Người đứng sau công nghệ AI, giúp Mỹ tấn công mục tiêu ở Iran nhanh chưa từng có

“Điều khiến nước Mỹ trở nên đặc biệt hiện nay là khả năng sát thương và chiến đấu của chúng ta”, Alex Karp phát biểu tại hội nghị AIPcon 9 của Palantir Technologies ở bang Maryland (Mỹ). Ông nói thêm rằng một lợi thế lớn khác là “cuộc cách mạng AI mang tính độc nhất vô nhị của nước Mỹ”.

Alex Karp ám chỉ đến khả năng của Palantir Technologies trong việc kết nối dữ liệu chiến đấu giữa Mỹ và các đối tác Trung Đông từng bị Iran không kích.

“Nếu bị tấn công và cần phối hợp phản ứng, bạn phải có một hệ thống điều phối. Chỉ có một sản phẩm thực sự có thể làm được điều đó cho mục đích an ninh”, Alex Karp nhấn mạnh, ám chỉ nền tảng của Palantir Technologies.

Project Maven của Palantir Technologies là một hệ thống giám sát AI theo thời gian thực tận dụng hình ảnh vệ tinh. Nền tảng AI này từng được sử dụng cùng với mô hình Claude của Anthropic trong chiến dịch bắt giữ lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro hồi tháng 1, theo tờ WSJ.

Alex Karp từ chối bình luận về việc liệu Project Maven có được sử dụng để ám sát Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei trong một chiến dịch quân sự chung giữa Mỹ và Israel hôm 28.2 hay không.

“Tôi có đọc rằng Project Maven của Palantir là xương sống cốt lõi của việc đó”, Alex Karp nói khi đề cập chung đến sự can dự của Mỹ ở Trung Đông.

“Tôi cũng đọc rằng tất cả các đồng minh trong khu vực, cả Ả Rập và không phải Ả Rập ở Trung Đông, có thể đang hoặc sẽ sử dụng nền tảng của chúng tôi, và việc này đang mở rộng rất nhanh”, Giám đốc điều hành Palantir Technologies cho biết thêm.

Các chuyên gia và lãnh đạo trong ngành cho biết AI đang đẩy các cuộc xung đột sang một “mặt trận” mới. Điều này thể hiện rõ khi Iran ném bom ba trung tâm dữ liệu của Amazon tại Trung Đông vào tuần trước.

Các trung tâm dữ liệu của Mỹ ngày càng được coi là tài sản an ninh quốc gia vì chúng lưu trữ hạ tầng số quan trọng phục vụ chính phủ và những tập đoàn lớn.

Alex Karp nói rằng đối thủ của Mỹ có thể là “kẻ xấu”, nhưng không hề ngu ngốc. Khi nhìn vào danh sách các mục tiêu bị tấn công, người ta sẽ thấy không chỉ có các công ty quân sự thuần túy. Dù đang trong chiến tranh, đối thủ vẫn chọn tấn công những nơi sở hữu công nghệ hoặc năng lực mà họ không tự sản xuất được, chẳng hạn như hạ tầng công nghệ hay dữ liệu.

Dù Palantir Technologies nổi tiếng nhất với công nghệ quốc phòng, mảng kinh doanh thương mại của công ty cũng đang bùng nổ. Doanh thu thương mại tại Mỹ của Palantir Technologies tăng 137% trong quý 4/2025, đạt 507 triệu USD.

Cổ phiếu Palantir Technologies đã tăng 12% từ đầu tháng đến nay, trong khi chỉ số Nasdaq Composite giảm khoảng 1,6%.

Alex Karp sinh ngày 2.10.1967 tại thành phố New York (Mỹ), có nền tảng học thuật khá đặc biệt trong giới công nghệ. Ông tốt nghiệp cử nhân tại Đại học Haverford (Mỹ), lấy bằng luật tại Đại học Stanford (Mỹ) và sau đó nhận bằng tiến sĩ về lý thuyết xã hội tại Đại học Goethe (Đức).

Alex Karp từng làm việc trong lĩnh vực đầu tư, quản lý quỹ trước khi cùng tỷ phú Peter Thiel và các cộng sự sáng lập Palantir Technologies năm 2003.

