Mỹ chi gần 3 tỉ USD cho hệ thống chống UAV sau 'cú sốc drone' trên chiến trường?
Lục quân Mỹ đang chuẩn bị khoản đầu tư gần 3 tỉ USD để tăng cường năng lực chống UAV cỡ nhỏ, trong bối cảnh drone giá rẻ đã trở thành mối đe dọa lớn trên chiến trường hiện đại.
Theo Army Recognition, khoản ngân sách tài khóa 2027 này gồm khoảng 1,9 tỉ USD cho các hệ thống chống UAV cỡ nhỏ và gần 1 tỉ USD cho mua sắm trang bị. Mục tiêu là giúp lực lượng mặt đất phát hiện, theo dõi, gây nhiễu hoặc tiêu diệt UAV đối phương trước khi chúng tấn công binh sĩ, sở chỉ huy, xe chiến đấu, kho đạn hay hạ tầng quan trọng.
Bài học từ Ukraine và Trung Đông
Động thái này cho thấy Lục quân Mỹ không còn xem UAV cỡ nhỏ là mối đe dọa phụ. Từ Ukraine đến Trung Đông, drone thương mại cải tiến, drone FPV tấn công và UAV cảm tử đã chứng minh rằng một khí tài chỉ vài nghìn USD vẫn có thể phá hủy xe bọc thép, pháo, radar hoặc kho đạn trị giá hàng triệu USD.
Mối nguy của UAV không chỉ nằm ở sức sát thương, mà còn ở số lượng và chi phí thấp. Một lực lượng có thể mất hàng chục drone mỗi ngày nhưng vẫn tiếp tục duy trì nhịp tấn công, vì chúng rẻ hơn rất nhiều so với tên lửa phòng không hoặc khí tài bị phá hủy.
Điều này tạo ra bài toán “lệch chi phí” cho các quân đội lớn. Nếu dùng tên lửa đắt tiền để bắn hạ drone giá rẻ, kho đạn đánh chặn sẽ nhanh chóng bị tiêu hao. Nhưng nếu không ngăn chặn, lực lượng mặt đất có thể bị theo dõi liên tục và tấn công bất ngờ.
Phòng không truyền thống chưa đủ?
Các hệ thống phòng không tầm ngắn trước đây chủ yếu được thiết kế để đối phó trực thăng, máy bay bay thấp hoặc tên lửa hành trình. UAV cỡ nhỏ lại đặt ra bài toán khác. Chúng bay thấp, chậm, kích thước nhỏ, tín hiệu yếu và có thể xuất hiện cùng lúc với số lượng lớn.
Một radar lớn có thể phát hiện máy bay từ xa, nhưng chưa chắc dễ nhận diện drone nhỏ bay sát địa hình. Một hệ thống tên lửa có thể bắn hạ mục tiêu nguy hiểm, nhưng không kinh tế nếu phải dùng để tiêu diệt hàng loạt UAV giá rẻ.
Vì vậy, hệ thống chống UAV hiệu quả không chỉ cần bắn rơi mục tiêu. Nó phải phát hiện sớm, phân biệt drone địch với drone ta, chọn cách xử lý phù hợp và tránh làm lộ vị trí lực lượng phòng thủ.
Lớp phòng thủ đầu tiên
Trong chống UAV, phát hiện mục tiêu là bước sống còn. Nếu hệ thống chỉ nhận ra drone khi nó đã tới rất gần, thời gian phản ứng gần như không còn. Các hệ thống hiện đại thường kết hợp nhiều loại cảm biến. Radar giúp phát hiện vật thể bay. Cảm biến tần số vô tuyến có thể lần theo tín hiệu điều khiển hoặc liên lạc của UAV. Camera quang học và hồng ngoại giúp xác nhận mục tiêu. Trí tuệ nhân tạo hỗ trợ xử lý dữ liệu, phân biệt chim, drone dân sự, UAV quân sự hoặc mồi nhử.
Khi nhiều cảm biến được kết nối, chỉ huy có bức tranh rõ hơn về hướng tiếp cận, số lượng, tốc độ và loại mục tiêu. Từ đó, hệ thống có thể chọn phương án đối phó phù hợp, thay vì phản ứng muộn hoặc bắn nhầm vào mục tiêu ít nguy hiểm.
