Mỹ nâng cấp tên lửa hạt nhân Trident II, chuẩn bị đầu đạn mới sau gần 40 năm
Hải quân Mỹ đang bước vào một giai đoạn hiện đại hóa quan trọng với lực lượng răn đe hạt nhân dưới biển. Trọng tâm của kế hoạch này là tên lửa Trident II D5 Life Extension 2, thường được gọi là D5LE2, cùng chương trình đầu đạn W93/Mk7.
Đây không chỉ là câu chuyện nâng cấp một tên lửa cũ, mà là nỗ lực duy trì trụ cột sống còn nhất trong bộ ba hạt nhân Mỹ trong nhiều thập niên tới.
Trident II D5 là tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm, được triển khai từ năm 1990 và hiện là vũ khí chiến lược chủ lực trên các tàu ngầm lớp Ohio của Mỹ và Vanguard của Anh. Theo dữ liệu công khai của Hải quân Mỹ, tên lửa dài khoảng 13,41 m, đường kính 2,11 m, nặng khoảng 58,5 tấn, dùng động cơ nhiên liệu rắn ba tầng và có tầm bắn khoảng 7.360 km. Mỗi tên lửa mang nhiều phương tiện tái nhập khí quyển độc lập, cho phép tấn công nhiều mục tiêu khác nhau.
Điểm khiến Trident II đặc biệt không chỉ nằm ở tầm bắn hay sức công phá. Nó được phóng từ tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo, tức có thể ẩn mình dưới đại dương trong thời gian dài. Chính khả năng sống sót này khiến lực lượng dưới biển được xem là phần khó bị vô hiệu hóa nhất trong bộ ba hạt nhân, bên cạnh tên lửa phóng từ đất liền và máy bay ném bom chiến lược.
Vì sao Mỹ phải nâng cấp Trident II
Trident II D5 đã phục vụ hơn 30 năm và vẫn là vũ khí răn đe hạt nhân chủ lực trên tàu ngầm Mỹ. Chương trình D5LE hiện nay giúp kéo dài tuổi thọ của tên lửa, nhưng về lâu dài, chỉ sửa chữa và thay thế các bộ phận cũ là chưa đủ. Vì vậy, Hải quân Mỹ phát triển D5LE2 như bước nâng cấp sâu hơn, nhằm bảo đảm năng lực răn đe dưới biển trong nhiều thập niên tới.
Theo Hải quân Mỹ, D5LE sẽ tiếp tục phục vụ qua thập niên 2040, bao gồm giai đoạn cuối của tàu ngầm lớp Ohio và giai đoạn đầu của tàu ngầm lớp Columbia. Tuy nhiên, lớp Columbia được thiết kế để hoạt động tới tận năm 2084. Điều đó có nghĩa là một hệ thống tên lửa có gốc từ thời Chiến tranh Lạnh khó có thể tiếp tục là nền tảng chính cho toàn bộ vòng đời của hạm đội mới.
D5LE2 vì thế không phải một tên lửa hoàn toàn mới, mà là phiên bản hiện đại hóa sâu dựa trên nền tảng Trident II đã được chứng minh. Mỹ sẽ giữ lại những thành phần còn đáng tin cậy, đồng thời nâng cấp vật liệu, thiết bị điện tử, hệ thống hỗ trợ và khả năng tích hợp. Cách làm này giúp giảm rủi ro kĩ thuật, thay vì phát triển một hệ thống hoàn toàn mới từ đầu.
Điểm đáng chú ý là D5LE2 được chuẩn bị theo lộ trình rất dài. Chương trình đã đạt mốc Milestone B vào giữa năm 2025, tức bước vào giai đoạn phát triển kĩ thuật và chế tạo. Theo kế hoạch công khai, D5LE2 dự kiến được đưa vào hạm đội từ năm tài khóa 2039. Trước thời điểm đó, Mỹ còn phải hoàn tất các bước đánh giá thiết kế, thử nghiệm trên đất liền và thử nghiệm phóng từ tàu ngầm.
W93/Mk7, đầu đạn mới trong gần 40 năm
Cùng với D5LE2, Mỹ đang phát triển W93/Mk7, chương trình đầu đạn hạt nhân mới đầu tiên của nước này kể từ cuối thập niên 1980. W93 là đầu đạn hạt nhân mới dành cho lực lượng tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm, còn Mk7 là thân tái nhập khí quyển đi kèm. Về bản chất, đầu đạn không bay một mình. Nó được đặt trong một phương tiện tái nhập, có nhiệm vụ bảo vệ và đưa đầu đạn quay trở lại khí quyển ở giai đoạn cuối của đường bay.
Theo thông tin từ Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos (Mỹ), W93/Mk7 đã hoàn tất Phase 2 vào tháng 3/2025. Giai đoạn này tập trung đánh giá tính khả thi, hoàn thiện các phương án thiết kế và chuẩn bị các dữ liệu cần thiết cho bước tiếp theo. Sau đó, chương trình chuyển sang Phase 2A, nơi thiết kế được định nghĩa rõ hơn, đồng thời xây dựng kế hoạch phát triển, kiểm định, sản xuất và ước tính chi phí vòng đời.
