Ngành mỹ phẩm, thực phẩm sạch chuyển mình nhờ ứng dụng công nghệ sinh học
Ứng dụng công nghệ sinh học đang mở ra triển vọng tạo ra sản phẩm sạch, an toàn cho sức khỏe và thân thiện môi trường.
Trong bối cảnh hiện đại, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và an toàn, mỹ phẩm và thực phẩm sạch trở thành xu hướng nổi bật.
Người Việt, đặc biệt là giới trẻ và các gia đình thành thị, muốn biết rõ nguồn gốc, thành phần và quy trình sản xuất của sản phẩm mà họ sử dụng. Nhu cầu này thúc đẩy các doanh nghiệp tìm giải pháp khoa học, trong đó công nghệ sinh học nổi lên như chìa khóa cho sự phát triển bền vững.
Ở lĩnh vực mỹ phẩm, công nghệ sinh học cho phép khai thác các hoạt chất quý từ tự nhiên bằng quy trình enzyme hoặc vi sinh, giúp tạo ra collagen, peptide hay chất chống oxy hóa tinh khiết mà không cần đến dung môi hóa học.
Bên cạnh đó, công nghệ tế bào gốc thực vật mang lại các hợp chất dưỡng da có khả năng chống lão hóa và phục hồi tổn thương. Các sản phẩm mỹ phẩm lên men sinh học ngày càng được ưa chuộng nhờ khả năng dễ hấp thụ và thân thiện với làn da nhạy cảm. Ngoài ra, xu hướng sử dụng bao bì sinh học phân hủy từ tinh bột hay cellulose cũng góp phần giảm thiểu ô nhiễm nhựa, đưa ngành mỹ phẩm tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển xanh.
Trong thực phẩm sạch, công nghệ sinh học được ứng dụng mạnh mẽ vào sản xuất và bảo quản. Quá trình lên men vi sinh tạo ra sản phẩm giàu probiotic, hỗ trợ hệ tiêu hóa và nâng cao sức đề kháng.
Một số hợp chất sinh học có khả năng thay thế chất bảo quản hóa học, giúp kéo dài thời hạn sử dụng mà vẫn đảm bảo an toàn. Công nghệ nông nghiệp sinh học còn tạo ra giống cây kháng sâu bệnh, giảm lượng thuốc trừ sâu, từ đó hạn chế dư lượng hóa chất trong nông sản. Thịt nuôi cấy trong phòng thí nghiệm hay protein thực vật thay thế cũng là những xu hướng toàn cầu, dù tại Việt Nam mới ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu.
Thực tế cho thấy, nhiều viện nghiên cứu và trường đại học đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học vào các sản phẩm gắn liền đời sống. Viện Công nghệ Sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phát triển quy trình tạo hoạt chất sinh học từ nấm men, phục vụ sản xuất mỹ phẩm chống lão hóa.
Nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Quốc tế thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM tập trung chiết xuất hợp chất từ trà xanh, nghệ và nha đam để làm mỹ phẩm chăm sóc da. Trong ngành thực phẩm, doanh nghiệp Việt đã ứng dụng công nghệ sinh học để sản xuất sữa chua probiotic, kombucha và nhiều sản phẩm lên men khác, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao.
Các doanh nghiệp khởi nghiệp cũng năng động trong việc tận dụng công nghệ sinh học. Nhiều thương hiệu đã giới thiệu mỹ phẩm từ tảo xoắn, đông trùng hạ thảo hay sâm Ngọc Linh, kết hợp công nghệ vi sinh để nâng cao hàm lượng hoạt chất.
Ở mảng thực phẩm, các start-up áp dụng công nghệ sinh học để sản xuất nước ép thảo mộc, trái cây sấy và các sản phẩm nông sản chế biến sẵn, hạn chế phụ gia tổng hợp. Sự sáng tạo này không chỉ tạo ra sản phẩm an toàn mà còn góp phần nâng cao giá trị kinh tế của nguồn nguyên liệu bản địa.
Theo TS. Huỳnh Ngọc Oanh, giảng viên Trường Đại học Bách Khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM, enzyme là minh chứng rõ nét cho vai trò của công nghệ sinh học trong sản xuất: “Enzyme đóng vai trò quan trọng trong nhiều quá trình sinh học, và ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất thực phẩm, dược phẩm. Trong sản xuất thực phẩm, enzyme được sử dụng để thủy phân các chất dinh dưỡng, giúp dễ tiêu hóa hơn, cải thiện hương vị, màu sắc và độ an toàn, đồng thời tăng thời hạn sử dụng”.
Nhận định này cho thấy công nghệ sinh học không chỉ hỗ trợ tạo sản phẩm mới mà còn góp phần nâng cao chất lượng và sự an toàn cho người tiêu dùng.
Tuy vậy, ngành công nghệ sinh học trong mỹ phẩm và thực phẩm sạch vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Chi phí nghiên cứu cao, quy mô sản xuất hạn chế khiến giá thành sản phẩm khó cạnh tranh với hàng nhập khẩu. Hành lang pháp lý liên quan đến chứng nhận và kiểm định cần hoàn thiện để bảo đảm minh bạch. Ngoài ra, thị trường trong nước vẫn chịu sức ép lớn từ các thương hiệu quốc tế vốn đã có uy tín và tiềm lực.
Dù còn khó khăn, triển vọng phát triển công nghệ sinh học trong hai lĩnh vực này ở Việt Nam vẫn rất rộng mở. Quy mô thị trường mỹ phẩm trong nước được dự báo đạt trên 2 tỉ USD vào năm 2027, trong khi nhu cầu thực phẩm sạch liên tục tăng cùng xu hướng tiêu dùng xanh.
Nếu gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp sản xuất và thị trường, công nghệ sinh học có thể trở thành động lực quan trọng giúp Việt Nam xây dựng thương hiệu riêng, nâng cao sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế bền vững.
Công nghệ enzyme hiện được nhiều viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam ứng dụng trong sản xuất thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm, nhờ khả năng thủy phân và biến đổi sinh học giúp sản phẩm an toàn, dễ hấp thụ và có giá trị dinh dưỡng cao hơn.
Song song đó, tế bào gốc thực vật được nghiên cứu để chiết xuất hoạt chất chống oxy hóa, tái tạo da, mở ra triển vọng lớn cho ngành mỹ phẩm nội địa.