Dưới sự lãnh đạo của Alex Karp, Palantir trở thành một trong những hãng công nghệ có quan hệ chặt chẽ với các cơ quan chính phủ Mỹ, gồm cả Bộ Quốc phòng và FBI (Cục Điều tra Liên bang). Công ty niêm yết công khai năm 2020, sau đó nhanh chóng tăng giá trị nhờ nhu cầu về AI và phân tích dữ liệu trong quốc phòng.

Alex Karp được biết đến với những quan điểm mạnh mẽ về địa chính trị và công nghệ, đặc biệt là việc sử dụng AI và dữ liệu trong an ninh quốc gia. Năm 2025, ông được tạp chí Time đưa vào danh sách Time 100 những người có ảnh hưởng nhất thế giới.

Palantir Technologies là hãng công nghệ chuyên phát triển phần mềm phân tích dữ liệu lớn và AI, đặc biệt phục vụ cho chính phủ, quân đội và các doanh nghiệp lớn.

Về bản chất, Palantir Technologies xây dựng các nền tảng phần mềm giúp kết nối và phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ từ nhiều nguồn khác nhau. Các hệ thống của công ty cho phép người dùng tìm ra mối liên hệ trong dữ liệu, phát hiện rủi ro hoặc hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn. Vì vậy, phần mềm của Palantir Technologies được sử dụng nhiều trong các lĩnh vực như tình báo, chống khủng bố, quân sự, an ninh và quản lý doanh nghiệp.

Tấn công hơn 2.000 mục tiêu chỉ trong bốn ngày

AI đang định hình lại cách quân đội Mỹ đưa ra quyết định trong chiến tranh, với sự thay đổi thể hiện rõ ở Iran, nơi Lầu Năm Góc cho biết đã tấn công hơn 2.000 mục tiêu chỉ trong bốn ngày.

Nhịp độ tấn công có mục tiêu chưa từng thấy này phần nào được thúc đẩy bởi các hệ thống AI có khả năng sàng lọc dòng dữ liệu tình báo khổng lồ từ drone (máy bay không người lái), vệ tinh và các cảm biến khác, từ đó tạo ra các phương án tấn công nhanh hơn nhiều so với quá trình lập kế hoạch truyền thống do con người dẫn dắt.

Cuộc xung đột này cũng đánh dấu lần đầu tiên các mô hình AI tạo sinh tiên tiến được sử dụng trên chiến trường. Những công cụ AI vốn được dân sự sử dụng rộng rãi, từ nhân viên văn phòng đến bác sĩ và sinh viên, đang giúp các chỉ huy quân sự diễn giải dữ liệu, lập kế hoạch tác chiến và cung cấp phản hồi theo thời gian thực trong lúc giao tranh.

Trong hai năm qua, Bộ Quốc phòng Mỹ đã tích hợp sâu các công nghệ dựa trên AI vào hoạt động của mình. Hệ điều hành dữ liệu chủ chốt của Lầu Năm Góc là nền tảng Maven Smart System của Palantir Technologies, kết hợp với mô hình Claude, để tạo thành bảng điều khiển phân tích dữ liệu thời gian thực cho các chiến dịch ở Iran, theo trang FT.

“Lý do các mô hình tiên tiến lại quan trọng đến vậy, sự chuyển đổi công nghệ trong một năm rưỡi qua, là chúng đã tiến từ việc chỉ tóm tắt sang khả năng suy luận”, ông Louis Mosley, người đứng đầu Palantir Technologies tại Anh và châu Âu, cho biết.

Theo ông, khả năng suy luận của các mô hình AI, tức xem xét một vấn đề từng bước, đã tạo ra “bước nhảy lớn về số lượng quyết định và tốc độ mà quân nhân có thể đưa ra các quyết định đó” trong các hoạt động tác chiến phức tạp.

Tuy nhiên, chính những công nghệ hứa hẹn tăng tốc việc ra quyết định quân sự này cũng đang làm dấy lên lo ngại về giám sát. Cuộc tranh luận càng nóng lên sau một tranh chấp gần đây giữa Anthropic và Lầu Năm Góc về ranh giới sử dụng AI trong quân sự, cho thấy mức độ nhạy cảm khi triển khai các mô hình AI tiên tiến trong chiến đấu.

