Mỹ ra đòn chớp nhoáng đối với máy bay không người lái Trung Quốc

Lệnh cấm này cũng áp dụng các thành phần quan trọng trong drone được sản xuất tại nước ngoài. Đặc biệt nhắm thẳng vào hai gã khổng lồ công nghệ của Trung Quốc là SZ DJI Technology và Autel Robotics. Quyết định này không chỉ đơn thuần là một rào cản thương mại hay thuế quan, mà là một "bức tường lửa" pháp lý ngăn chặn hoàn toàn việc nhập khẩu, tiếp thị và bán các thiết bị drone mới của các công ty này vào thị trường Hoa Kỳ.

Động thái quyết liệt này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đẩy mạnh các nỗ lực "thanh lọc" chuỗi cung ứng công nghệ khỏi mọi yếu tố liên quan đến Bắc Kinh. Nó không chỉ là dấu chấm hết cho tham vọng thống trị bầu trời Mỹ của các doanh nghiệp Trung Quốc, mà còn đẩy thị trường drone dân dụng lớn nhất thế giới vào một tương lai bất định. Nơi ranh giới giữa an ninh quốc gia và tự do thương mại đã bị xóa nhòa hoàn toàn.

Phán quyết từ FCC và lăng kính "An ninh Quốc gia": Từ cảnh báo đến cấm vận toàn diện

Cơ sở pháp lý cho quyết định chấn động của FCC bắt nguồn từ một thông báo khẩn cấp và mang tính tối mật của nhóm chuyên trách Nhà Trắng gửi tới Ủy ban vào chủ nhật. Cảnh báo rằng máy bay không người lái từ các quốc gia đối thủ đang gây ra những "rủi ro không thể chấp nhận được" đối với an ninh nội địa. Ngay lập tức, lệnh cấm được kích hoạt vào thứ Hai, đưa DJI và Autel vào "Danh sách thiết bị bị cấm" (Covered List) – một danh sách đen mà trước đó đã từng nhấn chìm Huawei và ZTE.

Mặc dù quyết định hiện tại chưa áp dụng lệnh thu hồi cưỡng chế đối với các mẫu máy bay đang nằm trên kệ hàng hoặc đã được người tiêu dùng mua về. Nhưng FCC nắm trong tay quyền lực tối thượng để bổ sung hồi tố các mẫu cũ vào danh sách cấm sóng trong tương lai. Điều này treo lơ lửng một "thanh gươm Damocles" trên đầu hàng triệu thiết bị đang hoạt động tại Mỹ, tạo ra tâm lý bất an cực độ cho người dùng.

Thực tế, nỗ lực loại bỏ drone Trung Quốc không phải là một quyết định bốc đồng, mà là kết quả của một chiến dịch dài hơi bắt đầu nhen nhóm từ năm 2017. Khi đó, Quân đội Mỹ đã ra lệnh cấm binh sĩ sử dụng thiết bị DJI vì phát hiện các lỗ hổng an ninh mạng tiềm tàng. Trong suốt 8 năm qua, Washington liên tục đưa ra các cảnh báo về nguy cơ Đảng Cộng sản Trung Quốc có thể thông qua các bản cập nhật phần mềm để truy cập dữ liệu hình ảnh thu thập được, lập bản đồ cơ sở hạ tầng trọng yếu hoặc thậm chí thao túng hoạt động bay.

Nỗi lo sợ này càng trở nên hữu hình hơn khi drone ngày càng được tích hợp sâu vào các hoạt động kiểm tra đập thủy điện, lưới điện quốc gia, cầu đường và các cơ sở hạt nhân. Đỉnh điểm của sự ngờ vực là việc Bộ Quốc phòng Mỹ dán nhãn DJI là "công ty quân sự Trung Quốc", cáo buộc hãng này hỗ trợ cho các hoạt động giám sát và quân sự của Bắc Kinh

Dù DJI đã kiện ra tòa án liên bang để gỡ bỏ nhãn mác này, nhưng nỗ lực đó đã thất bại trước các bằng chứng tình báo mà phía Mỹ đưa ra. Lệnh cấm của FCC lần này chính là cú "chốt hạ" về mặt hành chính, biến những lo ngại an ninh thành một lệnh cấm vận thương mại có sức tàn phá khủng khiếp.

