Nghệ sĩ kinh doanh: Ranh giới giữa danh tiếng và trách nhiệm
Danh tiếng có thể trở thành tài sản thương mại khi nghệ sĩ bước vào kinh doanh. Nhưng khi tên tuổi, hình ảnh được đưa vào doanh nghiệp hoặc sản phẩm, lợi thế đó cũng đi kèm những rủi ro cần được nhận diện và kiểm soát.
Khi danh tiếng trở thành lợi thế kinh doanh
Sau khi Công an tỉnh Thanh Hóa công bố vụ án sản xuất, buôn bán viên hoàn An Cung và mỹ phẩm giả, tên Quyền Linh được nhắc đến do Công ty TNHH Nghệ sĩ Quyền Linh từng góp vốn vào Công ty TNHH Sản xuất Dược mỹ phẩm Tami Natural Home. Theo hồ sơ doanh nghiệp được công bố, tháng 4/2024, Công ty TNHH Nghệ sĩ Quyền Linh góp 9,2 tỉ đồng, tương đương 46% vốn điều lệ Tami Natural Home. Bà Nguyễn Thị Vân Anh là chủ sở hữu Công ty TNHH Nghệ sĩ Quyền Linh và đại diện theo ủy quyền phần vốn này.
Đến hồ sơ thay đổi tháng 7/2025 của Tami Natural Home, Công ty TNHH Nghệ sĩ Quyền Linh không còn xuất hiện. Công ty này sau đó đổi tên thành Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Amity. Amity cho biết đã chuyển nhượng toàn bộ phần vốn tại Tami Natural Home, không còn quan hệ góp vốn hay hợp tác kinh doanh. Theo Amity, Quyền Linh từng hỗ trợ ý tưởng khởi nghiệp và làm đại diện hình ảnh không thu phí.
Chiều 25/9, Quyền Linh lên tiếng, khẳng định anh “hoàn toàn không liên quan đến sản phẩm An Cung Hoàn” và các sản phẩm đang được nhắc đến. Anh cũng cho biết sẽ đề nghị cơ quan chức năng xử lý những trường hợp sử dụng tên tuổi, hình ảnh của mình để dẫn dắt thông tin hoặc câu tương tác.
Đây là phát ngôn của Quyền Linh ở thời điểm vụ án vẫn đang được điều tra. Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết vụ án đang tiếp tục được mở rộng.
Danh tiếng có thể chuyển thành giá trị thương mại
Trường hợp trên đặt ra câu chuyện rộng hơn về giá trị của tên tuổi khi nghệ sĩ kinh doanh. Một doanh nghiệp mới phải đầu tư để xây dựng nhận diện. Người nổi tiếng có lợi thế vì công chúng đã biết họ trước khi biết sản phẩm hoặc doanh nghiệp họ tham gia. Quảng cáo và hoạt động đại diện thương hiệu đều khai thác lợi thế này. Doanh nghiệp tìm đến nghệ sĩ còn vì khả năng tiếp cận lượng công chúng người đó đã gây dựng.
Mạng xã hội làm giá trị này rõ hơn khi nghệ sĩ có thể trực tiếp giới thiệu sản phẩm tới người theo dõi. Danh tiếng được tích lũy qua hoạt động nghề nghiệp có giá trị kinh tế và việc khai thác hợp pháp giá trị đó là nhu cầu bình thường. Nghệ sĩ có thể thành lập doanh nghiệp, phát triển sản phẩm, góp vốn hoặc làm đại diện thương hiệu.
Vấn đề bắt đầu khi tên tuổi được đưa vào hoạt động thương mại nhưng vai trò của nghệ sĩ không được nhận diện rõ. Một người có thể trực tiếp sở hữu doanh nghiệp, góp vốn, tham gia quản lý hoặc chỉ làm đại diện hình ảnh. Với công chúng, những khác biệt này không phải lúc nào cũng dễ nhận biết. Tên tuổi càng nổi tiếng, sự gắn kết giữa nghệ sĩ với sản phẩm hoặc doanh nghiệp càng dễ hình thành.
