Nghị định 20 kích hoạt chu kỳ FDI mới: Lộ diện những nhóm ngành hưởng lợi lớn

Việc Chính phủ ban hành Nghị định 20/2026/NĐ-CP về cơ chế đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, cùng với việc chuẩn bị một Nghị quyết chuyên đề thúc đẩy kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đang mở ra kỳ vọng lớn về một chu kỳ tăng trưởng đầu tư mới trong giai đoạn 2026 -2027.

Khác với các gói hỗ trợ trước đây chủ yếu tập trung vào ưu đãi thuế và tháo gỡ thủ tục, các chính sách lần này hướng thẳng vào những trụ cột then chốt của tăng trưởng dài hạn: khu công nghiệp xanh - công nghệ cao - chuỗi cung ứng FDI - hệ thống tài chính phục vụ đầu tư. Trên thị trường chứng khoán, nhiều nhóm cổ phiếu được giới phân tích đánh giá sẽ hưởng lợi rõ rệt từ sự chuyển dịch này.

Chu kỳ FDI mới: Từ “công xưởng giá rẻ” sang trung tâm công nghệ cao

Theo dữ liệu của FiinGroup, giai đoạn 2022-2025 ghi nhận dòng vốn FDI duy trì tương đối ổn định quanh mức 34 tỉ USD mỗi năm, song xu hướng mở rộng quy mô tuyệt đối chưa thực sự rõ nét. Trong cơ cấu FDI đăng ký, vốn cấp mới vẫn chiếm tỉ trọng chủ đạo, dao động 45%- 55%, trong khi vốn tăng thêm ngày càng đóng vai trò quan trọng, chiếm khoảng 22% - 37% tổng vốn đăng ký, phản ánh xu hướng các tập đoàn nước ngoài mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam thay vì chỉ gia nhập mới.

Ngược lại, dòng vốn góp vốn - mua cổ phần chỉ chiếm 12% - 23%, cho thấy M&A chưa trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng FDI.

Bức tranh này tiếp tục thể hiện rõ trong năm 2025, khi xuất nhập khẩu phục hồi mạnh về quy mô nhưng tăng trưởng và thặng dư thương mại chủ yếu đến từ khu vực doanh nghiệp FDI, trong khi khối nội địa chịu sức ép từ chi phí, thuế quan và nhu cầu toàn cầu phân hóa.

Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng xuất khẩu được dự báo vẫn phụ thuộc lớn vào mở rộng sản xuất của khối FDI và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, khiến yêu cầu nâng cấp chất lượng dòng vốn ngoại trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, chiến lược thu hút FDI thế hệ mới không còn đặt trọng tâm vào số lượng dự án, mà ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng xanh và kinh tế số - những ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn và lan tỏa sâu vào nền kinh tế nội địa.

Xu hướng này đang được hiện thực hóa thông qua loạt dự án quy mô tỉ USD xúc tiến từ đầu năm 2026, từ hợp tác AI và bán dẫn với các tập đoàn công nghệ Mỹ, các trung tâm nghiên cứu - phát triển của Samsung, cho đến các dự án LNG và hydro xanh phục vụ mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Đáng chú ý, chính sách mới yêu cầu các dự án FDI lớn gắn chặt với chuỗi cung ứng trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam. Mô hình hợp tác “win–win–win” được kỳ vọng từng bước giảm sự phụ thuộc vào khu vực FDI, hiện vẫn chiếm trên 70% kim ngạch xuất khẩu hướng tới một nền kinh tế cân bằng và tự chủ hơn.

Sự chuyển dịch này cũng phản ánh ranh giới rõ rệt giữa hai chu kỳ FDI. Nếu giai đoạn 2010-2020 được xem là “thập niên vàng” với trọng tâm mở rộng công suất sản xuất và tận dụng lợi thế lao động chi phí thấp, tập trung vào dệt may, da giày và lắp ráp điện tử tiêu dùng, thì chu kỳ 2026-2035 đang hình thành mang bản chất hoàn toàn khác.

Dòng vốn mới hướng vào công nghệ lõi, tự động hóa, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, năng lượng xanh và R&D, trong đó tiêu chí lựa chọn dự án không còn dựa trên số lượng mà trên hàm lượng công nghệ, mức độ lan tỏa chuỗi cung ứng và khả năng gắn kết với doanh nghiệp trong nước.

Sự thay đổi về chất này kéo theo nhu cầu hoàn toàn mới đối với hạ tầng khu công nghiệp từ quỹ đất đơn thuần sang các tổ hợp công nghiệp - đô thị - dịch vụ tích hợp, logistics hiện đại, nguồn điện ổn định và hệ sinh thái công nghệ cao. Đây chính là nền tảng giúp nhóm doanh nghiệp phát triển khu công nghiệp có vị trí chiến lược và hạ tầng hoàn chỉnh nổi lên như những “đầu tàu” hưởng lợi trong chu kỳ FDI mới.

