Người cao tuổi học AI để không tụt hậu trong cuộc cách mạng công nghệ

Từ lên kế hoạch du lịch, chăm sóc sức khỏe, chỉnh sửa ảnh đến sáng tạo nội dung số, AI đang trở thành "người bạn đồng hành" mới của người cao tuổi. Xu hướng này không chỉ giúp người cao tuổi thích nghi với xã hội số mà còn phản ánh chiến lược quốc gia của Trung Quốc trong ứng phó với quá trình già hóa dân số.

AI trở thành "trợ lí số" của người cao tuổi

Khi lên kế hoạch cho chuyến du lịch hè tới thành phố biển Thanh Đảo, ông Dương Hoài Quý, 68 tuổi, không còn tìm đến công ty lữ hành hay cặm cụi tra cứu sách hướng dẫn như trước.

Thay vào đó, ông mở một ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nhập số ngày du lịch, tình trạng sức khỏe và các sở thích cá nhân.

Chỉ sau vài giây, AI đã xây dựng một lịch trình hoàn chỉnh, thậm chí còn tính đến những thói quen rất riêng như đi ngủ sớm hay ngâm chân trước khi nghỉ tối. "Chỉ cần nhập yêu cầu, AI có thể lên toàn bộ kế hoạch chuyến đi bằng một cú nhấp chuột", ông Dương chia sẻ.

Ông cũng là một người yêu nhiếp ảnh. Sau mỗi chuyến đi, AI tiếp tục trở thành "giáo viên" khi phân tích từng bức ảnh, gợi ý cách điều chỉnh ánh sáng, bố cục và góc chụp để cải thiện chất lượng tác phẩm. Câu chuyện của ông Dương đang phản ánh một xu hướng mới tại Trung Quốc.

Thay vì coi AI là công nghệ chỉ dành cho giới trẻ, ngày càng nhiều người cao tuổi chủ động học cách sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để giải quyết những công việc thường ngày.

Tại tỉnh Sơn Tây, hàng loạt trường đại học dành cho người cao tuổi như Đại học Người cao tuổi Sơn Tây, Đại học Người cao tuổi Thái Nguyên hay Đại học Người cao tuổi Trường Trị đã mở các khóa đào tạo AI.

Theo bà Thạch Huệ Linh, Phó hiệu trưởng Đại học Người cao tuổi Sơn Tây, chương trình học được thiết kế dựa trên đặc điểm nhận thức của người lớn tuổi và tập trung hoàn toàn vào nhu cầu thực tế.

Bên cạnh những lớp học truyền thống, nhà trường còn bổ sung các khóa học về AI hỗ trợ chăm sóc tuổi già, sáng tạo nội dung số và các buổi trải nghiệm nhằm giảm bớt rào cản tiếp cận công nghệ.

Đặc biệt, những học viên xuất sắc còn được lựa chọn trở thành các "trợ giảng tóc bạc", trực tiếp hướng dẫn cộng đồng để giúp nhiều người cao tuổi khác làm quen với AI.

Theo bà Thạch, việc người cao tuổi chủ động học AI không chỉ giúp họ hòa nhập với cuộc sống số mà còn đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời, tìm kiếm giá trị bản thân và duy trì đời sống tinh thần phong phú sau khi nghỉ hưu.

Lớp học AI được thiết kế riêng cho người lớn tuổi

Sự quan tâm dành cho các khóa học AI đang tăng nhanh hơn dự kiến. Giảng viên Vương Kiều Tuyết cho biết ngay khi mở đăng kí vào tháng 3, số lượng học viên vượt xa kế hoạch ban đầu.

Nhà trường phải hai lần mở rộng quy mô đào tạo, nâng tổng số học viên lên 244 người, chia thành sáu lớp với độ tuổi từ 50 đến 80. Điểm đặc biệt là trình độ sử dụng điện thoại thông minh của các học viên rất khác nhau.

