Mỹ hoãn đưa hơn DeepSeek và hơn 100 công ty Trung Quốc vào danh sách đen, vì sao?
Chính phủ Mỹ tạm thời chưa đưa startup AI DeepSeek, nhà sản xuất chip nhớ CXMT cùng hơn 100 công ty Trung Quốc khác bị đánh giá là rủi ro với an ninh quốc gia vào danh sách đen thương mại, theo Reuters.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump muốn tránh làm gia tăng căng thẳng với Trung Quốc.
Trên thực tế, DeepSeek, CXMT và nhiều công ty khác đã bị một ủy ban liên ngành phê duyệt để bổ sung vào danh sách thực thể của Bộ Thương mại Mỹ từ năm ngoái, theo nguồn tin của Reuters.
DeepSeek từng gây chấn động ngành công nghệ vào tháng 1/2025 khi ra mắt mô hình suy luận R1 có hiệu năng mạnh ngang các sản phẩm Mỹ của OpenAI, Google và Anthropic nhưng được huấn luyện với chi phí thấp hơn rất nhiều. Một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ từng nói với Reuters rằng DeepSeek đã hỗ trợ các hoạt động quân sự và tình báo của Trung Quốc. Quan chức này còn cáo buộc DeepSeek sử dụng các công ty "vỏ bọc" tại Đông Nam Á để tìm cách tiếp cận trái phép các loại chip Mỹ tiên tiến.
Năm nay, Anthropic cho biết phát hiện một chiến dịch do DeepSeek và hai phòng thí nghiệm AI Trung Quốc khác là MiniMax, Moonshot AI thực hiện nhằm chưng cất trái phép năng lực từ mô hình Claude để cải thiện sản phẩm riêng. OpenAI cũng cảnh báo các nhà làm luật Mỹ rằng DeepSeek đang nhắm tới các mô hình AI của họ.
CXMT, nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu Trung Quốc, từng bị Bộ Quốc phòng Mỹ dưới thời Tổng thống Biden đưa vào danh sách các công ty có liên hệ với quân đội Trung Quốc. Bộ Thương mại Mỹ đã cân nhắc đưa CXMT vào danh sách thực thể từ hơn một năm trước.
Các công ty nằm trong danh sách thực thể (danh sách đen thương mại) sẽ không thể nhận hàng hóa, phần mềm hoặc công nghệ từ Mỹ nếu không có giấy phép đặc biệt. Trên thực tế, những giấy phép này thường rất khó được chấp thuận.
DeepSeek và CXMT hiện chưa phản hồi khi được đề nghị bình luận. Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ cũng không giải thích lý do vì sao danh sách này không được cập nhật kể từ năm ngoái.
Trong một tuyên bố, BIS chỉ cho biết cơ quan này đang sử dụng nhiều công cụ chính sách và thực thi khác nhau, gồm cả danh sách thực thể, hằng ngày để đối phó với các tác nhân bị xem là gây hại.
Cuộc cạnh giữa Mỹ và Trung Quốc tranh ngày càng căng thẳng
Mỹ và Trung Quốc đang mắc kẹt trong cuộc cạnh tranh quyết liệt về công nghệ, thương mại và an ninh quốc gia. Mỹ sử dụng thuế quan và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu để hạn chế sự phát triển của Trung Quốc. Trong khi đó, Trung Quốc nắm giữ lợi thế lớn về đất hiếm - nguyên liệu thiết yếu cho ngành quốc phòng, ô tô và sản xuất chip.
Theo Philip Luck - chuyên gia về chuỗi cung ứng toàn cầu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, Mỹ đã không bổ sung công ty nào mới vào danh sách thực thể kể từ tháng 10/2025. Đây là khoảng thời gian dài nhất trong hơn một thập kỷ mà danh sách này không được cập nhật.
Ông ví việc duy trì danh sách thực thể giống như trò chơi đập chuột chũi trong khu vui chơi: "Bạn phải liên tục đập những con chuột mới xuất hiện".
Theo Philip Luck, việc chậm cập nhật danh sách có thể khiến công nghệ Mỹ tiếp tục lọt vào tay các đối thủ và bị sử dụng chống lại lợi ích của Mỹ.
Kevin Kurland, cựu quan chức Bộ Thương mại Mỹ, cũng cho rằng việc Mỹ không đưa thêm công ty nào vào danh sách thực thể kể từ tháng 10/2025 cho thấy các ưu tiên về chính sách thương mại đang lấn át một công cụ quan trọng phục vụ an ninh quốc gia.
Hàng loạt công ty Trung Quốc vẫn chưa bị trừng phạt
Theo một nguồn tin của Reuters, nhiều công ty Trung Quốc bị đề xuất đưa vào danh sách đen vì cung cấp linh kiện cho máy bay không người lái Nga. Các thiết bị này sau đó được thu hồi tại Ba Lan vào tháng 9/2025. Việc đưa những công ty ít được biết đến này vào danh sách đen thương mại thậm chí còn quan trọng hơn với các nhà cung cấp Mỹ, vốn có thể không biết bản chất hoạt động kinh doanh của họ, theo Reuters.
Một nguồn tin khác của Reuters tiết lộ hàng chục công ty Trung Quốc bị xác định là rủi ro an ninh quốc gia Mỹ vì bán trái phép các chip Nvidia bị hạn chế cho các trường đại học nước này. Tuy nhiên, những công ty đó vẫn chưa bị đưa vào danh sách thực thể.
Ngoài ra, các doanh nghiệp sản xuất và bán máy bay không người lái (drone), robot chó phục vụ quân đội Trung Quốc cũng nằm trong danh sách các mục tiêu tiềm năng.
Từ cuối năm 2025, ông Jeffrey Kessler, Thứ trưởng Thương mại phụ trách Công nghiệp và An ninh, đã cố gắng tránh đưa thêm các thực thể Trung Quốc vào danh sách đen do lo ngại căng thẳng Mỹ - Trung sẽ leo thang.
Việc Mỹ không bổ sung thêm công ty nào vào danh sách đen trong thời gian dài cũng cho thấy một vấn đề lớn hơn tại BIS dưới nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump. BIS bị cho là chậm đưa ra hành động hoặc ban hành các quy định mới để đối phó với những rủi ro an ninh có thể được hạn chế thông qua kiểm soát xuất khẩu.
Ví dụ, đầu năm ngoái, BIS tuyên bố sẽ thay thế quy định thời ông Joe Biden về việc kiểm soát quyền tiếp cận chip AI do Mỹ sản xuất trên toàn cầu. Song đến nay, cơ quan này vẫn chưa ban hành quy định mới và cũng không thực thi đầy đủ quy định cũ, tạo ra một lỗ hổng có thể đã cho phép chip AI tiếp tục được xuất khẩu tới các công ty Trung Quốc ở nước ngoài.
Quyết định đưa một công ty vào danh sách thực thể của Mỹ được thực hiện bởi ủy ban liên ngành, gồm đại diện từ Bộ Thương mại, Quốc phòng, Năng lượng, Ngoại giao và trong một số trường hợp có cả Bộ Tài chính.
Tuy nhiên, dù ủy ban này đã thông qua việc đưa nhiều công ty vào danh sách đen, Bộ Thương mại Mỹ vẫn chưa công bố các quyết định đó, theo hai nguồn tin của Reuters.
Một nguồn tin của Reuters cho biết ít nhất 75 thực thể Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực sản xuất chip tiên tiến, thiết bị chip và phát triển mô hình AI đã được ủy ban liên ngành thông qua để đưa vào danh sách đen, nhưng quyết định này đến nay vẫn chưa được công bố.