Nếu kết nối chưa đồng bộ, nên hoãn khai thác sân bay Long Thành
Sân bay Long Thành (TP. Đồng Nai) đang bước vào giai đoạn nước rút để vận hành thử trong tháng 9 và khai thác thương mại vào cuối năm nay.
Trong khi các hạng mục bên trong sân bay liên tục tăng tốc, hạ tầng kết nối bên ngoài vẫn đứng trước nguy cơ chậm nhịp. Nếu không kịp đồng bộ, một siêu sân bay có thể phải vận hành trong cảnh giao thông ùn tắc ngay từ ngày đầu.
Hạ tầng trong sân bay tăng tốc, đường kết nối vẫn chịu sức ép
Sân bay Long Thành có tổng mức đầu tư 336.630 tỉ đồng, công suất giai đoạn 1 đạt 25 triệu hành khách mỗi năm. Theo kế hoạch, dự án sẽ vận hành thử nghiệm liên động trong tháng 9/2026 và khai thác thương mại vào tháng 12/2026.
Nhiều hạng mục trọng yếu đang bám sát tiến độ. Đường cất hạ cánh số 2 dự kiến hoàn thành trước ngày 30/9/2026. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác của sân bay không chỉ phụ thuộc vào đường băng hay nhà ga. Điều quyết định là khả năng kết nối từ các trung tâm kinh tế đến sân bay.
Áp lực lớn nhất hiện nay dồn lên cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây. Dự án mở rộng gần 15.000 tỉ đồng đã khởi công từ tháng 8/2025. Quy mô gồm đoạn mở rộng lên 8 làn xe và đoạn mở rộng lên 10 làn xe. Đến tháng 7/2026, gói thầu XL01 đạt khoảng 62% khối lượng. Tuy nhiên, hạng mục cầu Long Thành dự kiến chỉ hợp long vào tháng 12/2026 và hoàn thành trong quý I/2027. Khoảng trễ này tạo ra nguy cơ lệch pha với thời điểm sân bay đi vào khai thác.
Đường ĐT 25C cũng là mắt xích đặc biệt quan trọng. Tuyến đường dài hơn 2,6km, rộng 45m, tổng mức đầu tư 647 tỉ đồng, kết nối trực tiếp Quốc lộ 51 với khu vực sân bay. Đây được xem là trục chia sẻ lưu lượng từ Long Thành về TP.HCM qua hướng cầu Cát Lái. Dù nút giao giữa ĐT 25C, tuyến T1 và Quốc lộ 51 đã hình thành, tiến độ toàn tuyến mới đạt hơn 60%. Mặt bằng cơ bản đã bàn giao nhưng việc di dời hệ thống điện, cấp nước và viễn thông vẫn chưa hoàn tất. Đây là nguyên nhân khiến dự án phải lùi thời gian hoàn thành sang tháng 10/2026.
Ở chiều ngược lại, hai tuyến T1 và T2 là điểm sáng hiếm hoi. Với tổng vốn đầu tư hơn 2.630 tỉ đồng, các nhà thầu đang hoàn thiện thảm nhựa, hệ thống an toàn giao thông và cảnh quan để kịp bàn giao theo kế hoạch. Khi hoàn thành, hai tuyến này sẽ tạo kết nối trực tiếp giữa sân bay với Quốc lộ 51 và cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây.
Không chỉ đường bộ, quy hoạch đường sắt cũng đặt ra bài toán mới. Ba tuyến đường sắt lớn gồm đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành và Metro số 1 kéo dài đều dự kiến đi qua khu vực sân bay. Trong khi đó, hành lang quy hoạch chỉ rộng khoảng 40m. Nếu không sớm thống nhất vị trí ga và hướng tuyến, nguy cơ chồng lấn hạ tầng sẽ làm phát sinh điều chỉnh, kéo dài tiến độ và đội chi phí đầu tư.
Không thể để siêu sân bay phải "chờ đường"
Nếu Long Thành mở cửa đúng kế hoạch nhưng các tuyến kết nối chưa hoàn thiện, áp lực sẽ lập tức dồn lên Quốc lộ 51 và cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây. Hành khách, xe đưa đón và phương tiện vận tải sẽ tập trung vào các nút giao hiện hữu, làm gia tăng nguy cơ ùn tắc ngay cửa ngõ sân bay.
Theo các chuyên gia ngành giao thông, kịch bản này từng xuất hiện tại nhiều dự án hạ tầng lớn, khi công trình chính hoàn thành nhưng hệ thống kết nối chưa theo kịp. Một sân bay hiện đại sẽ khó phát huy hết công suất nếu hành khách phải mất nhiều giờ mới tiếp cận được nhà ga. Giá trị của Long Thành vì thế không chỉ nằm ở quy mô đầu tư, mà còn ở khả năng vận hành đồng bộ của toàn bộ mạng lưới giao thông.