Để phù hợp với khả năng tiếp thu của người lớn tuổi, giáo viên đã điều chỉnh tốc độ giảng dạy chậm hơn, chia nhỏ từng thao tác thành các bước đơn giản và liên tục thực hành lặp lại.

Nội dung học cũng hướng đến những ứng dụng gần gũi nhất với cuộc sống. Học viên được làm quen với các mô hình ngôn ngữ lớn như Doubao hay Qianwen, học cách tạo hình ảnh và video bằng Dreamina hoặc Kling AI, đồng thời sử dụng các ứng dụng hỗ trợ chăm sóc sức khỏe.

Ông Ngưu Ngân Hội, 73 tuổi, thừa nhận trí nhớ suy giảm là trở ngại lớn nhất khi học công nghệ mới.

Tuy nhiên, nhờ luyện tập thường xuyên, ông hiện đã có thể sử dụng AI để sắp xếp ghi chép trong lớp, tóm tắt sách, thậm chí hỗ trợ các cháu xây dựng kế hoạch học tập và giải đáp nhiều câu hỏi. "Việc học AI giúp đầu óc chúng tôi luôn theo kịp thời đại và mang lại nguồn năng lượng mới", ông chia sẻ.

Trong khi đó, bà Khổng Mỹ Lợi, 53 tuổi, cho biết niềm yêu thích AI bắt đầu sau khi xem những hiệu ứng đặc biệt do AI tạo ra trong chương trình Gala mừng Xuân của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc.

Hiện nay, bà thường xuyên hỏi AI về chế độ dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe và làm đẹp, xem công nghệ này như một trợ lí cá nhân luôn sẵn sàng hỗ trợ.

AI mở ra cơ hội sáng tạo và thích ứng với xã hội già hóa

Không ít người cao tuổi còn xem AI là công cụ để tiếp tục phát triển sự nghiệp hoặc theo đuổi đam mê.

Lý Khiết, một nhà sáng tạo nội dung video ngắn, đã theo dõi sự phát triển của AI từ nhiều năm nay và quyết định đăng kí khóa học để nâng cao kỹ năng.

Sau thời gian đào tạo, bà đã thành thạo việc sử dụng AI tạo hình ảnh từ câu lệnh, phục chế ảnh cũ, tạo chân dung động và thay đổi trang phục chỉ bằng vài thao tác.

Những tác phẩm này hiện được bà đăng tải trên mạng xã hội như một phần trong kế hoạch xây dựng thương hiệu cá nhân.

Theo các chuyên gia, làn sóng người cao tuổi học AI xuất hiện đúng vào thời điểm Trung Quốc bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh nhất trong lịch sử.

Số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho thấy đến cuối năm 2025, nước này có khoảng 320 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Điều đó khiến việc giúp người cao tuổi thích nghi với môi trường số trở thành một nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia. Tuy nhiên, cùng với lợi ích, AI cũng đặt ra nhiều nguy cơ.

Các trường dành cho người cao tuổi đã đưa nội dung an toàn số vào chương trình chính khóa, hướng dẫn học viên nhận diện các hình thức lừa đảo sử dụng AI như giả mạo khuôn mặt, thông tin y tế sai lệch hay đánh cắp danh tính.

Giới chuyên môn nhận định mục tiêu của các khóa học không chỉ là dạy người lớn tuổi sử dụng công nghệ, mà còn giúp họ hiểu giới hạn của AI, biết cách bảo vệ dữ liệu cá nhân và khai thác công nghệ một cách an toàn.

Việc hàng trăm nghìn người cao tuổi chủ động bước vào lớp học AI cho thấy khoảng cách số giữa các thế hệ đang dần được thu hẹp. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng hiện diện trong mọi lĩnh vực của đời sống, học AI không còn là đặc quyền của người trẻ mà đang trở thành một kỹ năng thiết yếu, giúp người cao tuổi duy trì sự độc lập, nâng cao chất lượng cuộc sống và tiếp tục đóng góp vào xã hội trong kỉ nguyên số.