Mô hình mã nguồn mở có thể làm vỡ bong bóng AI

Mark Surman ngày càng nghĩ rằng các mô hình AI (trí tuệ nhân tạo) mã nguồn mở có thể chính là “cái kim” làm vỡ bong bóng đó.

Mark Surman là nhà hoạt động cho internet mở và công nghệ có trách nhiệm, đồng thời là Chủ tịch Mozilla Foundation - tổ chức phi lợi nhuận phía sau trình duyệt web Firefox và nhiều chương trình thúc đẩy internet công bằng, minh bạch, an toàn cho mọi người.

Hiện nay, các công ty AI được định giá rất cao vì nhiều người tin rằng họ có lợi thế độc quyền bền vững, nghĩa là chỉ vài tên tuổi mới có khả năng xây dựng các mô hình AI tiên tiến nhất và kiếm được lợi nhuận lớn từ đó.

Thế nhưng, nếu các mô hình AI mã nguồn mở có thể đạt hiệu năng tương đương sản phẩm nguồn đóng với chi phí sử dụng chỉ bằng một phần nhỏ thì giả định đó sẽ sụp đổ. Hãy nghĩ đến hàng tỉ USD vốn đầu tư mạo hiểm đổ vào hai công ty khởi nghiệp AI hàng đầu Mỹ là OpenAI và Anthropic, hay khoản đầu tư nội bộ khổng lồ của Google, Meta Platforms, Microsoft cho AI. Nếu thị trường nhận ra rằng mô hình nguồn đóng có thể hữu ích cho nghiên cứu tiên tiến, nhưng lại không cần thiết cho phần lớn các ứng dụng AI, thì định giá các công ty này sẽ lao dốc.

Một nghiên cứu gần đây của nhà kinh tế học Frank Nagle (Viện Công nghệ Massachusetts, Mỹ) cho thấy rõ các mô hình AI mở đã trở nên tốt đến mức nào. Trung bình, chúng có chi phí sử dụng rẻ hơn tới 6 lần so với các mô hình AI nguồn đóng tương đương.

Khoảng cách về hiệu năng đã được thu hẹp đáng kể chỉ trong vài tháng sau mỗi lần mô hình AI nguồn đóng mới ra mắt. Tốc độ của chu kỳ mô hình AI mở bắt kịp sản phẩm nguồn nguồn đóng đang nhanh hơn.

Theo Mark Surman, Nếu các công ty và người dùng bắt đầu lựa chọn các mô hình AI dựa trên cả giá cả và hiệu suất thay vì chỉ chạy theo những sản phẩm đắt đỏ, họ có thể tiết kiệm được từ 20 đến 48 tỉ USD mỗi năm. Đây là con số khổng lồ, tương đương với ngân sách hàng năm của nhiều quốc gia nhỏ, cho thấy tiềm năng to lớn của mô hình AI mở. Điều này cũng chứng minh rằng việc áp dụng các mô hình AI mở không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tăng hiệu quả và khả năng tiếp cận công nghệ cho nhiều doanh nghiệp, từ công ty khởi nghiệp nhỏ đến các tập đoàn lớn.

Với AI mở, các nhà phát triển có thể nhanh chóng thử nghiệm, tinh chỉnh và triển khai ứng dụng mà không bị phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng đắt tiền, từ đó thúc đẩy sự sáng tạo và cạnh tranh lành mạnh trên thị trường AI toàn cầu.

Trung Quốc dẫn đầu trong lĩnh vực AI mở

Cả OpenAI và Google đều phát triển mô hình AI mở, miễn phí sử dụng và tương đối linh hoạt. Tuy nhiên, đây chỉ là dự án phụ của họ và chưa được đầu tư mạnh, nên khó có thể chiếm thị phần lớn nếu không được chú trọng hơn.

Dẫn đầu trong lĩnh vực AI mở hiện nay lại là các công ty Trung Quốc. Các mô hình AI mở của DeepSeek và Alibaba thường xuyên đạt thành tích cao trên những bảng xếp hạng phổ biến.

Theo một nghiên cứu gần đây của Viện Công nghệ Massachusetts và nền tảng dành cho lập trình viên Hugging Face, thị phần của các mô hình AI mở từ Google, Meta Platforms và OpenAI giảm mạnh, trong khi mức độ sử dụng sản phẩm DeepSeek và Qwen của Alibaba tăng vọt.

Vài công ty và phòng thí nghiệm AI phương Tây đang bám sát phía sau Trung Quốc.

Công ty khởi nghiệp Mistral (Pháp) đã phát hành toàn bộ mô hình AI mới của mình dưới dạng mã nguồn mở. Trong đó, Mistral Large 3 xếp vị trí thứ hai trong nhóm các mô hình AI mã nguồn mở không suy luận trên bảng xếp hạng LMArena, chỉ kém các đối thủ Trung Quốc một khoảng ngắn.

Phòng thí nghiệm Ai2 (Mỹ) gần đây đã công bố loạt mô hình Olmo mới theo đúng nghĩa “mở hoàn toàn”, tức là mọi bước trong chu trình phát triển đều được công khai, từ dữ liệu huấn luyện nền tảng cho tới các tham số quyết định kết quả. Điều đó giúp các nhà phát triển xây dựng ứng dụng và dịch vụ AI dễ dàng hơn.

Điều đáng chú ý và đáng lo ngại là một số chính phủ đang có xu hướng đầu tư những khoản khổng lồ vào mô hình AI nguồn đóng. Các quốc gia châu Âu hay cả Canada nói rất nhiều về chủ quyền công nghệ và việc dùng AI để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thế nhưng, họ dường như đang bỏ qua thực tế rằng, nếu nghiêng về mô hình AI mã nguồn mở, họ có thể đạt được các mục tiêu đó nhanh hơn và rẻ hơn so với việc hậu thuẫn cho các hãng công nghệ lớn.

Quan trọng hơn, việc các chính phủ có tích hợp mô hình AI mã nguồn mở vào kế hoạch của mình không, có thể trở thành yếu tố then chốt quyết định họ sẽ là người thắng hay thua trong cuộc đua AI về dài hạn.

Sự kiện lớn thay đổi thị trường AI có thể đến sớm. Khi công ty lớn tuyên bố chuyển từ mô hình AI nguồn đóng sang sản phẩm mở, hoặc một ứng dụng nổi tiếng được xây dựng trên mô hình mở thực sự, các nhà đầu tư sẽ nhận ra cuộc chơi đã thay đổi.

Câu hỏi tiếp theo là ai sẽ là người chiến thắng khi bong bóng AI vỡ? Nếu lấy sự sụp đổ của bong bóng dotcom làm bài học, đó có thể là những nhà sáng tạo mô hình AI mã nguồn mở. Ví dụ, Linux, hệ điều hành miễn phí và mã nguồn mở hiện vận hành 90% hạ tầng đám mây công cộng, đã chứng tỏ sức bền sau khủng hoảng dotcom. Điều này có thể lặp lại trong thế giới AI ngày nay. Những công ty AI được định giá thấp hiện nay có thể sở hữu tiềm năng tăng trưởng rất lớn trong tương lai.