Để tránh điểm nghẽn này, việc đầu tiên là hoàn tất di dời hạ tầng kĩ thuật trên tuyến ĐT 25C trong thời gian sớm nhất để nhà thầu triển khai đồng loạt các hạng mục còn lại. Cùng với đó, chủ đầu tư dự án mở rộng cao tốc cần tiếp tục tổ chức thi công "3 ca, 4 kíp", đặc biệt tại hạng mục cầu Long Thành, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa tiến độ công trình giao thông và thời điểm sân bay khai thác.
Một giải pháp không thể thiếu là sớm đưa vào hoạt động các tuyến xe buýt chất lượng cao kết nối sân bay Long Thành với Tân Sơn Nhất, TP.HCM và các đô thị lân cận. Khi giao thông công cộng được tổ chức ngay từ ngày đầu, áp lực lên phương tiện cá nhân sẽ giảm đáng kể, góp phần bảo đảm lưu thông thông suốt trong giai đoạn đầu vận hành.
Có nên hoãn khai thác sân bay Long Thành?
Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, PGS-TS Nguyễn Thiện Tống - nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Kĩ thuật Hàng không, Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG TP.HCM) cho rằng, điều đáng lo nhất hiện nay không phải là tiến độ xây dựng sân bay Long Thành. Đó là sự thiếu đồng bộ của hệ thống hạ tầng kết nối.
Theo ông, nếu sân bay đưa vào hoạt động khi đường bộ và các tuyến giao thông công cộng, đặc biệt là metro, chưa hoàn thiện thì hiệu quả khai thác sẽ rất thấp. Hành khách gặp khó khăn trong việc tiếp cận sân bay, thời gian di chuyển kéo dài. Từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ và uy tín của cảng hàng không mới.
"Không thể thúc tiến độ hạ tầng kết nối để kịp với sân bay. Vì vậy, giải pháp thực tế nhất là nên chậm việc đưa sân bay Long Thành vào khai thác. Không nhất thiết phải đặt mục tiêu khai trương vào cuối năm hay đầu năm sau rồi thúc ép ngày đêm trong khi nhân lực, thiết bị và hạ tầng đều chưa sẵn sàng", ông nói.
PGS-TS Nguyễn Thiện Tống dẫn kinh nghiệm từ sân bay Western Sydney (Úc), nơi sân bay chỉ được khai trương khi hệ thống đường bộ và tuyến metro kết nối từ trung tâm thành phố hoàn thành đồng thời. Đó là cách phát triển hạ tầng đồng bộ, thay vì chỉ tập trung hoàn thành sân bay mà bỏ ngỏ khâu kết nối.
Nếu chưa thể hoàn thiện hạ tầng giao thông, việc lùi thời điểm khai thác Long Thành thêm vài năm sẽ hợp lí hơn. Trường hợp buộc phải vận hành sớm thì chỉ nên khai thác với số lượng chuyến bay hạn chế, ưu tiên các đường bay phù hợp để giảm áp lực cho hệ thống kết nối và hạn chế bất tiện đối với hành khách.
Đặc biệt, chuyên gia cảnh báo không nên dùng biện pháp hành chính để buộc các hãng hàng không chuyển những đường bay đang khai thác hiệu quả tại sân bay Tân Sơn Nhất sang Long Thành.
"Cưỡng ép một đường bay đang hoạt động hiệu quả từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành sẽ lãng phí gấp đôi", ông nhấn mạnh. Việc này vừa làm giảm hiệu quả khai thác của Tân Sơn Nhất, vừa chưa giúp Long Thành phát huy được lợi thế khi hạ tầng kết nối vẫn còn thiếu.
"Thà chấp nhận Long Thành có ít chuyến bay trong giai đoạn đầu còn hơn ép chuyển các đường bay đang hoạt động tốt. Long Thành cần có thời gian để phát triển theo nhu cầu thực tế của thị trường, thay vì được lấp đầy bằng các quyết định mang tính hành chính", PGS-TS Nguyễn Thiện Tống nói.
Theo ông, một sân bay hiện đại chỉ phát huy giá trị khi được đặt trong một hệ thống giao thông đồng bộ. Nếu quá coi trọng mốc thời gian khai trương mà bỏ qua hiệu quả khai thác lâu dài, nguy cơ "nút thắt cổ chai" sẽ trở thành bài toán lớn đối với sân bay Long Thành ngay từ những ngày đầu vận hành.