Các tài liệu công khai của Mỹ nhấn mạnh W93/Mk7 không nhằm làm tăng quy mô kho đầu đạn triển khai và không yêu cầu thử nổ hạt nhân dưới lòng đất. Những chi tiết kĩ thuật sâu hơn như sức nổ, cấu hình chính xác hoặc đặc điểm thiết kế vẫn không được công bố, và không nên suy đoán khi chưa có nguồn chính thức.
Điểm quan trọng là W93/Mk7 được xem như một phần của bài toán dài hạn. Trident II hiện có thể mang các họ đầu đạn W76 và W88. Trong tương lai, D5LE2 được thiết kế để tiếp tục tận dụng các họ đầu đạn hiện có, đồng thời tích hợp W93/Mk7 nhằm giảm rủi ro tồn kho và mở rộng lựa chọn cho Bộ Tư lệnh Chiến lược Mỹ.
Tàu ngầm Columbia và bài toán răn đe dưới biển
Lớp Columbia là trung tâm trong kế hoạch thay thế tàu ngầm hạt nhân lớp Ohio của Mỹ. Theo Hải quân Mỹ, mỗi tàu Columbia có 16 ống phóng tên lửa, ít hơn thiết kế ban đầu của lớp Ohio với 24 ống. Tuy nhiên, số ống phóng giảm không đồng nghĩa với vai trò chiến lược giảm. Điều này phản ánh cách Mỹ ưu tiên độ chính xác, độ tin cậy và khả năng sống sót của hệ thống Trident, thay vì chỉ dựa vào số lượng tên lửa trên mỗi tàu.
Các tàu Columbia đầu tiên dự kiến sử dụng tên lửa Trident II D5LE, tức phiên bản đã được kéo dài tuổi thọ. D5LE2 sẽ xuất hiện muộn hơn, dự kiến từ chiếc Columbia thứ chín, rồi sau đó được trang bị lại cho các tàu trước trong những đợt bảo dưỡng lớn. Cách làm này giúp Hải quân Mỹ chuyển đổi từng bước, tránh phải thay đổi toàn bộ hạm đội cùng lúc và giảm rủi ro khi đưa hệ thống mới vào vận hành.
Kế hoạch hiện đại hóa Trident cũng gắn chặt với Anh. Hải quân Hoàng gia Anh đang phát triển tàu ngầm lớp Dreadnought để thay thế lớp Vanguard, trong khi vẫn dựa vào hệ thống Trident do Mỹ cung cấp. Thân tái nhập Mk7 của Mỹ cũng liên quan đến chương trình đầu đạn thay thế của Anh, cho thấy mức độ phối hợp sâu giữa hai đồng minh trong lĩnh vực răn đe hạt nhân dưới biển.
Cuộc hiện đại hóa kéo dài nhiều thập niên
Nâng cấp Trident không chỉ là thay tên lửa hay đầu đạn mới. Đây là một chương trình hiện đại hóa cả hệ sinh thái phía sau, gồm cơ sở thử nghiệm, dây chuyền sản xuất, năng lực bảo dưỡng, huấn luyện và hạ tầng hỗ trợ tại các căn cứ hải quân. Theo PAE SSP, Mỹ đang đầu tư vào các cơ sở thử nghiệm trên bờ, mở rộng năng lực tại Kings Bay, bang Georgia, và hiện đại hóa cơ sở ở Bangor, bang Washington. Những địa điểm này sẽ hỗ trợ cả hạm đội tàu ngầm hiện nay lẫn lớp Columbia trong tương lai.
D5LE2 cũng được phát triển theo một lộ trình kéo dài nhiều năm. Các mốc công khai gồm đánh giá yêu cầu hệ thống vào năm 2025, đánh giá thiết kế sơ bộ vào năm 2028, đánh giá thiết kế tới hạn vào năm 2032, sản xuất ban đầu tốc độ thấp vào năm 2034, thử nghiệm trên đất liền tại Cape Canaveral và thử nghiệm phóng từ tàu ngầm vào năm 2036. Nếu đúng kế hoạch, các tàu ngầm lớp Columbia sẽ bắt đầu nhận cấu hình D5LE2 đầy đủ từ năm 2039.
Điều này cho thấy răn đe hạt nhân dưới biển không chỉ phụ thuộc vào một quả tên lửa hay một đầu đạn. Nó cần cả một chuỗi công nghiệp và quân sự vận hành trong nhiều thập niên, từ phòng thí nghiệm, nhà máy, bãi thử, căn cứ hải quân đến thủy thủ đoàn trên tàu ngầm.
Với Trident II D5LE2 và W93/Mk7, Mỹ muốn bảo đảm trụ cột dưới biển của bộ ba hạt nhân vẫn duy trì được độ tin cậy trong môi trường an ninh ngày càng cạnh tranh.
