Mỹ điều tra đường dây xuất khẩu chip Nvidia sang Trung Quốc

Trọng tâm của bản cáo trạng nhằm vào một đường dây buôn lậu các hệ thống máy chủ chứa vi mạch trí tuệ nhân tạo (AI) của hãng Nvidia có tổng trị giá lên tới 2,5 tỉ USD sang thị trường Trung Quốc, vi phạm nghiêm trọng các quy định kiểm soát xuất khẩu của Washington. Thông tin này ngay lập tức tạo ra một làn sóng hoang mang trên thị trường tài chính, khiến giá cổ phiếu của Supermicro lao dốc 12% trong các phiên giao dịch ngoài giờ vào ngày thứ Năm. Lực lượng thực thi pháp luật Mỹ đánh giá đây là vụ án có quy mô lớn nhất từ trước đến nay liên quan đến hành vi tuồn công nghệ lõi của Nvidia ra nước ngoài thông qua mạng lưới nhân sự nội bộ của chính các đối tác phần cứng lớn nhất.

Đường dây tỉ đô và những thủ đoạn che giấu tinh vi

Văn phòng Luật sư Mỹ tại Quận Nam New York, dưới sự dẫn dắt của công tố viên trưởng Jay Clayton, đã lật mở những chi tiết đáng kinh ngạc sau một thời gian dài Cục Điều tra Liên bang (FBI) âm thầm vào cuộc. Trái tim của đường dây này là Wally Liaw, nhà đồng sáng lập kiêm thành viên ban giám đốc của Supermicro, người từng giữ chức phó chủ tịch cấp cao phụ trách mảng phát triển kinh doanh.

Cơ quan công tố cáo buộc ông Liaw đã chủ mưu bắt tay với một nhà thầu tên Willy Sun và một giám đốc bán hàng của Supermicro tại Đài Loan là Steven Chang để điều phối các chuyến hàng phi pháp. Hiện tại, giới chức đã tiến hành bắt giữ ông Liaw và nhà thầu Willy Sun, trong khi Steven Chang mang quốc tịch Đài Loan vẫn đang lẩn trốn sự truy nã gắt gao của Bộ Tư pháp Mỹ. Những cá nhân này đã thiết lập một mạng lưới vận chuyển vô cùng phức tạp nhằm qua mặt các cơ quan giám sát thương mại khắt khe của Mỹ.

Theo hồ sơ truy tố, nhóm bị can đã sử dụng một công ty có trụ sở tại khu vực Đông Nam Á làm pháp nhân trung gian. Dòng chảy của những chiếc máy chủ đắt đỏ được ngụy trang khéo léo, xuất phát từ Đài Loan, đi qua điểm trung chuyển này và cuối cùng đáp xuống thị trường Trung Quốc thông qua các nhà môi giới bên thứ ba. Để xóa sạch mọi dấu vết truy xuất nguồn gốc, họ đã trực tiếp can thiệp vào khâu đóng gói bằng cách tháo dỡ các máy chủ nguyên bản của Supermicro, sau đó đặt chúng vào những thùng carton trống trơn không in nhãn mác nhằm che giấu hoàn toàn nội dung hàng hóa công nghệ cao bên trong.

Thủ đoạn lách luật này mang lại hiệu quả đến mức pháp nhân trung gian ở Đông Nam Á đã vươn lên trở thành một trong những khách hàng lớn nhất của Supermicro, đóng góp tới 99,7 triệu USD doanh thu chỉ tính riêng trong quý cuối cùng của năm tài chính 2024. Sự liều lĩnh của đường dây này đạt đến đỉnh điểm trong khoảng thời gian từ cuối tháng 4.2025 đến giữa tháng 5.2025. Chỉ trong vòng vài tuần ngắn ngủi, hơn 510 triệu USD giá trị máy chủ Nvidia lắp ráp tại Mỹ đã bị tuồn trót lọt sang Trung Quốc, góp phần tạo nên tổng quy mô khổng lồ 2,5 tỉ USD của toàn bộ chiến dịch buôn lậu công nghệ này.