Vụ đánh bom trường tiểu học nữ sinh ở thành phố Minab (miền nam Iran) khiến hơn 170 người thiệt mạng, phần lớn là trẻ em, càng làm nổi bật những rủi ro chết người khi mục tiêu được xác định quá nhanh hoặc không được kiểm chứng kỹ, dù vẫn chưa rõ AI có tham gia vào màn tấn công này hay không và ở mức độ nào.

Khi tìm cách làm suy yếu các cơ quan của chính quyền Iran, Mỹ và Israel đã tấn công hơn 20.000 tòa nhà không phải quân sự, trong đó có hơn 17.350 tòa nhà dân sự và 77 cơ sở y tế, theo Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran.

Một cựu quan chức quốc phòng cấp cao của quân đội Mỹ (đề nghị giấu tên) cho rằng vụ ném bom trường tiểu học dành cho nữ sinh là điều khó hiểu. Theo ông, tòa nhà này có vẻ đã nằm trong danh sách mục tiêu từ nhiều năm trước, nhưng sai sót vẫn xảy ra và câu hỏi đặt ra là vì sao. “Đó là lỗi của máy móc hay của con người? Về lý thuyết, tôi muốn tin rằng AI có thể phát hiện những sai sót như vậy. Thế nhưng, thực tế chiến tranh không bao giờ hoàn hảo như cách công nghệ được thiết kế”, ông nói với trang FT.

Trong một chiến dịch quân sự trực tiếp như Cơn thịnh nộ hùng tráng ở Iran, Maven Smart System của Palantir hoạt động như “bộ não” phần mềm của hệ thống tác chiến, hỗ trợ toàn bộ cái gọi là chuỗi tiêu diệt, quy trình từ phát hiện đến tấn công mục tiêu trong lúc xung đột diễn ra. Quy trình này gồm việc xác định và ưu tiên mục tiêu, lựa chọn loại vũ khí phù hợp và cuối cùng là đánh giá thiệt hại sau trận đánh.

Trước đây, chuỗi tiêu diệt thường liên quan đến việc in tài liệu ra giấy và chờ một chỉ huy cấp cao xem xét rồi phê duyệt. “Những chuỗi tác chiến kiểu cũ đó mất hàng giờ, đôi khi hàng ngày. Mục tiêu của AI là thu nhỏ quá trình đó xuống còn vài giây hoặc vài phút, gần như tức thì”, chuyên gia công nghệ quốc phòng giấu tên cho hay.

Các mô hình ngôn ngữ lớn, chẳng hạn Claude của Anthropic và GPT của OpenAI, đã chứng tỏ rất hiệu quả trong việc giúp tổng hợp danh sách mục tiêu lớn hơn nhiều so với các phương pháp truyền thống do con người dẫn dắt, vốn chậm và tốn nhiều công sức hơn, theo Sophia Goodfriend - nhà nghiên cứu về công nghệ và quân sự tại Đại học Cambridge (Anh).

“Điều này vượt xa bất cứ thứ gì chúng ta từng thấy trước đây và cho phép quân đội hoạt động với tốc độ, quy mô chưa từng có trong việc xác định mục tiêu trên không”, bà nói.

Tính đến tháng 5.2025, Maven Smart System đã được hơn 20.000 người dùng tại 35 đơn vị quân sự trên thực địa sử dụng, theo phát biểu công khai của Phó đô đốc Frank Whitworth - Giám đốc Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia Mỹ. Các nhà nghiên cứu quốc phòng cho rằng con số này hiện có thể đã gần 50.000 người dùng tại Mỹ. NATO cũng đã đăng ký sử dụng Maven Smart System trong năm 2025.

Hồi tháng 5.2025, Frank Whitworth cho biết mục tiêu là dùng AI để đưa ra “1.000 quyết định chất lượng cao, chọn và loại bỏ mục tiêu trên chiến trường, trong vòng 1 giờ”. Ông cũng chỉ ra sự mở rộng nhanh chóng của hệ thống Palantir trong Bộ Quốc phòng Mỹ, với số người dùng tăng hơn gấp đôi chỉ trong năm tháng đầu năm 2025.

Các dạng AI khác, gồm điều hướng tự động và thị giác máy tính, cũng đã được sử dụng tại các chiến trường ở Iran, Gaza và Ukraine những năm gần đây.