng TikTok, YouTube và các nền tảng khác để giới thiệu văn hóa Việt Nam, chia sẻ kiến thức, dạy ngoại ngữ miễn phí hoặc cảnh báo cộng đồng về những thủ đoạn lừa đảo trên mạng.

Điều đáng quý là họ không chờ người khác bắt đầu. Từ một cá nhân, một nhóm nhỏ có thể tập hợp thêm nhiều người cùng chung mục tiêu; từ một hành động tử tế, những hành động tương tự có thể tiếp tục được lan tỏa. Khi được sử dụng đúng cách, mạng xã hội không chỉ là nơi để chia sẻ thông tin, mà còn có thể trở thành cầu nối giúp con người đến gần nhau hơn và biến lòng tốt của từng cá nhân thành sức mạnh của cộng đồng.

Một cú click - hai số phận

Chúng ta đang sống trong thời đại mà chỉ một cú click cũng có thể làm tổn thương một người, nhưng cũng có thể giúp đỡ và mang lại điều tốt đẹp cho người khác. Mỗi bình luận có thể là một viên gạch xây hoặc một hòn đá ném. Mỗi lượt chia sẻ có thể là một ngọn đèn hoặc một que diêm đốt cháy một cuộc đời. Mạng xã hội không tự nó tạo ra điều tốt hay điều xấu.

Chính chúng ta, những con người đang cầm trên tay chiếc điện thoại mới là người viết nên câu chuyện. Hãy để mạng xã hội trở thành cây cầu nối những trái tim, chứ không phải vực thẳm chia rẽ con người.

Hãy để mỗi bình luận của bạn là một món quà, chứ không phải vết thương. Mỗi người trẻ sống đẹp hơn một chút, xã hội sẽ tốt đẹp hơn một chút. Đừng để mạng xã hội biến ta thành những kẻ vô cảm với nỗi đau của đồng loại. Đừng để ảo giác quyền lực đám đông che mờ lương tâm. Đừng để những cú click vô tình trở thành nhát dao kết liễu một cuộc đời.

Hãy dùng mạng xã hội để cứu người để xây dựng và kết nối, chứ không phải để chia rẽ. Trên hết, hãy nhớ rằng: Đằng sau mỗi màn hình là một trái tim đang đập, một sinh mệnh đáng được tôn trọng, một con người giống như chính chúng ta.

Cần có sự chung tay của xã hội

Với gia đình và nhà trường, hãy giáo dục con trẻ về văn hóa ứng xử trên mạng từ sớm, trang bị cho các em kỹ năng nhận diện tin giả, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng phó với khủng hoảng truyền thông.

Kỹ năng số không chỉ là biết dùng máy tính, mà còn là biết dùng mạng xã hội một cách có trách nhiệm. Với các nền tảng mạng xã hội, cần siết chặt thuật toán, không ưu tiên nội dung gây phẫn nộ, đồng thời có cơ chế kiểm duyệt và cảnh báo hiệu quả hơn.

Với cơ quan chức năng, bên cạnh việc xử lý nghiêm các vi phạm, cần có cơ chế bảo vệ và hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân, để họ không phải đơn độc đối mặt bão dư luận.

Với những người có sức ảnh hưởng, người nổi tiếng, hãy nhớ rằng mỗi phát ngôn của bạn có thể tạo ra làn sóng cứu người cũng có thể hại người. Nếu bạn đã từng lỡ tay, hãy bắt đầu lại từ hôm nay.

Tuổi trẻ chỉ có một lần. Hãy sống sao cho những năm tháng đẹp nhất ấy không chỉ là những năm tháng của riêng mình, mà trở thành những năm tháng có ích cho con người, cho cộng đồng và cho Tổ quốc. Bởi lẽ, mạng xã hội rồi sẽ thay đổi, nền tảng rồi sẽ lỗi thời, nhưng những gì chúng ta gieo xuống hôm nay, lòng tốt, sự tử tế và trách nhiệm, sẽ còn mãi với thời gian.