Mỹ hồi sinh pháo điện từ để đối phó Trung Quốc

Tại hội nghị thường niên của Hiệp hội Lục quân Hoa Kỳ (AUSA), General Atomics đã trưng bày hệ thống pháo điện từ đa nhiệm của mình — có thể bắn đạn xuyên lõi tungsten với vận tốc tới Mach 6, được quảng bá như giải pháp phòng thủ giai đoạn cuối chống lại tên lửa đạn đạo và hành trình.

Mike Rucker, người đứng đầu bộ phận vũ khí General Atomics Electromagnetic Systems (GA-EMS) và là cựu quản lý chương trình railgun của Hải quân Mỹ, khẳng định rằng các vấn đề kỹ thuật trước đây như hao mòn nòng pháo đã được khắc phục, dù tính khả thi thực địa vẫn đang trong giai đoạn phát triển.

Dù chương trình railgun của Mỹ bị hủy năm 2021, General Atomics vẫn âm thầm tiếp tục nghiên cứu và phát triển, đồng thời thu hút sự quan tâm của nhiều đối tác quốc tế. Trong khi đó, các dự án tương tự ở Nhật Bản, Trung Quốc, Pháp và Đức đang tạo nên một làn sóng phát triển toàn cầu. Nhật Bản và Trung Quốc đã trình làng nguyên mẫu gắn trên tàu chiến, còn châu Âu và châu Á đang khởi động hợp tác ba bên về công nghệ này.

Rucker nhấn mạnh rằng Guam đặc biệt dễ tổn thương trước hỏa lực tầm xa của Trung Quốc, bao gồm tên lửa đạn đạo Đông Phong và tên lửa hành trình phóng từ tàu ngầm (SLCM), trong khi hệ thống phòng thủ hiện tại của Mỹ chỉ được tối ưu cho kịch bản CHDCND Triều Tiên tấn công giới hạn với vài quả tên lửa. Do đó, nỗ lực phục hồi dự án railgun phản ánh sự cấp bách của Washington trong việc củng cố khả năng răn đe ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương giữa lúc căng thẳng khu vực leo thang.

Cuộc đua railgun của Nhật Bản và Trung Quốc

Nhật Bản là quốc gia tiến xa nhất trong lĩnh vực này. Chỉ trong hai năm, nước này chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang vận hành thực tế. Tháng 10.2023, Nhật bắn thử pháo điện từ cỡ trung trên biển, bắn đạn 40 mm nặng 320 g với năng lượng 20 megajoule.

Đến tháng 4.2025, nguyên mẫu gắn trên tàu JS Asuka đạt vận tốc đầu nòng 2.000 m/s mà không bị ăn mòn ray điện, cho thấy khả năng phòng thủ tên lửa tiết kiệm chi phí hơn nhiều so với tên lửa đánh chặn. Tháng 9.2025, Nhật tiếp tục thực hiện vụ bắn railgun đầu tiên trên thế giới từ tàu chiến thật, bắn trúng mục tiêu ở tốc độ gần Mach 7, với tham vọng đối phó tên lửa siêu vượt âm và giảm phụ thuộc vào các tên lửa đánh chặn đắt đỏ.

Trung Quốc cũng không kém cạnh. Tháng 5.2024, nước này thử nghiệm một bệ phóng điện từ bắn bom thông minh lên tầng bình lưu cao 15 km với vận tốc hơn Mach 5, dù thử nghiệm bị lỗi kỹ thuật.

Đến tháng 7.2025, Bắc Kinh giới thiệu pháo “X-rail gun”, có khả năng bắn đạn 60 kg ở vận tốc Mach 7 với tầm bắn tới 400 km — một bước tiến vượt bậc so với nguyên mẫu năm 2018, hướng tới hiệu năng tương đương tên lửa nhưng với chi phí như pháo binh.

Mỹ thay hướng – từ tàu chiến sang phòng thủ đất liền

Trong khi Nhật và Trung tập trung vào railgun gắn trên tàu, Mỹ có thể đang hướng đến ứng dụng trên đất liền để phòng thủ chống tên lửa. Sự thay đổi này đến từ việc tàu khu trục Arleigh Burke đã tới giới hạn nâng cấp, tàu tuần dương Ticonderoga quá già và tốn kém để tân trang, còn chương trình DDG(X) vẫn chưa có tiến triển rõ ràng.

