Nghị quyết 80 sau gần 8 tháng triển khai: Nhìn từ đời sống văn hóa dịp lễ Quốc khánh

Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết đặt văn hóa vào vị trí nguồn lực nội sinh và động lực phát triển, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, phát triển công nghiệp văn hóa, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng không gian văn hóa số.

Đây không phải một định hướng chỉ dành cho lĩnh vực nghệ thuật. Nghị quyết đặt ra mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP; hình thành từ 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa; đồng thời phấn đấu số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026.

Một điểm đáng chú ý là Nghị quyết nhìn văn hóa trong mối quan hệ trực tiếp với công nghệ. AI, dữ liệu lớn, thực tế ảo và các nền tảng số được xác định là những công cụ có thể tham gia vào quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dùng văn hóa. Nghị quyết cũng đặt yêu cầu xây dựng hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, phát triển nội dung số, bảo đảm an ninh và chủ quyền văn hóa số.

Văn hóa - một phần của đời sống và trải nghiệm công chúng

Dịp Quốc khánh năm nay cung cấp một lát cắt đáng chú ý về cách các địa phương tổ chức và đưa hoạt động văn hóa đến với công chúng.

Tại Hà Nội, chuỗi hoạt động kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 bao gồm các chương trình nghệ thuật, hoạt động thể thao, du lịch và nhiều chương trình biểu diễn tại khu vực trung tâm cũng như các xã, phường. Riêng các chương trình nghệ thuật được tổ chức tại nhiều địa bàn với sự tham gia của các nhà hát thuộc thành phố. Thành phố cũng mở cửa miễn phí nhiều danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và công trình văn hóa có thu phí trong ngày Quốc khánh. Các sản phẩm du lịch được làm mới theo hướng gắn với văn hóa, lịch sử, di sản, làng nghề, du lịch cộng đồng và trải nghiệm đô thị.

Hiệu quả thể hiện một phần qua lượng khách và các con số trong kỳ nghỉ lễ 5 ngày. Thủ đô ước đón 904.120 lượt khách, tăng 24,4% so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, khách quốc tế đạt khoảng 94.120 lượt, tăng 82,4%; khách nội địa khoảng 810.000 lượt, tăng 20%. Tổng thu từ du lịch ước đạt hơn 3.000 tỉ đồng, tăng 31,11% so với cùng kỳ năm 2024.

Trong khi đó, TP.HCM đón 1,7 triệu lượt khách, thu 4.900 tỉ đồng trong kỳ nghỉ lễ. Trong 5 ngày nghỉ lễ, thành phố ước đón khoảng 1,71 triệu lượt khách, tăng 17,8% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khách quốc tế đạt khoảng 62.000 lượt, tăng 37,8%.

Thành phố tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm diễn ra từ giữa tháng 8 đến ngày 2/9, gồm chương trình nghệ thuật, triển lãm, hoạt động tưởng niệm và các sự kiện phục vụ người dân. Nhiều điểm tham quan văn hóa - lịch sử như Dinh Độc Lập, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Địa đạo Củ Chi, Đường sách và Thảo Cầm Viên ghi nhận lượng khách tăng trong kỳ nghỉ.

Ở Cà Mau, Ngày hội Văn hóa di sản và Lễ hội Khinh khí cầu với chủ đề "Hội tụ bản sắc văn hóa nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc" được tổ chức từ ngày 28/8 đến ngày 2/9, kết hợp văn hóa, du lịch, xúc tiến thương mại và quảng bá địa phương.

Thống kê tổng hợp từ các sở ngành địa phương cho thấy 10 tỉnh thành đoạt doanh thu nghìn tỉ trong kỳ nghỉ lễ vừa qua, trong đó TP.Huế tăng trưởng hơn 380% so với năm ngoái.

Những con số thống kê này cho thấy văn hóa ngày càng được đặt trong một chuỗi trải nghiệm rộng hơn: Di sản - nghệ thuật - du lịch - dịch vụ - kinh tế địa phương.

Không chỉ là thêm nhiều sự kiện

Nghị quyết 80 đặt mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa, coi doanh nghiệp là một động lực, khuyến khích ứng dụng công nghệ vào toàn bộ chuỗi giá trị từ sáng tạo, sản xuất, phân phối đến tiêu thụ sản phẩm văn hóa. Nghị quyết cũng yêu cầu gắn văn hóa với du lịch, thương mại và công nghệ để hình thành chuỗi giá trị.

Do vậy, số lượng chương trình trong một kỳ nghỉ lễ chưa thể được xem là thước đo đầy đủ cho việc Nghị quyết 80 đã đi vào đời sống đến đâu. Điểm quan trọng hơn nằm ở cách các hoạt động văn hóa được tổ chức và khai thác; biến chúng thành sản phẩm văn hóa có giá trị lâu dài, có công chúng ổn định, có thị trường và có khả năng tạo doanh thu cho cộng đồng.

Đây cũng là bài toán của chuyển đổi số. Di sản được số hóa không chỉ để lưu trữ mà còn để phục vụ giáo dục, nghiên cứu, du lịch, sáng tạo nội dung và phát triển sản phẩm văn hóa mới. Nghị quyết 80 đã đặt mục tiêu khá cụ thể về số hóa di sản và phát triển hạ tầng dữ liệu văn hóa.

Từ “hoạt động” đến “hệ sinh thái”

Có thể nói, sau gần 8 tháng triển khai Nghị quyết 80, những chuyển động đã rõ ràng. Thứ nhất là thể chế: Nghị quyết 80 đã được cụ thể hóa bằng Chương trình hành động của Chính phủ và tiếp tục được cập nhật. Thứ hai là đời sống văn hóa: Các địa phương tiếp tục mở rộng không gian tiếp cận văn hóa, kết hợp nghệ thuật, di sản, du lịch và trải nghiệm công chúng trong những dịp có lượng người tham gia lớn như dịp Quốc khánh vừa qua. Thứ ba, và cũng là phần khó nhất, là khả năng tạo ra giá trị kinh tế và xã hội bền vững từ tài nguyên văn hóa.

Nghị quyết đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030, cùng nhiều chỉ tiêu về số hóa di sản, thương hiệu quốc gia và thị trường sản phẩm văn hóa. Tuy nhiên, con số này đòi hỏi nhiều năm triển khai và chưa thể đánh giá bằng một kỳ nghỉ lễ.