Mỹ có thể mất vị trí dẫn đầu về AI, vì ông Trump giảm ngân sách học thuật

Ông Eric Horvitz, nhà khoa học trưởng của Microsoft, cảnh báo việc cắt giảm ngân sách liên bang dành cho nghiên cứu học thuật ở Mỹ, sẽ đẩy nhân tài và ý tưởng ra nước ngoài. Qua đó, tạo điều kiện cho các đối thủ quốc tế vượt lên trong cuộc đua AI (trí tuệ nhân tạo).

Eric Horvitz nói với tờ FT rằng, quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump cắt mạnh ngân sách nghiên cứu học thuật có thể giúp các quốc gia khác, điển hình là Trung Quốc, giành lợi thế trong khoa học và đổi mới công nghệ.

“Tôi thực sự khó hiểu được logic của việc vừa muốn cạnh tranh với các quốc gia đối thủ, vừa đồng thời thực hiện những cắt giảm như vậy”, Eric Horvitz bình luận.

Phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh các trường đại học và cơ quan liên bang Mỹ đã bị cắt giảm hàng tỉ USD ngân sách, kể từ khi ông Trump nhậm chức Tổng thống Mỹ vào tháng 1.2025. Các động thái này được biện minh là nhằm tiết kiệm chi phí hoặc xuất phát từ lập trường ý thức hệ. Chẳng hạn, chặn các khoản tài trợ cho những sáng kiến về đa dạng trong môi trường học thuật và nghiên cứu, thường liên quan đến giới tính, chủng tộc, sắc tộc, xuất thân xã hội hoặc cơ hội tiếp cận giáo dục cho các nhóm yếu thế.

Trong khi nhiều nhà khoa học và học giả nổi tiếng chỉ trích chính sách của chính quyền Trump, Eric Horvitz là một trong số ít lãnh đạo cấp cao tại hãng công nghệ lớn công khai bày tỏ quan điểm về vấn đề này.

Các hãng công nghệ lớn nhìn chung vẫn tìm cách duy trì quan hệ gần gũi với ông Trump. Microsoft từng quyên góp cho ủy ban tổ chức lễ nhậm chức Tổng thống Mỹ và dự án xây dựng phòng khiêu vũ mới tại Nhà Trắng.

Hủy hơn 1.600 khoản tài trợ của Quỹ Khoa học Quốc gia

Eric Horvitz, nhà khoa học trưởng đầu tiên của Microsoft vào năm 2020, đã nhắc đến mô hình do chính phủ thực hiện sau Thế chiến II để đầu tư vào nghiên cứu học thuật.

Năm 1950, Mỹ thành lập Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF), cơ quan chịu trách nhiệm cho hơn 1/4 tổng ngân sách liên bang cấp cho các trường cao đẳng và đại học Mỹ để nghiên cứu cơ bản.

Eric Horvitz đánh giá tầm nhìn đó đã được chứng minh là một cách đầu tư rất hiệu quả cho tương lai. Ông nói thêm rằng nếu không có sự hỗ trợ của chính phủ, Mỹ có lẽ phải "chậm hơn hàng chục năm" mới có thể đạt được giai đoạn bùng nổ AI như hiện nay.

“Bằng cách đặt cược vào trí tuệ và ý tưởng, chúng ta có thể làm cho thế giới tốt đẹp hơn theo những cách đầy bất ngờ”, Eric Horvitz nhấn mạnh.

Kể từ năm 2025, chính quyền Trump đã hủy hơn 1.600 khoản tài trợ của Quỹ Khoa học Quốc gia, với tổng trị giá gần 1 tỉ USD.

Ông Eric Horvitz đã hợp tác với bà Margaret Martonosi, giáo sư Đại học Princeton (Mỹ) và cựu lãnh đạo mảng khoa học máy tính của Quỹ Khoa học Quốc gia, để thu thập nhiều câu chuyện cho thấy các khoản tài trợ liên bang cho nghiên cứu đã dẫn tới những đột phá khoa học như thế nào.

Nhiều người từng nhận Giải thưởng Turing, giải thưởng danh giá hàng đầu trong lĩnh vực khoa học máy tính, đã đóng góp bài viết cho số tháng 12.2025 của tạp chí Association for Computing Machinery nhằm nâng cao nhận thức của công chúng về cách tiền thuế đã đóng góp vào những thành tựu công nghệ lịch sử.

Một ví dụ là hai người đoạt giải Giải thưởng Turing 2025, Andrew Barto và Richard Sutton, từng được ghi nhận đã phát triển học tăng cường. Kỹ thuật này hiện được các công ty AI hàng đầu thế giới, gồm OpenAI, Google và Microsoft, áp dụng để huấn luyện mô hình.

“Những ý tưởng nền tảng đứng sau các mô hình ngôn ngữ quy mô lớn và mô hình đa phương thức ngày nay được hình thành từ những nghiên cứu về trí tuệ, kiểu câu hỏi mang tính học thuật sâu sắc mà chủ yếu chỉ xuất hiện trong môi trường đại học”, Eric Horvitz nói.

Margaret Martonosi, người có các nghiên cứu tạo ra đột phá cho ngành bán dẫn, nói rằng các phát hiện khoa học thường được chuyển hướng vào ngành công nghiệp.

“Tôi đã có bằng sáng chế được cấp phép bởi các nhà cung cấp chip lớn và chứng kiến ​​các ý tưởng của mình được sử dụng trong hầu hết laptop hiện nay”, bà khẳng định.

Việc ông Trump cắt giảm và đóng băng ngân sách đã buộc các cơ sở học thuật phải cải tổ mô hình quản trị và tài chính, đồng thời khiến một số học giả và sinh viên phải chuyển ra nước ngoài. Các nhà phê bình lo ngại những biện pháp này sẽ mang lại lợi thế cho cường quốc đối thủ như Trung Quốc, nơi các nhà khoa học đã tạo ra những nghiên cứu đột phá với nguồn tài trợ đáng kể từ nhà nước.

Nhiều nhà nghiên cứu cũng tìm đến khu vực tư nhân, do bị thu hút bởi nguồn lực lớn tại các tập đoàn công nghệ, gồm cả công cụ tiên tiến và khả năng tiếp cận nguồn năng lực tính toán hiếm thấy.

Eric Horvitz nhận định: “Nhiều quốc gia khác đang học theo một mô hình từng rất đặc trưng của nước Mỹ. Nếu Mỹ không tiếp tục duy trì mô hình đó, việc thu hút nhân tài, đào tạo nguồn lực và đầu tư cho nghiên cứu xuất phát từ sự tò mò và mong muốn khám phá khoa học sẽ diễn ra ở những nơi khác, nhiều hơn là ở đây”.