Pháo điện từ có thể tăng chiều sâu của kho đạn phòng thủ, bổ sung thêm lớp bảo vệ cuối cùng trước các cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái vào các căn cứ trọng yếu của Mỹ ở nước ngoài và trong lục địa.

Hiểm họa này không còn lý thuyết. Trung Quốc đã phát triển tên lửa hành trình nằm gọn trong container hàng hóa, có thể ngụy trang trên tàu thương mại. Một tàu hàng vô hại ngoài khơi Guam hoàn toàn có thể che giấu bệ phóng tên lửa hoặc UAV cảm tử.

Kịch bản tấn công bão hòa nhiều hướng – gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và bầy UAV – có thể vượt quá khả năng tích hợp và phản ứng của hệ thống phòng thủ nhiều lớp hiện nay tại Guam.

Mối đe dọa trong lòng nước Mỹ

Đối với lục địa Mỹ, hệ thống phòng thủ tên lửa hiện chỉ có 44 tên lửa đánh chặn GMD để đối phó một cuộc tấn công xuyên lục địa (ICBM) — quá ít nếu đối phương phóng hàng chục đầu đạn kèm mồi nhử và biện pháp xuyên thủng phòng thủ.

Tuy nhiên, mối nguy còn ngấm ngầm hơn cả ICBM. Theo Breaking Defense (10.2024), quân đội Mỹ đã ghi nhận hàng trăm vụ UAV xâm nhập vào các căn cứ trong nước, cho thấy lỗ hổng trong giám sát và an ninh tác chiến. Nhiều vụ còn không bị phát hiện, thậm chí xảy ra tại Langley – căn cứ F-22 chủ lực của Không quân Mỹ, khiến giới chức phải điều tra gắt gao.

Những vụ việc này hé lộ mức độ dễ tổn thương của cơ sở trọng yếu trước các cuộc tấn công UAV bất ngờ, tương tự như chiến dịch “Mạng nhện” (Operation Spider Web) của Ukraine, khi bầy drone phóng từ rơ-moóc ẩn giấu đã phá hủy nhiều máy bay ném bom chiến lược Tu-95 và Tu-22 của Nga.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng Trung Quốc đang phát triển bầy drone container hóa, có thể lén vận chuyển vào lãnh thổ Mỹ, rồi kích hoạt tấn công bất ngờ từ bên trong — điều mà các hệ thống phòng không hiện nay rất khó đối phó.

Nhà phân tích Michael Bohnert nhận định trên Military Times rằng diện tích rộng lớn của một quốc gia làm giảm hiệu quả của hệ thống phòng không, vì cần “hàng chục nghìn tổ hợp phòng thủ mới đủ che phủ một nước có diện tích trung bình”. Với nước Mỹ, điều này có nghĩa là gần như bất khả thi để phòng thủ toàn diện trước bầy UAV tấn công từ trong lãnh thổ.

Vấn đề chi phí và giới hạn công nghệ

Trước các mối đe dọa này, railgun cũng có điểm yếu giống pháo truyền thống và hệ thống phòng thủ tầm ngắn SHORAD. Đó là chi phí và tốc độ tiêu hao đạn quá cao. Biện pháp “mềm” như nhiễu sóng chỉ hiệu quả hạn chế, bởi drone tự hành không phụ thuộc tín hiệu điều khiển ngoài.

Trong khi đó, vũ khí năng lượng định hướng (DEW) như laser hay vi sóng công suất cao (HPM) có thể loại bỏ nhu cầu dùng đạn thật, giảm chi phí mỗi phát bắn đáng kể so với tên lửa đánh chặn. Tuy nhiên, hiệu quả của laser bị giới hạn bởi điều kiện khí quyển, quá tải nhiệt và độ bền thiết bị trong môi trường khắc nghiệt.

Tóm lại, dù nỗ lực hồi sinh railgun của Mỹ có thể giúp củng cố hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia, vấn đề tích hợp và hiệu quả chi phí vẫn là bài toán khó. Trong khi đó, mối đe dọa từ bầy UAV giá rẻ tấn công ngay trong lãnh thổ Mỹ lại có thể là thách thức nguy hiểm hơn cả một đòn tấn công tên lửa xuyên lục địa.