Mong Quốc hội không còn phải dành một phút tưởng niệm đồng bào
Trong khoảnh khắc Quốc hội sáng 24.11 dành phút tưởng niệm đồng bào tử vong vì mưa lũ, yêu cầu siết chặt cảnh báo và ứng phó một lần nữa được đặt ra như ưu tiên cấp thiết.
Sáng 24.11, trước phiên thảo luận dự án Luật Sở hữu trí tuệ, Quốc hội đã dành 1 phút mặc niệm đồng bào tử vong do thiên tai và kêu gọi ủng hộ người dân vùng lũ. Nghi thức trang trọng này không chỉ thể hiện sự sẻ chia, mà còn gửi đi thông điệp rõ ràng rằng an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân đang được đặt vào vị trí ưu tiên trong thảo luận chính sách. Khi cơ quan lập pháp cao nhất dành thời gian tưởng niệm và kêu gọi hỗ trợ, điều đó cho thấy những mất mát vừa qua đã được nhìn nhận với mức độ nghiêm túc cần thiết.
Ngay sau nghi thức, Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến phát biểu rằng những thiệt hại là rất nặng nề, để lại nỗi đau thương lớn cho nhân dân và các địa phương vùng thiên tai. Ông nhấn mạnh rằng bão lũ rồi sẽ qua, nhưng nghĩa đồng bào và truyền thống lá lành đùm lá rách sẽ luôn ở lại như một giá trị nâng đỡ trong thời điểm khó khăn nhất. Phát biểu này không chỉ là lời chia sẻ, mà còn đặt ra yêu cầu nhìn thẳng vào nguyên nhân khiến thiệt hại tăng cao để tránh lặp lại những mất mát tương tự.
Để sự sẻ chia của các đại biểu Quốc hội không chỉ dừng lại ở một phút mặc niệm, vấn đề này cần được đưa ngay lên bàn nghị sự trong chính phiên họp lần này, với các yêu cầu cụ thể và đủ mạnh để tìm ra những giải pháp bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân trong các đợt mưa lũ tiếp theo.
Theo thống kê chưa đầy đủ, đợt mưa lũ giữa tháng 11 đã khiến 91 người tử vong, 11 người mất tích và 41 người bị thương. Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng và Gia Lai là những địa phương chịu thiệt hại nặng nề nhất. Hàng trăm khu dân cư ngập sâu, giao thông bị chia cắt, nhiều công trình dân sinh và hạ tầng thiết yếu bị phá hủy. Thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 13.000 tỉ đồng. Nhưng trên hết vẫn là tính mạng của người dân - những mất mát không gì bù đắp được.
Những con số thiệt hại ấy đòi hỏi Quốc hội phải nhìn rõ phần trách nhiệm của bộ máy quản lý trong việc để tổn thất vượt quá khả năng chịu đựng của người dân. Một khi đã có sinh mạng mất đi trong mưa lũ, chính quyền không thể đứng ngoài trách nhiệm, bởi bảo đảm an toàn cho dân trước thiên tai là nhiệm vụ hàng đầu chính quyền các cấp.
Theo số liệu từ các địa phương và cơ quan chuyên môn, hồ Sông Ba Hạ ở Nam Trung Bộ có lúc xả đến 16.100 mét khối mỗi giây. Tại Lâm Đồng, hồ Đơn Dương xả khoảng 1.400 mét khối mỗi giây, trong khi hồ Đại Ninh có thời điểm nâng lưu lượng xả lên đến 2.100 mét khối mỗi giây để bảo đảm an toàn công trình. Khi những lưu lượng xả lớn như vậy rơi đúng lúc mưa kéo dài, vùng hạ du không có đủ thời gian để chuẩn bị và hậu quả là những khu vực trũng thấp bị ngập sâu chỉ trong thời gian ngắn.
Nhiều năm trở lại đây, các địa phương miền Trung và Tây Nguyên liên tục ghi nhận những sự cố tương tự. Năm 2021, thủy điện Sông Ba Hạ xả tới 9 nghìn mét khối mỗi giây, gây ngập sâu bất thường tại Phú Yên và buộc địa phương yêu cầu kiểm điểm trách nhiệm chủ hồ. Năm 2024, Lâm Đồng trải qua đợt lũ lớn khi hồ Đại Ninh và hồ Đơn Dương đồng thời xả lượng nước đáng kể trong mưa kéo dài, khiến nhiều khu vực ở Đức Trọng và Lâm Hà bị ngập trên diện rộng.
