Giải mã tàu ngầm hạt nhân Nga mang tên lửa siêu vượt âm
Nga đã bắt đầu đóng tàu ngầm hạt nhân tấn công Murmansk, chiếc thứ 9 thuộc lớp Yasen-M nâng cấp, tại nhà máy Sevmash ở Severodvinsk.
Sevmash là một trong những cơ sở đóng tàu ngầm hạt nhân quan trọng nhất của Nga, nằm gần Biển Trắng và gắn với nhiều chương trình tàu ngầm chiến lược của Moscow.
Sự kiện đặt ky tàu diễn ra ngày 17/6, với sự tham dự của Tư lệnh Hải quân Nga, đô đốc Alexander Moiseyev, lãnh đạo tập đoàn Đóng tàu Thống nhất Nga.
Việc khởi đóng Murmansk đáng chú ý vì là chiếc Yasen-M đầu tiên được đặt ky sau khoảng 6 năm. Trước đó, hai tàu Voronezh và Vladivostok được khởi đóng vào năm 2020. Dù đang chịu sức ép lớn từ cuộc chiến Ukraine, lệnh trừng phạt và nhu cầu lớn về sản xuất vũ khí ngắn hạn, Moscow vẫn tiếp tục đầu tư vào năng lực tác chiến dưới biển trong dài hạn.
Yasen-M là gì và vì sao được Nga ưu tiên
Yasen-M là phiên bản nâng cấp của dòng tàu ngầm hạt nhân đa nhiệm Yasen. Khác với tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo chủ yếu phục vụ răn đe hạt nhân, Yasen-M linh hoạt hơn, có thể săn tàu ngầm, tấn công tàu mặt nước, phóng tên lửa hành trình vào mục tiêu trên đất liền và thực hiện nhiệm vụ trinh sát.
Có thể hiểu Yasen-M là tàu ngầm “một thân nhiều nhiệm vụ”. Nó vừa là phương tiện ẩn mình dưới biển, vừa là bệ phóng tên lửa di động, có thể tiếp cận những khu vực xa bờ và tấn công từ hướng khó dự đoán. Vì vậy, lớp tàu này được xem là một trong những nền tảng dưới biển hiện đại nhất của Hải quân Nga.
Các tàu Yasen-M được cho là có thể mang tên lửa Kalibr, tên lửa chống hạm P-800 Oniks và trong các phiên bản mới hơn là tên lửa siêu vượt âm Zircon được Nga quảng bá là khó đánh chặn.
Dòng Yasen có quá trình phát triển kéo dài. Chiếc đầu tiên, Severodvinsk, được đặt ky từ năm 1993 nhưng mất hơn 20 năm mới vào biên chế. Với biến thể Yasen-M, Nga cố gắng rút ngắn thời gian đóng mới, cải tiến thiết kế và tăng tự động hóa, dù tiến độ thực tế vẫn chưa nhanh như tham vọng.
Zircon làm thay đổi giá trị của tàu ngầm tấn công
Zircon là tên lửa hành trình phóng từ biển, được Nga tuyên bố có tốc độ rất cao và có thể tấn công mục tiêu ở cự li xa. Reuters dẫn nguồn Nga cho biết Zircon có tầm bắn khoảng 900 km, trong khi một số nguồn quốc phòng Nga nêu con số khoảng 1.000 km.
Về chiến thuật, Zircon tạo thêm sức ép cho phòng thủ hải quân vì tốc độ cao khiến thời gian phát hiện, khóa mục tiêu và đánh chặn bị rút ngắn. Nếu được phóng từ tàu ngầm, mối đe dọa càng khó xử lí hơn, bởi đối phương trước hết phải phát hiện được vị trí tàu ngầm dưới biển.
Tuy nhiên, cần thận trọng với các thông số do Nga công bố. Tốc độ, tầm bắn và khả năng xuyên thủng phòng thủ của Zircon chưa phải lúc nào cũng được kiểm chứng độc lập. Vì vậy, thay vì coi đây là “vũ khí không thể đánh chặn”, hợp lí hơn là xem Zircon như loại tên lửa làm tăng đáng kể áp lực lên các hệ thống phòng thủ hiện có.
Khi kết hợp Yasen-M với Zircon, Nga có thêm một nền tảng tấn công tầm xa dưới biển. Một tàu ngầm hoạt động ở Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương hoặc Thái Bình Dương có thể gây sức ép lên căn cứ, nhóm tàu sân bay, tuyến vận tải và hạ tầng quân sự ven biển.
Tín hiệu dài hạn giữa thời chiến Ukraine
Việc Nga tiếp tục đóng tàu ngầm Yasen-M trong lúc chiến sự Ukraine kéo dài thể hiện Moscow không chỉ tập trung vào nhu cầu trước mắt trên bộ. Dù cần nhiều pháo, drone, tên lửa và đạn dược cho chiến trường, Điện Kremlin vẫn muốn duy trì vị thế cường quốc hải quân hạt nhân trong dài hạn.
Điều này đặc biệt quan trọng ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, nơi Hạm đội Phương Bắc Nga thường hoạt động. Khi khu vực Bắc Cực ngày càng có giá trị về quân sự, tài nguyên và tuyến hàng hải, năng lực tàu ngầm hạt nhân trở thành một phần quan trọng trong chiến lược của Moscow.
Murmansk vì thế không chỉ là một tàu ngầm mới, mà còn là tín hiệu tiết lộ Nga đang đầu tư lâu dài vào sức mạnh dưới biển. Tàu ngầm hạt nhân cần nhiều năm để hoàn thiện, từ đặt ky, thử nghiệm đến bàn giao, nên quyết định khởi đóng con tàu này vượt xa các diễn biến ngắn hạn ở Ukraine.
Tuy nhiên, chương trình Yasen-M cũng đối mặt nhiều thách thức. Nga phải duy trì chuỗi cung ứng công nghệ cao trong điều kiện bị trừng phạt, từ vật liệu đặc biệt, thiết bị điện tử, hệ thống thủy âm, lò phản ứng đến vũ khí và nhân lực kĩ thuật. Đây là lĩnh vực khó mở rộng nhanh như sản xuất drone hay đạn pháo.
Chi phí cũng là vấn đề lớn, bởi tàu ngầm hạt nhân tấn công thuộc nhóm khí tài quân sự đắt đỏ nhất. Với NATO, mỗi tàu Yasen-M mới đi vào hoạt động sẽ làm tăng áp lực giám sát dưới biển, buộc phương Tây đầu tư thêm vào máy bay tuần thám, tàu săn ngầm, cảm biến, vệ tinh và mạng chia sẻ dữ liệu. Cuộc cạnh tranh dưới mặt biển ít ồn ào hơn chiến trường trên bộ, nhưng có ý nghĩa chiến lược rất lớn.