Tác chiến điện tử là một trong những công cụ chống UAV rẻ và hiệu quả nhất. Hệ thống gây nhiễu có thể cắt liên lạc giữa drone và người điều khiển, làm rối tín hiệu định vị vệ tinh hoặc khiến UAV mất khả năng bay tới mục tiêu. Ưu điểm của gây nhiễu là không cần dùng đạn đánh chặn đắt tiền. Một hệ thống điện tử có thể vô hiệu hóa nhiều UAV nếu chúng phụ thuộc vào tín hiệu điều khiển hoặc GPS.
Tuy nhiên, chiến trường cũng cho thấy giới hạn của phương pháp này. Nhiều UAV hiện đại có thể bay theo lộ trình lập trình sẵn, dùng dẫn đường quán tính, nhận dạng mục tiêu bằng hình ảnh hoặc có khả năng chống nhiễu tốt hơn. Một số drone FPV còn có thể đổi tần số liên tục hoặc dùng đường truyền khó phát hiện. Vì vậy, Lục quân Mỹ không thể chỉ dựa vào gây nhiễu. Họ cần thêm các lớp đánh chặn vật lý, từ súng, tên lửa nhỏ, đạn nổ trên không đến laser và vi sóng công suất cao.
Laser và vi sóng trong cuộc đua chống bầy đàn UAV
Một hướng được Mỹ quan tâm là vũ khí năng lượng định hướng, gồm laser năng lượng cao và vi sóng công suất lớn. Laser có chi phí cho mỗi lần bắn thấp hơn nhiều so với tên lửa đánh chặn. Nếu có đủ nguồn điện và điều kiện thời tiết phù hợp, laser có thể bắn liên tiếp nhiều mục tiêu, phù hợp khi đối phương dùng UAV theo đàn để làm quá tải phòng thủ.
Vi sóng công suất cao hoạt động theo cách khác. Thay vì đốt cháy từng mục tiêu, nó phát xung điện từ mạnh để làm hỏng linh kiện điện tử của nhiều UAV trong một khu vực. Trong kịch bản hàng chục hoặc hàng trăm drone giá rẻ cùng lao tới, đây có thể là lựa chọn hiệu quả hơn việc bắn từng chiếc một.
Dù vậy, các công nghệ này chưa phải “phép màu”. Laser có thể bị ảnh hưởng bởi mưa, bụi, khói hoặc sương mù. Vi sóng cần kiểm soát vùng tác động để tránh ảnh hưởng đến thiết bị của lực lượng mình. Vì thế, chúng sẽ là một lớp bổ sung trong mạng phòng thủ tổng hợp, không thay thế hoàn toàn tên lửa, pháo hay tác chiến điện tử.
Phòng thủ chống UAV nhiều lớp
Điểm đáng chú ý trong kế hoạch của Lục quân Mỹ là họ không tìm một giải pháp duy nhất. Quân đội muốn xây dựng một mạng chống UAV nhiều lớp, kết hợp cảm biến, tác chiến điện tử, vũ khí đánh chặn, laser, vi sóng và hệ thống chỉ huy - kiểm soát.
Trong mô hình này, một drone nhỏ có thể bị phát hiện bằng radar, xác nhận bằng camera hồng ngoại, bị gây nhiễu nếu còn phụ thuộc vào tín hiệu điều khiển, hoặc bị bắn hạ nếu tiếp tục lao tới. Nếu UAV xuất hiện với số lượng lớn, laser và vi sóng có thể trở thành lớp xử lý bổ sung. Cách làm này giúp giảm áp lực lên kho đạn đánh chặn. Mục tiêu ít nguy hiểm có thể bị xử lý bằng gây nhiễu hoặc laser, trong khi mục tiêu mang đầu nổ lớn hoặc khó gây nhiễu sẽ bị tiêu diệt bằng đạn hoặc tên lửa.
Khoản đầu tư gần 2,9 tỉ USD cũng mở ra cơ hội lớn cho các công ty quốc phòng Mỹ như RTX, Lockheed Martin, Northrop Grumman, L3Harris, Anduril, Epirus và BlueHalo. Các doanh nghiệp này đang tham gia nhiều mảng, từ cảm biến, tác chiến điện tử, tên lửa đánh chặn đến laser và vi sóng công suất cao. Trong bối cảnh drone ngày càng rẻ, thông minh và phổ biến, cuộc đua chống UAV không chỉ là cuộc đua công nghệ. Đó còn là cuộc đua về chi phí, tốc độ sản xuất và khả năng triển khai nhanh ra chiến trường. Lục quân Mỹ đang đặt cược rằng mạng phòng thủ nhiều lớp sẽ là cách tốt nhất để đối phó “cú sốc drone” của chiến tranh hiện đại.