Tên nghệ sĩ không đồng nghĩa vai trò trong doanh nghiệp
Công ty TNHH Nghệ sĩ Quyền Linh là một ví dụ. Doanh nghiệp mang tên Quyền Linh nhưng chủ sở hữu theo hồ sơ được công bố là bà Nguyễn Thị Vân Anh. Chính pháp nhân này được ghi nhận góp 9,2 tỉ đồng, tương đương 46% vốn Tami Natural Home. Việc tên một nghệ sĩ xuất hiện trong tên doanh nghiệp không mặc nhiên có nghĩa nghệ sĩ là chủ sở hữu hoặc người trực tiếp điều hành.
Sự phân biệt này cần được giữ khi một doanh nghiệp phát sinh vi phạm. Dữ kiện về tên doanh nghiệp, quan hệ góp vốn hay vai trò đại diện hình ảnh cần được phản ánh đúng bản chất. Trách nhiệm của cá nhân phải căn cứ vào hành vi và chứng cứ cụ thể. Trong vụ Tami Natural Home, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết đang tiếp tục điều tra, mở rộng. Báo chí không thể dựa vào một cái tên để quy kết, cũng không thể tự đưa ra kết luận thay cơ quan có thẩm quyền.
Nhưng ở bình diện văn hóa và đời sống, vấn đề không chỉ nằm ở hồ sơ pháp lý. Công chúng thường tiếp nhận thương hiệu bằng tên gọi và hình ảnh. Khi tên nghệ sĩ xuất hiện trong tên pháp nhân hoặc hoạt động quảng bá, sự gắn kết có thể mạnh hơn vai trò thực tế của người đó trong doanh nghiệp. Đây là điểm khiến lợi thế danh tiếng có thể chuyển thành rủi ro đối với chính nghệ sĩ.
Khi danh tiếng trở thành một phần của cuộc kinh doanh
Giá trị lớn nhất nghệ sĩ mang vào thương trường nhiều khi không nằm ở vốn mà ở tên tuổi đã được công chúng biết đến. Một sản phẩm gắn với người nổi tiếng có thể nhanh chóng được chú ý, một doanh nghiệp mang tên nghệ sĩ cũng có lợi thế nhận diện mà doanh nghiệp mới thường phải mất nhiều thời gian để xây dựng. Đây chính là giá trị thương mại của danh tiếng.
Nhưng lợi thế đó có hai mặt. Khi nghệ sĩ cho phép tên tuổi, hình ảnh của mình gắn với một doanh nghiệp hoặc sản phẩm, công chúng có thể hình thành sự tin cậy dựa trên uy tín của người nổi tiếng. Nếu hoạt động kinh doanh sau đó phát sinh vấn đề, ảnh hưởng đối với nghệ sĩ không chỉ phụ thuộc vào việc họ có trực tiếp điều hành doanh nghiệp hay không. Danh tiếng đã được đưa vào cuộc kinh doanh thì uy tín cá nhân cũng có thể chịu tác động.
Điều này đòi hỏi nghệ sĩ phải thận trọng hơn khi quyết định dùng tên tuổi cho mục đích thương mại. Góp vốn bao nhiêu, giữ chức vụ gì là những vấn đề có thể xác định bằng hồ sơ. Nhưng cho phép một doanh nghiệp sử dụng tên, hình ảnh hay uy tín cá nhân còn liên quan đến giá trị mà nghệ sĩ đã gây dựng trong nhiều năm. Trước khi tham gia, họ cần hiểu doanh nghiệp kinh doanh gì, sản phẩm nào gắn với mình và tên tuổi của mình được sử dụng trong phạm vi nào.
Khi quan hệ hợp tác thay đổi, sự gắn kết đó cũng cần được xử lý rõ ràng. Chuyển nhượng vốn, thôi làm đại diện hình ảnh hoặc rời khỏi một dự án kinh doanh không chỉ là thay đổi về hồ sơ. Nếu tên tuổi vẫn tiếp tục xuất hiện cùng doanh nghiệp hoặc sản phẩm, rủi ro đối với uy tín của nghệ sĩ vẫn có thể tồn tại.
Nghệ sĩ bước vào thương trường là lựa chọn bình thường và danh tiếng là một lợi thế kinh doanh chính đáng. Nhưng khi tên tuổi đã tạo ra giá trị cho hoạt động thương mại, việc lựa chọn đối tác, kiểm soát phạm vi sử dụng hình ảnh và theo dõi những sản phẩm gắn với mình cũng trở nên quan trọng. Danh tiếng có thể giúp một cuộc kinh doanh đi nhanh hơn, nhưng uy tín đã mất lại khó có thể lấy lại bằng một thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp.
