Mở từng lớp đất ở Công viên Lê Thị Riêng, tìm lại tên cho 29 liệt sĩ

Sáng 11/7, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, dẫn đầu đoàn công tác đến dâng hoa, dâng hương và kiểm tra việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP.HCM.

Chuyến kiểm tra diễn ra sau khi lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện thêm 13 bộ hài cốt và 8 bộ di vật trong ngày 10/7, nâng tổng số hài cốt được tìm thấy tại khu vực A, phía sau nhà truyền thống, lên 29 bộ. Báo cáo sáng 11/7 cho biết 13 trong số 29 hài cốt có di vật đi kèm.

Một trường hợp đã xuất hiện manh mối về danh tính. Hài cốt mang mã số 2 được xác định có liên quan đến liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, đơn vị 962. Sau khi giải mã ký hiệu và đối chiếu tư liệu, lực lượng chức năng xác minh đây là chiến sĩ Đại đội 2, Tiểu đoàn 1 Long An, đơn vị tham gia chiến đấu trong đợt đầu Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Mẫu ADN của hài cốt đã được đưa đi xét nghiệm. Bộ Tư lệnh TP.HCM phối hợp với cơ quan chức năng tại Tây Ninh xác minh thân nhân và lấy mẫu đối chứng. Kết quả dự kiến có sau khoảng ba tuần. Việc giám định sẽ giúp khẳng định danh tính bằng chứng cứ khoa học, thay vì chỉ dựa vào tên, ký hiệu hoặc di vật tại hiện trường.

29 hài cốt liệt sĩ và những manh mối dưới hai lớp đất

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, cho biết bên dưới rãnh mộ có hai lớp hài cốt. Nhận định ban đầu cho thấy lớp phía trên chủ yếu là các liệt sĩ thuộc lực lượng Quân giải phóng, trong đó có những đơn vị chủ lực tham gia đợt đầu Xuân Mậu Thân 1968.

Lớp phía dưới được nhận định có thể là hài cốt các chiến sĩ Biệt động Sài Gòn. Tư liệu lịch sử và di vật đang được đối chiếu để làm rõ khả năng họ từng tham gia những trận đánh vào cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn trước đây. Đây chưa phải kết luận cuối cùng.

Rãnh khai quật đầu tiên đang được mở rộng với chiều dài khoảng 50 mét, rộng 3 mét và sâu khoảng 3,5 mét. Ngoài rãnh này, lực lượng chức năng còn xác định hai rãnh mộ khác. Việc tìm kiếm được thực hiện bằng phương pháp bóc tách từng lớp đất, hạn chế nguy cơ bỏ sót hoặc làm xáo trộn vị trí hài cốt.

Di vật được phát hiện gồm dép cao su, bút máy, chìa khóa, khăn quàng cổ, nhẫn, dây chuyền vàng hình mỏ neo, chai dầu gió, gương và dây dù. Một số hiện vật còn khá nguyên vẹn sau gần 60 năm, tạo thêm đầu mối phục vụ xác minh.

Những ký hiệu, chữ khắc, đặc điểm cá nhân hoặc nhóm hiện vật đi cùng một hài cốt có thể trở thành manh mối xác định người đã khuất. Tuy nhiên, di vật chỉ là một phần của hồ sơ. Kết luận danh tính phải dựa trên tư liệu lịch sử, thông tin đơn vị, lời kể nhân chứng, hồ sơ thân nhân và kết quả giám định ADN.

Ngay sau khi được tìm thấy, hài cốt được vệ sinh, lấy mẫu sinh phẩm và tạo mã định danh. Mẫu xét nghiệm ưu tiên răng còn nguyên vẹn hoặc phần xương có mật độ chắc. Với những trường hợp đã phân hủy mạnh, phần đất tại vị trí nghi có hài cốt vẫn được thu gom để tìm vật chất sinh học phục vụ giám định.

Mở rộng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, không để mất thêm manh mối

Đoàn công tác dâng hương tại Bia tưởng niệm cố Tổng Bí thư Trần Phú, nhà bia tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ Xuân Mậu Thân 1968, nơi thờ Anh hùng liệt sĩ Lê Thị Riêng và nhà quàn hài cốt.

Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa nhấn mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ là nhiệm vụ thiêng liêng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Ông yêu cầu công việc được thực hiện bằng kinh nghiệm, trách nhiệm và trái tim người lính, bởi phía sau mỗi mẫu xương, di vật là mong mỏi của một gia đình.

Đến ngày 9/7, tổng số hài cốt được tìm thấy là 16. Riêng ngày 10/7, lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện thêm 13 bộ, đưa tổng số lên 29. Việc nhiều hài cốt nằm ở hai lớp, có vị trí xếp chồng trong cùng khu vực, phù hợp với thông tin về một nơi chôn cất tập thể sau những trận đánh ác liệt năm 1968.

Khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ là tìm đủ hài cốt, mà còn là trả lại tên cho từng liệt sĩ. Sau gần 60 năm, nhiều mẫu xương đã phân hủy, hồ sơ chiến trường thiếu hoặc không còn đầy đủ, thân nhân trực hệ có thể đã qua đời. Vì vậy, xây dựng dữ liệu ADN thân nhân các liệt sĩ thuộc Tiểu đoàn 1 Long An và những đơn vị liên quan là hướng đối chứng cần thiết.

Bộ Tư lệnh TP.HCM đã đề xuất lấy mẫu ADN của thân nhân các liệt sĩ thuộc Tiểu đoàn 1 Long An, tập trung vào giai đoạn 1965 đến 1968. Khi dữ liệu hài cốt và dữ liệu thân nhân được kết nối, cơ hội xác định danh tính sẽ cao hơn, đồng thời giảm nguy cơ bỏ lỡ những manh mối chỉ còn tồn tại rời rạc trong hồ sơ hoặc ký ức nhân chứng.

Việc mở rộng tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng vì thế không dừng ở số lượng hài cốt được cất bốc. Mỗi rãnh đất cần được ghi nhận vị trí, độ sâu, liên quan giữa các hài cốt và di vật kèm theo. Mỗi mẫu sinh phẩm phải được mã hóa, bảo quản và đối chiếu chặt chẽ. Sai sót ở một khâu có thể làm mất cơ hội xác định danh tính sau này.

Cuộc tìm kiếm đang đưa những người đã hy sinh trở về khỏi lớp đất sâu, nhưng hành trình chỉ thực sự trọn vẹn khi từng liệt sĩ được xác định danh tính.