'Mắt thần canh giữ trời': Sức mạnh hệ thống radar Việt Nam
Việt Nam đang phát triển mạng radar cảnh giới và dẫn đường tên lửa đa tầng, kết hợp công nghệ nội địa và nhập khẩu, tạo "lá chắn" vững chắc bảo vệ vùng trời Tổ quốc.
Từ những “mắt thần” đầu tiên
Trong các hệ thống phòng không hiện đại, radar không chỉ đóng vai trò thiết bị cảnh giới mà còn là “người dẫn đường” quyết định sự thành bại của đòn đánh.
Ở Việt Nam, quá trình hiện đại hóa lực lượng phòng không - không quân những năm gần đây không thể thiếu sự phát triển của các loại radar đa nhiệm, đặc biệt là các radar đảm nhiệm vai trò cảnh giới và dẫn đường tên lửa.
Từ các đài radar cổ điển thời Liên Xô đến những sản phẩm công nghệ cao do Việt Nam tự nghiên cứu và chế tạo, hệ thống “mắt thần” của Việt Nam đang từng bước hoàn thiện theo hướng đa lớp, đa năng, đáp ứng yêu cầu chiến tranh công nghệ cao.
Trong nhiều thập niên, Việt Nam vận hành các radar nhập khẩu như P-18, P-19, PRV-11 hay 36D6 để cảnh giới và phối hợp với các tổ hợp tên lửa S-75, S-125, sau này là S-300PMU-1.
Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu tác chiến hiện đại, Việt Nam đã triển khai chiến lược kết hợp: Tiếp tục khai thác hiệu quả các đài radar cũ, đồng thời đầu tư mạnh mẽ vào radar thế hệ mới, cả nhập khẩu và nội địa hóa.
Trọng tâm của chiến lược này là hình thành mạng radar đa tầng: từ các radar tầm xa hoạt động ở băng VHF phát hiện mục tiêu tàng hình, đến các radar băng S và X cho khả năng bám sát, chỉ thị mục tiêu và dẫn đường cho tên lửa.
Tất cả đều được tích hợp vào hệ thống chỉ huy - điều khiển - thông tin - trinh sát (C4ISR), tạo thành một mạng lưới phòng không thống nhất.
Tự chủ công nghệ với các radar nội địa
Trong những năm gần đây, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đã vươn lên trở thành đơn vị nòng cốt trong nghiên cứu, phát triển các đài radar nội địa.
Tại Triển lãm Quốc phòng 2022 và 2024, Viettel đã giới thiệu nhiều mẫu radar mới, trong đó có các sản phẩm phục vụ trực tiếp cho tác chiến tên lửa.
Một trong những đài radar tiêu biểu là VRS-MCX, radar băng X đa nhiệm, có thể triển khai cơ động và tích hợp vào tổ hợp tên lửa phòng thủ bờ VCM-01 (Trường Sơn).
Radar này có khả năng phát hiện, theo dõi và cung cấp thông tin mục tiêu cho tên lửa hành trình Sông Hồng - dòng tên lửa do Việt Nam nghiên cứu chế tạo.
Theo giới thiệu từ Viettel và các nguồn chính thống, VRS-MCX có thể hoạt động trong điều kiện bị gây nhiễu mạnh, tích hợp dữ liệu vào hệ thống tác chiến điện tử, cho phép dẫn đường tên lửa với độ chính xác cao.
Bên cạnh đó, radar VRS-2DM – hoạt động ở sóng mét – cũng là sản phẩm nổi bật, đóng vai trò cảnh giới tầm trung và cung cấp dữ liệu mục tiêu cho các tổ hợp tên lửa phòng không.
Đây là dòng radar được thiết kế để phát hiện cả các mục tiêu có diện tích phản xạ radar thấp (tàng hình), rất phù hợp với yêu cầu chiến trường hiện đại.
Khai thác tinh hoa công nghệ thế giới: ELM-2288ER và Nebo-UE
Cùng với các đài radar nội địa, Việt Nam cũng nhập khẩu và khai thác hiệu quả một số loại radar hiện đại từ các đối tác uy tín.
Radar ELM-2288ER của Israel là một trong những đài radar 3D băng S tiên tiến nhất khu vực, với khả năng phát hiện máy bay chiến đấu ở khoảng cách 420 - 480km.
Radar này được trang bị hệ thống chống gây nhiễu chủ động (ECCM), khả năng phân tích mục tiêu tự động, và có thể cung cấp thông tin trực tiếp cho các tổ hợp tên lửa phòng không tầm xa như S-300PMU-1 hoặc các hệ thống nội địa hóa.
Trong khi đó, radar Nebo-UE (55Zh6UE) của Nga hoạt động ở băng VHF, vốn được coi là khắc tinh của các máy bay tàng hình, cũng đã được Việt Nam đưa vào biên chế.
Với tầm phát hiện mục tiêu lên tới 600km, Nebo-UE đóng vai trò là lớp cảnh giới tầm xa trong mạng radar đa tầng, đồng thời là nguồn cấp dữ liệu cho các hệ thống chỉ huy điều khiển hỏa lực.
Đáng lưu ý, các radar cảnh giới không hoạt động độc lập mà được tích hợp vào hệ thống tác chiến tổng thể. Trong đó, radar đảm nhận các vai trò:
- Cảnh giới sớm (ví dụ: Nebo-UE, VRS-2DM).
- Chỉ thị mục tiêu (ví dụ: VRS-MCX, ELM-2288ER).
- Dẫn đường cho tên lửa (trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua hệ thống điều khiển hỏa lực).
Việc tích hợp nhiều loại radar với dải tần khác nhau giúp tạo ra “lưới mắt thần” đa chiều, có khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu trong mọi điều kiện: bay thấp, bay cao, có hoặc không có tàng hình, kể cả trong môi trường nhiễu điện tử mạnh.
Đánh giá từ giới chuyên gia và truyền thông quốc tế
Trang thông tin quốc phòng quốc tế như Defense Industry of Vietnam và các mục "Vietnamese Military Equipment" trên Wikipedia đã nhiều lần nhấn mạnh ấn tượng với sự phát triển nhanh chóng của các loại radar tại Việt Nam.
Đặc biệt, hệ thống radar nội địa như VRS-MCX, VRS-2DM được đánh giá là "có tính năng tiệm cận các đài radar chiến thuật hiện đại trên thế giới", trong khi việc khai thác tốt các radar như Nebo-UE hay ELM-2288ER giúp nâng cao năng lực phòng không từ xa, chống lại các cuộc tập kích đường không công nghệ cao.
Có thể nói, Việt Nam hiện nay đã hình thành mạng lưới radar cảnh giới và dẫn đường tên lửa đa lớp, có sự kết hợp hài hòa giữa nội địa hóa và hội nhập công nghệ.
Với các sản phẩm như VRS-MCX, VRS-2DM cùng việc khai thác hiệu quả Nebo-UE, ELM-2288ER, hệ thống “mắt thần” của Việt Nam không chỉ cảnh giới vùng trời tổ quốc, mà còn là nền tảng vững chắc cho mọi đòn đánh chính xác của lực lượng phòng không hiện đại.