NATO đưa hệ thống AI quét hơn một triệu nguồn dữ liệu mỗi ngày vào 'bộ não chỉ huy'?
Một hệ thống AI quét hơn một triệu nguồn dữ liệu công khai, xử lí hơn 43 TB thông tin mỗi ngày bằng hơn 150 ngôn ngữ, đang được đưa vào Maven Smart System của NATO.
Công cụ này phát hiện sự kiện, đối chiếu thông tin, tóm tắt và thử dự báo diễn biến vài giờ tiếp theo. Nhà cung cấp vừa nhận hợp đồng trị giá 317,8 triệu USD với quân đội Mỹ.
Ted Bailey, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành (CEO) của công ty AI Dataminr (Mỹ), nói với Breaking Defense rằng nền tảng First Alert Advanced sẽ hoạt động trong hệ thống Maven Smart System của NATO ngay tuần đầu tháng 9. Ông cho biết NATO hiện là khách hàng lớn thứ hai của công ty. Tính tới ngày 6/9, NATO chưa ra thông báo riêng xác nhận thời điểm hoàn tất tích hợp. Mốc này chủ yếu dựa trên tuyên bố của Dataminr.
Hợp đồng 317,8 triệu USD với quân đội Mỹ
Ngày 26/8, Lầu Năm Góc công bố hợp đồng giá cố định trị giá 317,8 triệu USD cho chương trình cảnh báo dựa trên thông tin công khai. Hệ thống phục vụ ba nhóm nhiệm vụ gồm nắm tình hình, bảo vệ lực lượng và phát hiện sớm những dấu hiệu liên quan tới các sự kiện toàn cầu. Hợp đồng kéo dài tới ngày 25/6/2031 và được trao sau cuộc đấu thầu có tám hồ sơ tham gia. Hơn 46,5 triệu USD ngân sách vận hành năm tài khóa 2026 được cam kết ngay khi hợp đồng được kí.
Dataminr cho biết phạm vi sử dụng bao trùm toàn bộ bộ máy quốc phòng Mỹ, gồm các quân chủng và bộ tư lệnh tác chiến hợp nhất. Bailey nói số quyền sử dụng có thể lên tới ba triệu người. Đây là thông tin do công ty đưa ra, trong khi thông báo hợp đồng chính thức không nêu số người dùng.
Quân đội Mỹ từ lâu không thiếu dữ liệu công khai. Vấn đề là lượng thông tin quá lớn và xuất hiện quá nhanh. Video hiện trường, tín hiệu máy bay hay thông báo của chính quyền địa phương đôi khi xuất hiện trước khi các hãng tin lớn xác nhận sự kiện. Dataminr muốn dùng AI để tìm những tín hiệu đáng chú ý giữa dòng dữ liệu đó.
AI quét hơn một triệu nguồn dữ liệu công khai
Gọi First Alert Advanced là AI “đọc cả Internet” chỉ là cách nói rút gọn. Hệ thống không quét mọi trang web tồn tại. Dataminr cho biết nền tảng tổng hợp tín hiệu từ hơn một triệu nguồn dữ liệu công khai và xử lí hơn 43 TB thông tin mỗi ngày, tương đương khoảng 43.000 GB. Dữ liệu gồm văn bản bằng hơn 150 ngôn ngữ, hình ảnh, video, âm thanh và tín hiệu cảm biến. Breaking Defense tiết lộ các nguồn mở còn gồm tín hiệu nhận dạng phát ra từ máy bay và tàu biển.
First Alert Advanced sử dụng những chương trình AI tự động mà Dataminr gọi là Intel Agents. Khi phát hiện một sự kiện, chúng tiếp tục tìm nguồn khác để đối chiếu, bổ sung bối cảnh rồi cập nhật bản tóm tắt cho người sử dụng.
Hệ thống sử dụng hơn 60 mô hình ngôn ngữ lớn chuyên biệt. Đây là loại AI có khả năng đọc, phân tích và tạo văn bản, tương tự công nghệ đứng sau nhiều chatbot hiện nay. Dataminr cho biết các mô hình được huấn luyện bằng kho dữ liệu sự kiện tích lũy trong hơn 10 năm.
Jeff Kinsey, đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ Dataminr, cho biết công ty chọn nhiều mô hình chuyên biệt thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một số mô hình AI rất lớn dùng cho nhiều mục đích. Theo ông, cách làm này giúp hệ thống phản hồi nhanh hơn. Nó cũng hạn chế nguy cơ AI tự tạo ra thông tin không chính xác.
First Alert Advanced còn có chức năng được Dataminr gọi là “dự báo chiến thuật”. Hệ thống so sánh tình huống đang diễn ra với những sự kiện tương tự trong quá khứ, sau đó đưa ra một số diễn biến có khả năng xuất hiện trong vài giờ tiếp theo.
Tích hợp vào hệ thống Maven Smart System của NATO
Maven Smart System NATO (MSS NATO) là nền tảng quân sự tích hợp AI do Palantir cung cấp cho NATO. Ngày 25/3/2025, Cơ quan Thông tin và Truyền thông NATO (NCIA) hoàn tất việc mua hệ thống để phục vụ Bộ Tư lệnh Tác chiến Đồng minh (ACO). Maven hỗ trợ tổng hợp tình báo, theo dõi chiến trường, xử lí dữ liệu mục tiêu, lập kế hoạch và giúp chỉ huy ra quyết định nhanh hơn.
