Năng lượng tái tạo chưa đủ: Vì sao Việt Nam cần BESS?
Nhu cầu điện tăng mạnh bởi AI, xe điện, bán dẫn và trung tâm dữ liệu. Vì sao BESS được xem là mảnh ghép giúp Việt Nam tối ưu năng lượng tái tạo và bảo đảm an ninh năng lượng?
Nhu cầu điện của Việt Nam được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới khi nền kinh tế hướng tới tốc độ tăng trưởng cao, cùng với sự bùng nổ của xe điện, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu. Trong bối cảnh đó, chỉ phát triển thêm năng lượng tái tạo có thể chưa đủ.Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) đang được xem là mảnh ghép quan trọng, giúp cân bằng cung – cầu, tối ưu nguồn điện sạch và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.
Việt Nam có tiềm năng năng lượng tái tạo rất lớn
Năng lượng tái tạo được xem là một trong những hướng đi quan trọng để bổ sung nguồn cung điện trong dài hạn. Việt Nam sở hữu tiềm năng kỹ thuật điện mặt trời lên tới khoảng 963 GW, điện gió trên bờ và gần bờ khoảng 221 GW, trong khi tiềm năng điện gió ngoài khơi có thể đạt khoảng 600 GW.
Những con số này cho thấy Việt Nam không thiếu tài nguyên để phát triển năng lượng sạch. Công nghệ điện mặt trời và điện gió cũng ngày càng trưởng thành, mở ra cơ hội lớn để chuyển dịch cơ cấu nguồn điện theo hướng xanh và bền vững.
Tuy nhiên, năng lượng tái tạo có một điểm hạn chế cố hữu là phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Điện mặt trời chỉ phát công suất khi có bức xạ, trong khi điện gió phụ thuộc vào tốc độ và thời điểm xuất hiện của gió. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng điện của nền kinh tế lại không diễn ra theo cùng một quy luật.
Điều này tạo ra khoảng cách giữa thời điểm sản xuất và thời điểm tiêu thụ. Khi nguồn tái tạo phát điện dồi dào nhưng nhu cầu thấp, một phần công suất có thể không được khai thác tối ưu. Ngược lại, khi phụ tải tăng cao nhưng nguồn tái tạo suy giảm, hệ thống lại cần các nguồn điện khác để bù đắp.
Ông Trần Quốc Tâm, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP.HCM (HCMREA), cho biết đây chính là lúc cần thay đổi cách tiếp cận đối với năng lượng tái tạo. Theo ông, phát triển nguồn điện sạch không thể tách rời việc xây dựng hệ thống lưu trữ và hạ tầng lưới điện đủ linh hoạt.
Nếu chỉ tập trung tăng công suất điện mặt trời, điện gió mà thiếu khả năng lưu trữ, điều phối và truyền tải, tiềm năng năng lượng tái tạo sẽ khó được chuyển hóa thành nguồn điện ổn định phục vụ tăng trưởng kinh tế.
BESS – “ngân hàng năng lượng” của lưới điện
Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) được xem là một trong những lời giải quan trọng cho bài toán này.
Về bản chất, BESS cho phép tích trữ điện khi nguồn cung dồi dào và giải phóng năng lượng vào thời điểm hệ thống cần. Có thể hình dung BESS giống như một “ngân hàng năng lượng”, nơi điện được “gửi” vào lúc dư thừa và “rút” ra khi nhu cầu tăng cao.
Vai trò của BESS không chỉ dừng ở việc lưu trữ. Các hệ thống quy mô lớn có thể hỗ trợ điều chỉnh tần số, cân bằng phụ tải, giảm biến động của nguồn điện tái tạo và cung cấp công suất vào những thời điểm cao điểm. Nhờ đó, BESS có thể giúp hệ thống điện vận hành linh hoạt hơn, đồng thời nâng cao khả năng hấp thụ nguồn điện mặt trời và điện gió.
Theo ông Trần Quốc Tâm, khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng, BESS cần được nhìn nhận như một cấu phần chiến lược của hệ thống điện hiện đại. Việc kết hợp giữa nguồn điện tái tạo và hệ thống lưu trữ không chỉ giúp giảm lãng phí nguồn năng lượng sạch mà còn tạo ra khả năng điều tiết linh hoạt hơn, qua đó hỗ trợ bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh.
Đây cũng là lý do BESS có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giữ nhịp tăng trưởng kinh tế. Với các ngành sản xuất công nghệ cao, bán dẫn, trung tâm dữ liệu hay trí tuệ nhân tạo, yêu cầu đặt ra không chỉ là có đủ điện mà còn phải có nguồn điện ổn định và liên tục. Một hệ thống lưu trữ hiệu quả có thể góp phần tăng khả năng đáp ứng phụ tải, giảm áp lực lên lưới điện và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong quản lý năng lượng.
Cần cơ chế để BESS trở thành một phần của thị trường điện
Để BESS phát triển, Việt Nam cần một hệ sinh thái chính sách phù hợp. Cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng cần tiếp tục được hoàn thiện nhằm khuyến khích doanh nghiệp dịch chuyển phụ tải và tối ưu hóa việc sạc – xả của hệ thống lưu trữ.
Cùng với đó, các chính sách về tín dụng xanh, ưu đãi lãi suất, thuế và cơ chế khuyến khích đầu tư BESS cần được nghiên cứu đồng bộ. Khi chi phí đầu tư ban đầu vẫn là một rào cản lớn, những mô hình như ESCO, cho thuê năng lượng, thuê hệ thống pin lưu trữ hay chia sẻ đầu tư có thể mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ cho doanh nghiệp.
Về dài hạn, việc thí điểm nhà máy điện ảo (VPP), cộng đồng năng lượng và mô hình kết hợp các nguồn điện phân tán với BESS cũng có thể tạo ra một hệ thống điện linh hoạt hơn. Khi đó, người tiêu dùng không chỉ đơn thuần là bên sử dụng điện mà còn có thể trở thành một phần của hệ sinh thái cung ứng và điều phối năng lượng.
Theo ông Trần Quốc Tâm, điều Việt Nam cần hướng tới không chỉ là tăng thêm số lượng nhà máy điện mà phải xây dựng một hệ sinh thái năng lượng có khả năng lưu trữ, điều phối và sử dụng điện hiệu quả. Sự kết hợp giữa năng lượng tái tạo, BESS, lưới điện thông minh và thị trường điện cạnh tranh sẽ là nền tảng để giải bài toán an ninh năng lượng trong giai đoạn phát triển mới.
Trong cuộc đua tăng trưởng, điện đang trở thành một trong những yếu tố quyết định sức cạnh tranh của nền kinh tế. Việt Nam có lợi thế lớn về tài nguyên năng lượng tái tạo, nhưng để biến lợi thế đó thành nguồn lực thực sự, quốc gia cần nhiều hơn những dự án điện mặt trời hay điện gió. BESS có thể chính là mảnh ghép còn thiếu, giúp nguồn điện sạch trở nên linh hoạt, ổn định và có giá trị cao hơn.
Khi nhu cầu điện ngày càng tăng bởi AI, xe điện, bán dẫn và các trung tâm dữ liệu, đầu tư cho BESS không chỉ là câu chuyện của ngành năng lượng. Đó còn là đầu tư cho năng lực tăng trưởng, khả năng cạnh tranh và an ninh năng lượng của Việt Nam trong nhiều thập niên tới.