Các sự việc liên tiếp trong nhiều năm qua cho thấy những thiệt hại mà người dân hạ du phải gánh chịu trong trận lũ vừa qua không phải là điều bất ngờ. Những gì xảy ra lần này đã từng xuất hiện trước đó, với cùng những vấn đề dai dẳng như vận hành hồ chứa thiếu đồng bộ, thông tin không đến kịp người dân và sự phối hợp giữa các cấp còn chậm. Khi những điểm yếu từng bộc lộ trong các đợt lũ trước không được khắc phục một cách triệt để, việc hậu quả tiếp tục lặp lại là điều khó tránh khỏi.
Là một cử tri, tôi mong muốn Quốc hội không chỉ ghi nhận thiệt hại. Quốc hội cần làm rõ trách nhiệm của bộ máy quản lý trong việc để xảy ra những tổn thất nặng nề ấy. Khi có người thiệt mạng trong mưa lũ, trách nhiệm đầu tiên không phải do trời, mà thuộc về chính quyền.
Trước những tổn thất nặng nề của người dân, mỗi đại biểu Quốc hội cần phát huy đầy đủ vai trò giám sát, không chỉ dừng ở một phút tưởng niệm mà phải yêu cầu các bộ ngành và địa phương giải trình rõ ràng về công tác dự báo, cảnh báo, vận hành hồ chứa và tổ chức ứng phó. Quốc hội cần xem xét mức độ phù hợp giữa phương án vận hành và diễn biến thực tế, đánh giá trách nhiệm trong việc truyền đạt thông tin cho người dân vùng hạ du và làm rõ những khâu không hoàn thành nhiệm vụ. Vì sao đã có dự báo mưa tới 600-800mm mà các hồ không có phương án xả lũ sớm hơn, người dân không được sơ tán hay chí ít là nhắc nhở trước vài ngày?
Vì sao khi cần "làm sạch dữ liệu" thì cán bộ đến gõ cửa từng nhà, mà trước khi xả lũ thì không?
Giám sát không thể chỉ dừng ở việc xem xét hậu quả mà phải trở thành cơ chế chủ động ngăn ngừa rủi ro. Quốc hội cần thúc đẩy việc xây dựng hệ thống công khai dữ liệu thủy văn theo thời gian thực, buộc các hồ chứa chia sẻ đầy đủ thông tin vận hành với chính quyền địa phương. Chỉ khi trách nhiệm được xác lập minh bạch và cơ chế giám sát được thực thi nghiêm túc, những tổn thất tương tự đợt lũ vừa qua mới có thể không tiếp tục lặp lại.
Cần rà soát lại quy hoạch thủy điện, quy hoạch đô thị và dân cư. Nơi cư trú của người dân đã là nơi đủ an toàn chưa? Có những câu hỏi về khu đô thị lấn cửa sông Ba. Quốc hội hãy yêu cầu rà soát toàn diện quy hoạch ven sông, hành lang thoát lũ và xử lý dứt điểm tình trạng lấn chiếm bãi bồi, vốn là nguyên nhân khiến nhiều đô thị ngập sâu bất thường mỗi mùa mưa. Một cơ chế giám sát đúng nghĩa là cơ chế buộc mọi chủ thể vận hành phải chịu trách nhiệm từ trước, chứ không phải chỉ sau khi sự cố xảy ra.
Một phút mặc niệm của Quốc hội là để tưởng nhớ những mất mát đã xảy ra, nhưng điều quyết định nằm ở hành động tiếp theo.
Không ai có thể ngăn được mưa lũ, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể ngăn những mất mát không đáng có nếu nghĩa vụ bảo vệ dân được thực thi bằng hành động. Xin đừng để một phút tưởng niệm dành cho đồng bào thiệt mạng vì lũ lụt trở thành nghi thức lặp lại trong những mùa mưa lũ tiếp theo.