Những nhóm ngành hưởng lợi trực tiếp từ Nghị định 20

Bất động sản khu công nghiệp là nhóm được hưởng lợi sớm và rõ rệt nhất. Việc cải thiện tiếp cận đất đai, hỗ trợ hạ tầng và ưu tiên phát triển KCN xanh giúp các doanh nghiệp sở hữu quỹ đất sạch và hạ tầng đồng bộ gia tăng lợi thế cạnh tranh.

IDICO (IDC) nổi bật tại phía Nam với quỹ đất lớn tại Long An, đặc biệt là Khu công nghiệp Hựu Thạnh – nơi tập trung nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực chế biến, công nghiệp phụ trợ và logistics. Nghị định 20 cho phép giảm tối thiểu 30% tiền thuê đất trong 5 năm cho nhóm SME, đồng thời hỗ trợ hạ tầng từ ngân sách địa phương, qua đó trực tiếp thúc đẩy tốc độ lấp đầy và dòng tiền cho thuê của IDC trong giai đoạn 2026–2030.

Trong khi đó, Kinh Bắc (KBC) ở vị thế đón đầu dòng FDI công nghệ cao với khoảng 1.300 ha đất khu công nghiệp sẵn sàng cho thuê, tập trung tại miền Bắc như: Bắc Ninh, Hải Phòng.

KBC không còn chỉ "mạnh" ở miền Bắc. Các công ty chứng khoán đánh giá cao sự đa dạng hóa địa lý của doanh nghiệp này:

Nam Sơn Hạp Lĩnh (Bắc Ninh) tiếp tục là "con gà đẻ trứng vàng" với tỉ lệ lấp đầy dự kiến đạt 90% vào cuối năm 2026 nhờ làn sóng dịch chuyển các vệ tinh cho Samsung và Foxconn.

KCN Lộc Giang (Long An) là quân bài chiến lược để KBC thâm nhập thị trường phía Nam. Với diện tích hơn 450 ha, dự án này giúp KBC tiếp cận dòng vốn FDI logistics và sản xuất công nghiệp nhẹ đang đổ về cửa ngõ TP.HCM.

Mạng lưới đối tác Hàn Quốc, Mỹ và Đài Loan giúp KBC có lợi thế đặc biệt trong việc thu hút các dự án trung tâm dữ liệu, sản xuất chip và linh kiện công nghệ cao.

Sonadezi Châu Đức (SZC) nắm giữ vị trí chiến lược tại Bà Rịa - Vũng Tàu, hưởng lợi trực tiếp từ hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải và hạ tầng kết nối vùng ngày càng hoàn thiện. Mô hình khu công nghiệp gắn với đô thị - dịch vụ giúp SZC trở thành điểm đến hấp dẫn của các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực chế biến - chế tạo và logistics.

Becamex IDC (BCM) tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu hạ tầng công nghiệp” tại Bình Dương với mô hình khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ tích hợp và mạng lưới VSIP trải rộng cả nước. Các cơ chế hỗ trợ hạ tầng trong Nghị định 20 tạo thêm dư địa để BCM mở rộng quỹ đất và rút ngắn tiến độ triển khai dự án.

Viglacera (VGC) và Sai Gon VRG (SIP) nổi bật tại những địa phương đang bứt phá thu hút FDI như Bắc Ninh, Thái Nguyên, Tây Ninh và Bình Dương mở rộng. Lợi thế quỹ đất lớn, chi phí hợp lý và hạ tầng ngày càng hoàn thiện giúp hai doanh nghiệp này đón đầu làn sóng dịch chuyển không gian đầu tư khỏi các đô thị lõi.

Công nghệ thông tin và chuyển đổi số hưởng lợi kép từ nhu cầu số hóa bắt buộc trong khu vực doanh nghiệp và sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Cơ chế khấu trừ 200% chi phí R&D và trích lập quỹ khoa học công nghệ giúp doanh nghiệp giữ lại nguồn lực lớn để tái đầu tư.

Các cổ phiếu như FPT, CMG, ELC không chỉ cung cấp giải pháp chuyển đổi số cho kinh tế tư nhân mà còn tham gia các dự án AI, bán dẫn cùng đối tác FDI. Thị trường SaaS được mở rộng mạnh nhờ chính sách hỗ trợ phần mềm kế toán, thuế và đào tạo cho doanh nghiệp siêu nhỏ.

Sản xuất - công nghiệp hỗ trợ - xuất khẩu bước vào giai đoạn nâng cấp chuỗi giá trị nhờ định hướng nội địa hóa và tiêu chuẩn ESG. Các dự án xanh trong dệt may, da giày cùng mạng lưới 17 FTA giúp doanh nghiệp Việt mở rộng thị trường và gia tăng giá trị gia tăng nội địa.

Tài chính - dịch vụ đầu tư được hưởng lợi từ làn sóng M&A và nhu cầu vốn tăng mạnh trong chu kỳ đầu tư mới. Các ngân hàng có dư nợ lớn với khu vực tư nhân và hạ tầng như VCB, BIDV, ACB, TCB được kỳ vọng hưởng lợi từ phục hồi sản xuất và dòng vốn đầu tư công quy mô lớn.