Maven như một “bộ não trung tâm” tập hợp dữ liệu từ vệ tinh, drone, radar, cảm biến mặt đất và báo cáo tình báo của các nước thành viên. AI giúp đối chiếu, phân tích và đưa các nguồn này về cùng một môi trường làm việc, thay vì để người dùng tự ghép thông tin từ nhiều hệ thống riêng lẻ.
Từ khi xác định nhu cầu tới lúc hoàn tất thương vụ chỉ mất khoảng sáu tháng, thuộc nhóm quy trình mua sắm nhanh nhất của NATO. Đến ngày 22/6/2026, MSS NATO đạt năng lực hoạt động kĩ thuật đầy đủ và được phép vận hành trên mạng chứa thông tin mật của liên minh.
Maven cũng không phụ thuộc vào một mô hình AI duy nhất. NATO đã tích hợp công nghệ AI của Pháp và Mỹ, đồng thời triển khai hơn 50 ứng dụng phục vụ nhiều nhiệm vụ khác nhau trong năm đầu tiên.
Dataminr tham gia hệ sinh thái này thông qua First Alert Advanced. Ứng dụng chạy trên Palantir Foundry, đưa dữ liệu tình báo nguồn mở do Dataminr thu thập vào cùng môi trường với những lớp thông tin quân sự khác. Hệ thống có thể quét Internet, hình ảnh, video, âm thanh và tín hiệu từ tàu biển, máy bay để phát hiện sự kiện gần thời gian thực.
Theo Dataminr, First Alert hiện được quân đội 18 nước sử dụng, trong đó có 15 thành viên NATO. Công ty muốn tiến tới kết hợp sâu hơn dữ liệu công khai với tín hiệu từ cảm biến quân sự, giúp người phân tích đối chiếu và xác nhận thông tin nhanh hơn.
Tuy nhiên, việc Maven được phép hoạt động trên mạng mật không đồng nghĩa Dataminr có quyền tiếp cận toàn bộ dữ liệu mật của NATO. Phạm vi thông tin mà ứng dụng này có thể sử dụng hiện chưa được liên minh công bố chi tiết.
Dự báo xung đột có đáng tin?
Theo ông Bailey lấy các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2/2026 để minh họa cho tốc độ của hệ thống. Ông nói Dataminr phát cảnh báo đầu tiên lúc 1 giờ 12 phút sáng theo giờ miền Đông Mỹ, sớm hơn khoảng 15 phút so với các hãng tin lớn.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó cho biết lực lượng Mỹ và đối tác bắt đầu tấn công các mục tiêu tại Iran lúc 1 giờ 15 phút. Mốc Dataminr đưa ra vì thế sớm hơn ba phút so với thời điểm quân đội Mỹ công bố chiến dịch bắt đầu.
Hai mốc này có mức độ xác nhận khác nhau. Thời điểm 1 giờ 15 phút là thông tin chính thức của CENTCOM. Mốc 1 giờ 12 phút và tuyên bố nhanh hơn báo chí khoảng 15 phút đều do Dataminr đưa ra. Chưa có đánh giá độc lập công khai xác nhận đầy đủ những tuyên bố này.
Ông Bailey còn nói sau các đòn đánh đầu tiên, hệ thống đã nêu ba diễn biến có khả năng xảy ra gồm giao thông qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, giá dầu tăng mạnh và lãnh đạo cấp cao Iran thiệt mạng. Những diễn biến tương ứng sau đó đều xuất hiện. Tuy nhiên, kết quả đó chưa đủ chứng minh AI có năng lực dự báo vượt trội. Khi một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran đã bắt đầu, Hormuz, giá dầu và giới lãnh đạo Tehran vốn đã là những vấn đề mà các nhà phân tích khu vực sẽ theo dõi sát.
Khó đánh giá hơn là hiệu quả của toàn bộ hệ thống. Dataminr chưa công bố rộng rãi tỉ lệ cảnh báo sai hay số dự báo không trở thành hiện thực. Cũng chưa rõ độ chính xác thay đổi ra sao khi AI gặp những tình huống có ít dữ liệu lịch sử để đối chiếu.
Nguồn thông tin công khai còn có những điểm yếu riêng. Video có thể được quay từ nhiều năm trước. Hình ảnh có thể bị chỉnh sửa, trong khi tin giả hoặc nội dung gây nhiễu có thể được cố tình đưa lên mạng. Một cảnh báo sai càng được chuyển nhanh vào hệ thống chỉ huy thì hậu quả tiềm tàng càng nghiêm trọng.
NATO đặt ra sáu nguyên tắc cho việc sử dụng AI trong quốc phòng. Trong đó, con người phải chịu trách nhiệm về cách hệ thống được sử dụng. Kết quả do AI tạo ra cũng phải đủ khả năng giải thích, truy lại nguồn và kiểm tra. NATO còn yêu cầu hệ thống phải đáng tin cậy, hạn chế thiên lệch và luôn cho phép con người can thiệp khi cần thiết. Đây cũng là vấn đề First Alert Advanced sẽ phải đối mặt khi được đưa sâu hơn vào Maven. Nếu một cảnh báo sai lọt vào hệ thống chỉ huy và ảnh hưởng tới quyết định ngoài thực địa, trách nhiệm kiểm chứng và ngăn quyết định sai vẫn phải thuộc về con người.
