Nền tảng số sẽ giúp gen Z Việt không quên hương vị bánh truyền thống
Từ bánh gói miền Tây, bánh khoai mì đến bánh da lợn, nhiều món bánh truyền thống dân dã đang dần vắng bóng trong đời sống đô thị, thậm chí đứng trước nguy cơ thất truyền công thức khi thế hệ nghệ nhân ngày càng thưa vắng.
Để bánh truyền thống không chỉ tồn tại trong kí ức, việc đổi mới cách chế biến, trình bày và xây dựng nền tảng số để tiếp cận Gen Z đang trở thành hướng đi cần thiết.
Bánh truyền thống xưa cần được làm mới để bước vào đời sống hiện đại
Một trong những thách thức lớn đối với ẩm thực truyền thống Việt Nam hiện nay là khoảng cách giữa các thế hệ. Những món bánh từng quen thuộc trong các phiên chợ quê, gánh hàng rong hay gian bếp gia đình đang dần ít xuất hiện, đặc biệt tại các đô thị.
Công thức thất truyền, người làm bánh lớn tuổi không có người kế nghiệp, trong khi khẩu vị và thói quen tiêu dùng thay đổi khiến nhiều món bánh xưa khó cạnh tranh với các loại bánh ngoại nhập đang ngày càng phổ biến.
Bánh gói, hay bánh xếp lá chuối miền Tây, là một ví dụ. Được làm từ bột gạo, bột năng, nhân đậu xanh, gói trong lá chuối rồi hấp chín, món bánh dân dã này thường được thưởng thức khi còn ấm, chan nước cốt dừa và rắc mè. Hương vị béo thơm, mềm dẻo từng gắn với kí ức của nhiều thế hệ, nhưng nay không còn dễ tìm, ngay cả ở những thành phố lớn.
Trong buổi giao lưu thuộc chuỗi chương trình “Gặp gỡ những thương hiệu trên hành trình 30 năm”, Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao tổ chức ngày 18/10, chuyên gia ẩm thực Bùi Thị Sương cho biết: “Món này giờ hầu như không thể tìm thấy ở thành phố. Hiếm hoi lắm mới thấy ở chợ quê xa ở miền Tây”.
Nhận định này phản ánh một thực tế đáng suy nghĩ: không phải những món bánh truyền thống đã mất đi giá trị, mà chúng đang dần mất vị trí trong nhịp sống hiện đại. Khi không còn được sản xuất thường xuyên, ít xuất hiện tại các điểm bán và thiếu người tiếp nối kĩ thuật chế biến, nguy cơ thất truyền không chỉ nằm ở công thức mà còn ở cả những kinh nghiệm, bí quyết làm bánh được truyền miệng qua nhiều thế hệ.
Theo bà Bùi Thị Sương, bảo tồn không đồng nghĩa với việc giữ nguyên mọi cách chế biến và hình thức trình bày từ quá khứ. Ngược lại, cải tiến cách nấu nướng, kích thước và bao bì có thể giúp bánh truyền thống thích nghi với nhu cầu tiêu dùng mới, từ đó mở rộng cơ hội xuất hiện trong nhà hàng, khách sạn cao cấp ở Việt Nam và nước ngoài.
Bà lấy ví dụ những loại bánh có kích thước lớn như bánh khoai mì, bánh chuối hay bánh da lợn. Một ổ bánh lớn có thể khiến người mua e ngại vì khó sử dụng hết, trong khi một hộp bánh nhỏ, được thiết kế đẹp mắt và kết hợp nhiều loại khác nhau lại phù hợp hơn để thưởng thức hoặc làm quà tặng.
“Nhưng một hộp bánh có bao bì đẹp hơn, nhiều loại bánh thì sẽ thích hợp cho việc mua làm quà. Các món bánh truyền thống sẽ đi xa hơn”, bà phân tích.
Đây là cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì chỉ dựa vào giá trị hoài niệm, bánh truyền thống cần được đặt trong bức tranh tiêu dùng hiện tại. Một sản phẩm có hương vị xưa nhưng hình thức tiện lợi, khẩu phần phù hợp và cách trình bày hấp dẫn sẽ có thêm cơ hội chinh phục người trẻ. Quan trọng hơn, khi nhu cầu thị trường được khơi dậy, người làm bánh có thêm động lực duy trì nghề và truyền lại công thức.