Hơn thế nữa, phạm vi của lệnh cấm lần này rộng hơn nhiều so với dự đoán của giới chuyên môn. Nó không chỉ nhắm vào máy bay nguyên chiếc mà còn cấm cả các "thành phần quan trọng" như hệ thống truyền dẫn video và các module liên lạc. Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả cộng đồng chế tạo drone tự do (DIY) hay các công ty Mỹ sử dụng linh kiện Trung Quốc để lắp ráp cũng sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Washington đang muốn đảm bảo rằng không một dòng mã lệnh hay một vi mạch nào từ các công ty này có thể len lỏi vào mạng lưới viễn thông của Hoa Kỳ.

Phản ứng của người trong cuộc: Khi lý lẽ kỹ thuật bất lực trước ý chí chính trị

Trước phán quyết khắc nghiệt và mang tính hủy diệt này, DJI đã bày tỏ sự thất vọng sâu sắc và phản kháng mạnh mẽ bằng các thông cáo báo chí. Trong tuyên bố phát đi ngay sau lệnh cấm, hãng khẳng định các lo ngại về bảo mật dữ liệu là không có bằng chứng xác thực và chỉ phản ánh chủ nghĩa bảo hộ cực đoan, đi ngược lại các nguyên tắc thị trường tự do mà Mỹ vẫn luôn rao giảng.

DJI lập luận rằng họ đã phát triển chế độ "Dữ liệu cục bộ" (Local Data Mode), cho phép người dùng vận hành drone mà không cần kết nối internet, đảm bảo mọi dữ liệu hình ảnh và video đều được lưu trữ trên thiết bị và không thể bị gửi về máy chủ tại Trung Quốc. Hãng cũng nhấn mạnh rằng trong nhiều năm qua, họ đã chủ động mời các đơn vị đánh giá độc lập, bao gồm cả các công ty an ninh mạng hàng đầu của Mỹ và các cơ quan chính phủ, thực hiện các cuộc kiểm toán mã nguồn (audit) để chứng minh tính minh bạch. Kết quả của các cuộc kiểm tra này đều xác nhận tính bảo mật của sản phẩm, nhưng dường như tất cả đều bị Washington phớt lờ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh địa chính trị hiện tại dưới thời Tổng thống Donald Trump, những lập luận kỹ thuật thuần túy này dường như không thể đảo ngược được ý chí chính trị sắt đá của Washington. Đối với các nhà lập pháp Mỹ, vấn đề không nằm ở việc DJI có "sạch" ngày hôm nay hay không, mà nằm ở rủi ro tiềm tàng trong tương lai khi công ty này chịu sự chi phối của luật pháp Trung Quốc, buộc phải hợp tác tình báo khi được yêu cầu.

Autel Robotics, một mục tiêu lớn khác của lệnh cấm với thị phần nhỏ hơn nhưng công nghệ không kém phần tiên tiến, hiện vẫn chọn cách giữ im lặng trước các yêu cầu bình luận, càng làm gia tăng bầu không khí căng thẳng và bí ẩn.

Các nhà quan sát quốc tế nhận định rằng, DJI và Autel đang trở thành những "vật tế thần" điển hình trong chiến lược tách rời (decoupling) công nghệ toàn diện của Mỹ. Việc loại bỏ hoàn toàn các thiết bị này khỏi thị trường Mỹ không chỉ là vấn đề an ninh mạng, mà còn là một tuyên bố đanh thép về việc Mỹ sẵn sàng chấp nhận các tổn thất kinh tế ngắn hạn và sự gián đoạn chuỗi cung ứng để đạt được sự tự chủ chiến lược dài hạn.

Washington đang gửi đi thông điệp rằng họ thà không có drone để dùng còn hơn là sử dụng công nghệ của đối thủ. Nhưng cái giá phải trả cho sự tự chủ đó sẽ đè nặng lên vai ai? Câu trả lời nằm ở hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ đang phụ thuộc hoàn toàn vào hệ sinh thái giá rẻ và hiệu quả của DJI, những người giờ đây bỗng chốc trở thành nạn nhân bất đắc dĩ trong cuộc đại chiến của những người khổng lồ.