Áp lực bủa vây các ông lớn công nghệ và rủi ro tuân thủ

Bản cáo trạng được công bố vào ngày thứ Năm không trực tiếp điền tên Supermicro với tư cách là bị đơn. Tập đoàn trị giá 18,5 tỉ USD này đóng vai trò là nhà tích hợp phần cứng, chuyên đóng gói các chip AI tiên tiến của Nvidia vào các hệ thống máy chủ để phân phối cho khách hàng, bao gồm cả các tập đoàn công nghệ khổng lồ của nước Mỹ. Phản hồi trước thông tin gây chấn động, đại diện Supermicro khẳng định công ty luôn duy trì một chương trình giám sát mạnh mẽ và cam kết tuân thủ tuyệt đối mọi luật lệ kiểm soát xuất khẩu hoặc tái xuất khẩu hiện hành.

Tập đoàn đã lập tức đình chỉ công tác đối với các nhân viên có liên quan và cắt đứt hoàn toàn quan hệ làm ăn với nhà thầu bị cáo buộc. Sự cố này dội thêm một gáo nước lạnh vào Supermicro, doanh nghiệp vốn dĩ vẫn đang trong quá trình chật vật phục hồi sau một vụ lùm xùm liên quan đến kiểm toán vào năm 2024. Sự việc năm đó đã khiến họ phải trì hoãn công bố các báo cáo tài chính và tiến hành thay thế giám đốc tài chính, dù một cuộc điều tra độc lập sau đó kết luận không có bằng chứng về hành vi gian lận số liệu.

Đối tác cốt lõi của họ là Nvidia cũng nhanh chóng lên tiếng để vạch rõ ranh giới trách nhiệm. Hãng thiết kế vi mạch tuyên bố việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định là ưu tiên hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh hành vi chuyển hướng trái phép các hệ thống máy tính do Mỹ kiểm soát sang Trung Quốc là một nước cờ nắm chắc phần thua trên mọi phương diện. Nvidia cam kết không cung cấp bất kỳ dịch vụ hay hỗ trợ kỹ thuật nào cho các hệ thống phần cứng bị tuồn lậu này, đồng thời khẳng định các cơ chế thực thi của hãng luôn nghiêm ngặt và hiệu quả.

Vụ án lần này giáng một đòn mạnh vào uy tín của Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang. Trước đây, ông Huang từng nhiều lần gạt bỏ các lời cảnh báo về việc vi mạch của hãng thâm nhập trái phép vào Trung Quốc. Ông từng quả quyết rằng không có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy sự chuyển hướng linh kiện ở quy mô lớn, bất chấp những báo cáo điều tra độc lập từ tờ Financial Times vào năm ngoái về sự rò rỉ ồ ạt của các loại chip bị hạn chế.

Sự kiện bắt giữ dàn lãnh đạo cấp cao diễn ra trong một giai đoạn cực kỳ nhạy cảm đối với bức tranh thương mại bán dẫn toàn cầu. Nvidia hiện đang chuẩn bị các bước để bắt đầu xuất xưởng dòng chip H200 phiên bản cũ nhưng vẫn sở hữu sức mạnh vượt trội sang Trung Quốc, sau khi đạt được một thỏa thuận mang tính đột phá với chính quyền Tổng thống Donald Trump vào tháng 12 vừa qua. Các đời chính quyền Mỹ liên tiếp đã siết chặt các gọng kìm pháp lý nhằm hạn chế tối đa khả năng bán vi mạch AI của Nvidia cho Bắc Kinh, một chính sách mà chính CEO Jensen Huang đã dành nhiều nỗ lực vận động hành lang để phản đối.

Cuộc điều tra nhắm vào nội bộ Supermicro là động thái mạnh tay mới nhất trong chuỗi chiến dịch trấn áp tội phạm buôn lậu công nghệ cao. Trước đó, lực lượng chức năng đã bắt giữ hai công dân Trung Quốc tại Los Angeles vào tháng 8 năm ngoái, và tiếp tục tóm gọn hai doanh nhân tại Texas vào tháng 12 năm ngoái vì hành vi tương tự, đi kèm việc tịch thu 50 triệu USD giá trị công nghệ Nvidia cùng một lượng lớn tiền mặt.