Xây dựng nền tảng số để đưa bánh truyền thống đến gần Gen Z
Nếu thế hệ trước tiếp cận bánh truyền thống qua gia đình, chợ quê và những gánh hàng rong, Gen Z lại có xu hướng khám phá ẩm thực thông qua mạng xã hội, video ngắn, cộng đồng trực tuyến và các trải nghiệm thực tế. Vì vậy, muốn người trẻ biết, nhớ và tự tay làm những món bánh xưa, việc bảo tồn cần được mở rộng từ gian bếp sang không gian số.
Một hướng đi quan trọng là xây dựng nội dung số phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của giới trẻ. Thay vì chỉ giới thiệu công thức bằng những bài viết dài, có thể kể câu chuyện về nguồn gốc món bánh, nguyên liệu, kĩ thuật chế biến và những kí ức văn hóa gắn với từng món ăn bằng video trực quan, hình ảnh sinh động.
Những thao tác như nhào bột, gói bánh bằng lá chuối, hấp bánh hay pha nước cốt dừa có thể trở thành nội dung hấp dẫn nếu được thể hiện ngắn gọn, dễ hiểu và có tính hướng dẫn.
Tuy nhiên, truyền thông chỉ có thể khơi gợi sự tò mò. Để biến sự quan tâm thành khả năng thực hành và thói quen tiêu dùng, cần kết hợp nền tảng số với trải nghiệm trực tiếp. Các lớp học làm bánh, hoạt động tự tay chế biến và dùng thử sản phẩm sẽ giúp người trẻ tiếp xúc với kĩ thuật truyền thống, đồng thời hiểu hơn về công sức và sự khéo léo của người làm bánh.
Việc chia sẻ công thức, bí quyết chế biến cũng có ý nghĩa quan trọng. Khi kiến thức không còn bó hẹp trong một số gia đình hay nghệ nhân, cơ hội để thế hệ trẻ tiếp nối nghề sẽ rộng mở hơn.
Những người trẻ có thể bắt đầu từ việc làm bánh tại nhà, chia sẻ thành phẩm trên mạng xã hội, rồi phát triển thành những mô hình kinh doanh nhỏ dựa trên nguyên liệu và công thức truyền thống.
Bên cạnh đó, xây dựng nền tảng số không đơn giản là đưa sản phẩm lên các kênh bán hàng trực tuyến. Điều cần thiết là tạo ra một hệ sinh thái nội dung và trải nghiệm, nơi người trẻ có thể tìm hiểu, học hỏi, tương tác và chia sẻ. Nội dung cần được điều chỉnh theo từng nhóm đối tượng, đặc biệt chú trọng hình ảnh trực quan, cách dẫn dắt sinh động và khả năng thu hút ngay từ những giây đầu tiên.
Trong bức tranh thị trường bánh ngày càng đa dạng, bánh truyền thống khó có thể cạnh tranh chỉ bằng yếu tố hoài niệm. Chúng cần được kể lại bằng ngôn ngữ của thế hệ mới, xuất hiện trong những không gian mà Gen Z thường xuyên tiếp cận và mang đến trải nghiệm đủ thú vị để người trẻ muốn thử, muốn học và muốn giới thiệu cho người khác.
Suy cho cùng, giữ gìn bánh truyền thống không chỉ là bảo tồn một món ăn mà còn là bảo tồn kí ức, kĩ năng và bản sắc văn hóa. Khi một bạn trẻ biết cách làm bánh gói, hiểu vì sao chiếc bánh được gói bằng lá chuối hay tự hào chia sẻ món bánh quê trên nền tảng số, di sản ẩm thực đã có thêm một cơ hội sống trong đời sống hiện đại.
Để bánh xưa không trở thành kí ức xa vời, điều quan trọng là giúp chúng tiếp tục được làm, được ăn và được yêu thích bởi những thế hệ tiếp theo.